Dinsdag 21/05/2019

Interview

Wat gebeurde er met Ivana Smit? “Was ze minder mooi geweest, dan had ze nog geleefd”

Ivana Smit overleed na een val van een balkon in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. Beeld ANP

Ivana Smit was een wonderlijk mooi, stralend meisje van 18 dat de wereld wilde veroveren als fotomodel. Maar op 7 december 2017 kwam er een abrupt einde aan haar droom, toen ze van een balkon van een woontoren in Kuala Lumpur viel na een wilde feestnacht. Al meer dan een jaar probeert de familie van het Nederlands-Belgische meisje de waarheid over haar dood te achterhalen, vechtend tegen een corrupt Maleisisch politieapparaat. Nu hebben ze al hun hoop gevestigd op een nieuwe rechtszaak. “Het onderzoek naar haar dood leek gedaan door een kind van 6.”

Het eerste wat opvalt in de huiskamer, is de foto van Ivana, die een hele muur vult. De hartvormige urne met haar as staat op het buffet. Het is donker en stil in het huis van de ouders van Ivana Smit in het Limburgse Peer, waar we haar oom Fred Agenjo Weinhold ontmoeten. Ivana's moeder Karin heeft zich in de keuken teruggetrokken en zal daar tijdens het hele interview blijven zitten. Ze is na de dood van haar dochter in zichzelf gekeerd en niet in staat om over haar verdriet te praten. Ivana's vader Marcel laat zich ook niet zien. De raadsels rond de dood van zijn dochter hebben hem al twee hartinfarcten bezorgd. Elke keer als hij erover praat, windt hij zich vreselijk op en gaat zijn bloeddruk de hoogte in. Dat moet hij vermijden, op doktersadvies. Het is oom Fred die voor hen de zaak opvolgt, het onderzoek in Maleisië met arendsogen bestudeert en ons vandaag te woord staat in het huis waar Ivana haar tienerjaren heeft doorgebracht, en waar alles verstild lijkt. Alleen het hondje van Ivana, Skittles, zorgt voor wat leven in de tuin.

Fred Agenjo: “Mijn vrouw en ik hebben geen kinderen. Ik beschouwde Ivana als mijn eigen dochter. We hebben altijd in het huis hiernaast gewoond, en we zijn haar zeker twintig keer gaan opzoeken toen ze in Maleisië opgroeide. Daarom wil ik alles doen om gerechtigheid voor haar te krijgen.”

De laatste selfie van Ivana Smit is erg bizar: ze staat er maar half op, dat is geen foto die zij zou maken. Luna staat er ook op, met een grijns die strak staat van de drugs.

In de ochtend van 7 december 2017 valt het 18-jarige fotomodel Ivana Smit van het balkon van de twintigste verdieping van een woontoren in Kuala Lumpur. Daar is ze na een wilde nacht feesten bij een schatrijk Amerikaans koppel beland, Alex en Luna Johnson, twee bekende gezichten in het uitgaansleven van de Maleisische hoofdstad. Een paar uur later wordt het levenloze naakte lichaam van Ivana 42 meter lager ontdekt op het balkon van de zesde verdieping, met een cocktail van drugs en alcohol in het bloed. ‘Een ongeval’, oordeelt de Maleisische politie snel, ‘of zelfmoord.’ Het onderzoek dat volgt, is een verbijsterend staaltje van incompetentie. Er worden geen sporen onderzocht, de plaats delict wordt niet verzegeld en de Johnsons, die beweerden dat ze lagen te slapen en van niets wisten, kunnen op het politiebureau naar hun poetsvrouw bellen met de opdracht om het appartement schoon te maken en het bewijsmateriaal op te ruimen. Voor de familie van Ivana, die na het tragische nieuws naar Maleisië vliegt, begint een lange strijd om de waarheid te achterhalen. Ze kloppen aan bij Buitenlandse Zaken, het Openbaar Ministerie en Interpol en schakelen een Nederlandse wetsdokter en een privédetective in. Volgens hen heeft het miljonairskoppel de hypercorrupte Maleisische politie omgekocht om de dans te ontspringen.

Agenjo: “Maleisië is een mooi land om op vakantie te gaan, maar als je kind in verdachte omstandigheden sterft, ondervind je aan den lijve hoe de corruptie er strak verweven is met het regime. De politie is er gewoon te koop.”

Sinds augustus loopt in Kuala Lumpur een speciale rechtszaak, een zogeheten Coroner’s Court, waarin een rechter moet nagaan hoe Ivana Smit aan haar einde is gekomen. Heeft de politie niet te snel geconcludeerd dat het om een ongeval ging? Was het toch doodslag en moeten de Johnsons vervolgd worden? Volgens Maleisische journalisten en advocaten is dat ongezien, want het woord van de politie is heilig.

In de modellenwereld moet je netwerken, en ­Ivana was niet vies van een feestje. Haar moeder belde elke dag met haar: 'Pas op, hoe mooier je wordt, hoe gevaarlijker het is.'

Dat zo’n proces kán plaatsvinden, heeft te maken met de recente machtswissel van de regering en de nieuwe Maleisische premier: die heeft beloofd om komaf te maken met de corruptie. In de loop van het proces kwam naar boven hoe erg er door de politie geknoeid is en hoe ze alle regels aan haar laars heeft gelapt. De hoofdonderzoeker heeft nog nooit van lijkstijfheid gehoord, getuigen vertellen in de rechtszaal plots andere dingen dan destijds bij de politie. De Maleisische en de Nederlandse wetsdokter spreken elkaar tegen: volgens de eerste leefde Ivana nog toen ze over de reling ging, volgens haar Nederlandse collega was ze al uren dood. De familie wacht in spanning op de uitspraak van de rechter, die op 8 maart wordt verwacht.

Agenjo: “Als de rechter beslist dat het onderzoek niet goed is gevoerd, zou er een nieuw strafonderzoek kunnen komen. Ook dat zou een primeur zijn, want dan zou de politie in Maleisië voor het eerst door een rechter op de vingers getikt worden. Maar we houden er evengoed rekening mee dat we nooit zullen weten wat er is gebeurd. De Johnsons zijn intussen uit Maleisië gevlucht, ze leven ondergedoken en weigeren om verklaringen af te leggen.”

Ivana werd geboren in Nederland, groeide op in Maleisië en woonde als tiener in België. Hoe kwam dat?

Agenjo: “Toen Ivana in 1999 geboren werd in het Nederlandse Sittard, hadden haar ouders Marcel en Karin een transportbedrijf waar ze 24 uur per dag mee in de weer waren. De grootouders pasten op haar, maar opa Hendrik, die in Indonesië geboren is, vond het te koud in West-Europa, en toen Ivana 2,5 jaar was, gingen ze voor het eerst overwinteren in Maleisië. Toen ze zich definitief op het eiland Penang vestigden, vroegen ze of ze Ivana daar mochten houden. De grootouders Smit waren mensen van de oude stempel. Ze vonden West-Europa veel te losbandig en wilden Ivana daar zo weinig mogelijk aan blootstellen. Marcel en Karin zeiden ja, met pijn in het hart, maar ze dachten dat dat het beste was voor hun dochtertje.

“Dat was ook zo. Ivana floreerde als kind op Penang. Ze ging naar een internationale school en volgde allerlei opleidingen: ballet, gitaarles, piano, taekwondo, Chinees telraam. Haar grootvader stond 24 uur per dag klaar om haar naar al die cursussen te brengen. Ze was zijn project, hij steunde haar in alles. En zij vond het heerlijk. Als hij haar van school kwam halen, stond ze te trappelen om naar de volgende les te gaan. Ze sprak vijf talen: Nederlands, Engels, Maleisisch en twee Chinese dialecten.”

Ze was een uitblinker?

“Dat klinkt arrogant, niet alles lukte even goed, hoor. Voor zingen had ze geen talent, en drummen heeft ze ook moeten opgeven. Op haar 12de schreef haar opa haar in voor een catwalkopleiding, en het was meteen duidelijk dat ze een toekomst had als model. Ze was twee hoofden groter dan haar leeftijdsgenoten, superslank en bloedmooi. Die mix van Europees en Aziatisch bloed is daar heel populair. Op straat werd ze als tiener al aangesproken om modeshows te lopen. Ook dat deed ze dolgraag, want ze stond het liefst in het middelpunt van de belangstelling. Ze was heel levenslustig. Als je naast haar stond, was jij altijd de sombere dodo, omdat zij altijd zo vrolijk was. Ze zag ook nooit kwaad in anderen, ze geloofde iedereen op zijn woord. Ik denk dat dat haar de das heeft omgedaan. Ze had geen besef van de slechtheid in de wereld.”

Opa heeft haar streng opgevoed.

“Het was ‘u’ en niet ‘jij’, en om negen uur thuis was om negen uur thuis. Tot ver in haar tienerjaren werd ze naar school gebracht en weer afgehaald. Op het eiland waren er weinig verleidingen. En zij vond dat best oké, tot ze in de puberteit kwam. Ivana zag tijdens haar bezoeken aan België dat we in Europa veel losser waren. Het werden moeilijke puberjaren. Toen hebben Marcel en Karin besloten om Ivana terug te halen en te kijken of ze hier haar draai vond. Ze ging naar school in Hasselt en ontdekte een wereld met veel meer vrijheden. Ze ging vakantiewerk doen in Center Parcs, ze had vriendjes, ging uit met vriendinnen: dingen die ze in Maleisië nooit deed. Ze was een meisje dat haar vleugels wilde uitslaan, zoals elke puber - alleen was het contrast voor haar veel extremer in die twee verschillende culturen.

Alex en Luna Johnson (foto) reageerden heel bizar toen ze hoorden dat hun gast Ivana dood was gevonden. Ze stelden geen enkele vraag en vonden het alleen 'verschrikkelijk'.

“Er knaagde wel iets. Ze bleef Maleisië en haar opa missen. Ze kon niet om met de nijd en de afgunst in onze samenleving, ze miste de oosterse cultuur. Toen het op haar 18de uitraakte met haar vriendje, wilde ze terug om te kijken of er in Kuala Lumpur een toekomst voor haar was als model. In haar eentje - dat kon ze best, vond ze. Maar ik hield mijn hart vast. Een wereldstad als Kuala Lumpur is andere koffie dan het afgelegen eiland van haar grootouders.”

Ze is daar voluit in het uitgaansleven gedoken, weten jullie nu.

“In de modellenwereld moet je netwerken, en Ivana was niet vies van een feestje. Als ze uitging, was ze een stralende verschijning op de dansvloer. Ik heb weleens gezegd: als ze minder mooi was geweest, had ze nog geleefd. Haar moeder belde elke dag met haar via FaceTime en waarschuwde haar: ‘Pas op, hoe mooier je wordt, hoe gevaarlijker het is.’ Ivana lachte dat weg, maar Karins grootste angst was dat ze door haar openheid in een val zou lopen.

“Zoals verwacht ging het Ivana in Kuala Lumpur voor de wind. Ze kreeg modeopdrachten van de grootste kledingmerken, en ze had een nieuw vriendje, de Duitser Lukas, op wie ze helemaal verkikkerd was. In december zou ze terug naar België komen, want ze zat in de finale van Top Model Belgium.”

Wat weten jullie van de laatste uren van Ivana?

“De avond vóór haar dood hebben Lukas en zij nog samen gegeten, spicy noodles. Ze wilde dat hij mee uitging, maar hij moest de volgende ochtend vroeg gaan werken, dus ging ze alleen. In de Mantra Rooftop Bar, een hotspot voor jonge modellen, liep ze de Johnsons tegen het lijf. Alex Johnson is een Amerikaanse zakenman die in Maleisië met zijn bedrijf Everus in een soort bitcoins handelt. Ik sprak met de manager van de bar, die me vertelde dat hij er vaak jacht kwam maken op jonge meisjes, altijd lazarus en stoned. Johnson was onbeschoft en grofgebekt, en met zijn 44 jaar ook veel ouder dan de rest van het publiek. Hij paste daar totaal niet. Op Facebook pronkte hij met privéjets, dure kledij en exclusieve feestjes, en op de website van zijn bedrijf bleek dat Maleisische hoogwaardigheidsbekleders er geld in hadden geïnvesteerd.

“Van Luna weten we nog minder, behalve dat ze van Kazachstan is. In het enige interview dat het koppel ooit heeft gegeven, aan de Mail on Sunday, heeft ze verteld dat ze biseksueel was en dat ze die avond met Ivana en Alex een triootje had gehad. Maar dat is hun verhaal, waarin ze Ivana voorstellen als een losgeslagen feestbeest, en henzelf als het slachtoffer van de situatie.

“Iets na twee uur ’s nachts gaat Ivana samen met de Johnsons naar een verjaardagsfeest van een vriend in de 9 Club. Van die exclusieve privéclub wordt gezegd dat ze wordt gerund door de Chinese maffia. In de private rooms gebeurt alles wat God verboden heeft. Je kunt er drugs à la carte bestellen - twee ons cocaïne en twintig xtc-pillen - en ze zetten die als dure whisky op je rekening. De politie heeft niemand van de club ondervraagd, terwijl je toch wilt weten: wat is daar gebeurd? En hoe kan het dat Ivana vier verschillende soorten drugs in haar lichaam had?”

Haar vriendje Lukas heeft getuigd dat hij haar enkele dagen eerder aan de telefoon om drugs hoorde vragen.

“Tot zijn grote teleurstelling, ja, want hij was een gezondheidsfreak die elke dag ging fitnessen. Ik vind het moeilijk om te vertellen, maar ik sluit niet uit dat Ivana haar gewicht op peil hield met xtc en amfetamines, zoals wel meer modellen doen. Ze was dol op frieten en frikandel, en dat is niet handig als je slank wilt blijven. Uit de autopsie bleek dat ze al in België xtc had gebruikt. Maar de cocktail van die vier soorten drugs is volgens de Nederlandse wetsdokter heel ongewoon en kan dodelijk zijn. Er werden sporen van cocaïne, xtc, amfetamines en PMMA gevonden. Ook daar heeft de Maleisische politie geen aandacht aan besteed.”

Na het feestje is Ivana met de Johnsons mee naar huis gegaan.

“Als zo’n echtpaar je vraagt om mee naar hun huis te gaan, zouden bij elk ander meisje de alarmbellen afgaan. Maar Ivana zag er geen kwaad in. Ze vertrouwde mensen snel, te snel. We hebben er het raden naar wat er in het appartement is gebeurd. We weten dat ze er om kwart voor zes zijn aangekomen, want er bestaan camerabeelden van hen in de lift. Je ziet daarop dat Ivana erg onder invloed is.

“Om halfzeven wordt haar vriendje Lukas thuis wakker. Hij merkt dat ze niet is thuisgekomen en belt haar. Zij stelt hem gerust: ik ben bij vrienden, ik heb straks weer een opdracht en blijf zolang hier. Vijf minuten later krijgt Lukas opnieuw een telefoon, dit keer van Luna Johnson, die hem zegt dat hij zich écht geen zorgen hoeft te maken. Dat vindt hij vreemd, want hij kent die Luna helemaal niet.

“Een halfuur later stuurt Ivana hem een selfie. Ook die foto vinden we bizar. Ze nam wel honderd selfies per dag, en dan zorgde ze er altijd voor dat ze het middelpunt was. Nu staat ze er maar half op. Dat is geen foto die zij zou maken. Luna staat er ook op, met een grijns die strak staat van de drugs.

“Om halfacht wordt het 4-jarige dochtertje van de Johnsons wakker. Luna, Ivana en de kleuter ontbijten samen, en om acht uur brengt Luna het kind met een taxi naar school. Ze beweert dat ze een halfuur later terug is, seks heeft met Ivana en dan gaat slapen. Om tien uur wordt ze wakker en ziet ze Ivana naakt en giechelend door het appartement lopen. Dat is hún verhaal. Zoiets vertel je als je iemand als labiel wilt voorstellen.”

Ivana wordt pas een paar uur later gevonden door de bewoner van de zesde verdieping.

“Ze was door het afdakje op zijn balkon gevallen en hij haalde er de conciërge bij. Het was toen halfdrie in de namiddag. De conciërge ging bij de Johnsons aanbellen, die als fuifbeesten bekendstonden. Pas minuten later deden ze open, en ze stonden aangekleed in de woonkamer. Toen de politie om vijf uur in de namiddag terugkeerde, trof die hen slapend aan. ‘Hebben jullie een gast?’ vroeg de politie. Ja, antwoordden ze, maar ze wisten niet waar ze was. ‘We denken dat ze gaan werken is.’

“Toen de politieman hun het nieuws vertelde, ging Luna meteen in de slaapkamer Ivana’s topje en rokje halen. Ze wist dat haar kleren, haar telefoon en haar tasje er lagen. Hoe was Ivana dan gaan werken? Naakt? Als je hoort dat je gast dood is gevonden, dan wil je toch weten of zij het wel is, zou je denken. Maar de Johnsons twijfelden geen seconde en vroegen niets, ze vonden het alleen ‘verschrikkelijk’.”

Opa Hendrik (op de foto naast Ivana) stond 24 uur per dag klaar om haar naar alle cursussen te brengen. Ze was zijn project, hij steunde haar in alles. En zij vond het heerlijk.

In België hebben de ouders van Ivana al snel door dat er iets aan de hand is.

“Ivana belde elke ochtend met haar moeder. Nu nam ze niet op en reageerde ze op geen enkel bericht. Karin was ongerust en belde Lukas, die op zoek ging. Toen hij uiteindelijk de politie belde, kreeg hij daar te horen dat Ivana was gevonden, dood. Lukas heeft het nieuws aan Marcel en Karin moeten melden.

“De ouders zijn de dag erna op het vliegtuig naar Maleisië gestapt. Karin geloofde niet dat haar dochter dood was en liep overal met haar telefoon in de hand. Ze verwachtte elk moment een oproep van Ivana. Tot ze haar dochter in het mortuarium op een gammel ijzeren tafeltje zag liggen. Ivana was tot aan haar hals ingepakt in een dekentje, maar haar vader Marcel merkte blauwe plekken in haar hals. ‘Net wurgsporen.’ Ze mochten geen foto’s nemen en geen vragen stellen. Voor de politie was het onderzoek al afgelopen. Ivana was, dolgedraaid door de drugs, zelf van het balkon gesprongen of gevallen. Sudden death. Dat was na 24 uur onderzoek de eindconclusie.

“Marcel en Karin kregen een tasje terug met haar kleren, die niet op DNA-sporen waren onderzocht. En of ze even wilden tekenen, dan konden ze het lichaam meenemen naar Europa. Maar ze voelden aan alles dat het niet klopte. Ze hadden vragen over het koppel bij wie Ivana te gast was. De Johnsons waren aangehouden omdat ze drugs hadden gebruikt - een ernstig vergrijp in Maleisië. Maar ze hebben niets te maken met de dood van Ivana, werd er meteen bij gezegd, want ze sliepen.

“De ouders hebben toen de Nederlandse ambassade ingeschakeld, en onder diplomatieke druk heeft de Maleisische politie beloofd om een nieuw en degelijk onderzoek te doen, met andere speurders. Nederland en Maleisië zijn in een aantal diplomatieke dossiers nauw verweven, zoals dat van het neergestorte vliegtuig van vlucht MH17 van Malaysian Airlines, waarbij veel Nederlanders zijn omgekomen. Daardoor ging de deur niet onverbiddelijk dicht.

“Op het proces heeft de eerste onderzoeksleider, sergeant Halissa, toegegeven dat ze de zaak verdacht vond, maar dat ze van hogerhand de opdracht had gekregen om het als een ongeluk te behandelen. Ik ben in het appartement geweest en heb het balkon gezien. Als je over de reling raakt, kom je eerst in een tussenschacht, en daarachter staat een rij grote aircotoestellen. Het is aartsmoeilijk om jezelf daarvan af te gooien, laat staan om er per ongeluk af te vallen.”

Het tweede onderzoek was niet veel beter, is tijdens de rechtszaak in Kuala Lumpur gebleken.

“Als er een paar dingen fout gaan, kun je dat nog wijten aan onervarenheid of incompetentie, maar het drama is dat het héle onderzoek is verlopen alsof een kind van 6 het heeft gedaan. We zijn ervan overtuigd dat de Johnsons de politie hebben omgekocht. Met name hoofdonderzoeker Faizal, een hogere politieofficier die er van het begin af bij was en de leiding over het tweede onderzoek heeft gehad.

“Hij kwam als eerste bij de Johnsons binnen en gaf tijdens het proces toe dat hij de situatie verdacht vond. ‘Zelfmoord of moord, fiftyfifty.’ Toch vond hij het niet nodig om het appartement te verzegelen toen hij de Johnsons voor ondervraging meenam. Sterker nog, Luna Johnson mocht op het politiebureau drie keer naar haar huishoudhulp bellen met de vraag of ze het appartement wilde schoonmaken, ‘want de vloer kleefde’. De plaats delict! Volgens onze advocaat in Maleisië kan dat alleen als je de politie grof geld betaalt.

“De poetsvrouw was net klaar toen de technische recherche om halfelf 's avonds arriveerde voor het sporenonderzoek. Ze droegen geen handschoenen, alles in de flat is met blote handen vastgenomen. De forensische rechercheur heeft in de rechtbank toegegeven dat hij geen ervaring had en niet wist wat hij moest doen. Hij heeft alleen de zichtbare sporen onderzocht.

“Faizal vond het ook niet nodig om een wetsdokter te laten komen - ‘Ze was toch al dood’ - waardoor het tijdstip van haar overlijden niet kon worden vastgesteld aan de hand van haar lichaamstemperatuur. Faizal deed alsof hij niet wist dat dat belangrijk was. Het lichaam is in de koelkamer gelegd en is pas een dag later door een wetsdokter onderzocht.”

De conclusies van de Maleisische wetsdokter stonden haaks op die van de Nederlandse wetsdokter Frank van de Goot, die jullie hebben ingeschakeld.

“De Maleisische patholoog zei dat Ivana nog een paar minuten heeft geleefd nadat ze over de reling was gegaan. Dat is absurd. Als je van de twintigste verdieping een val van 50 meter maakt, heb je op het moment dat je neersmakt een snelheid van 100 kilometer per uur bereikt. Dan ben je gewoon dood.

“Dokter Frank van de Goot heeft het onderzoek overgedaan toen Ivana haar lichaam was gerepatrieerd. Volgens hem was ze al overleden toen ze naar beneden viel. Als je zo hard valt, loopt je huid verwondingen op en als je nog leeft worden dat blauwe plekken. Bij Ivana waren er geen blauwe plekken. Er zijn foto’s van het lichaam op de plek waar ze gevonden is. Daarop zie je dat haar bovenarmen iets van haar lichaam af liggen, en ze haar handen voor haar borst houdt, met gebalde vuisten. Alsof ze sliep. Haar benen lagen stokstijf naast elkaar, en één van de benen leek te zweven. Dat betekent dat de rigor mortis al was ingetreden op het moment dat ze viel. Als je zo'n val maakt en je leeft nog, maai je met je armen en probeer je je val te breken met je armen en je handen. In ieder geval zou ze verwondingen en breuken aan haar handen moeten hebben. Dat was bij haar niet het geval. Er was ook amper bloed op de plek waar ze werd gevonden.

“Van de Goot, die altijd extreem voorzichtig is in zijn conclusies, zei op het proces in Kuala Lumpur dat hij zich geen ander scenario kon voorstellen dan dat het lichaam van Ivana al stijf was toen ze viel. Dat zou ook verklaren waarom ze naakt was: zodra de lijkstijfheid is ingetreden, is het onmogelijk om een lichaam nog aan te kleden. Onze advocaat in Maleisië heeft politie-inspecteur Faizal ondervraagd, en hij beweerde dat hij nog nooit van het fenomeen lijkstijfheid had gehoord. Een rechercheur met veertien jaar ervaring, ook in moordonderzoeken.”

Hoe kunnen ze zoiets nog verantwoorden?

“Iedereen schoof de verantwoordelijkheid door. Dat was de rode draad: je wijst naar je collega's en je verwijt hun incompetentie. In Maleisië is incompetentie trouwens niet zo abnormaal. Het is geen land waar je op je verdiensten wordt beoordeeld om een job te krijgen. Je krijgt die omdat je van het juiste ras bent - Maleisisch - en het juiste geloof - moslim. Mensen van Indonesische en Chinese afkomst krijgen de rotjobs en groeien niet door.

“Toen de Maleisische wetsdokter op het proces werd ondervraagd door onze advocaat en ze niet kon uitleggen hoe ze aan haar conclusies kwam, begon ze te stamelen en trok ze al haar verklaringen in het autopsieverslag in. Daar schrok zelfs de Maleisische rechter van.”

Hebben jullie bewijzen van de omkoping gevonden?

“Geen harde bewijzen, wel getuigenissen van ex-collega’s van Johnson bij Everus, die zeggen dat er op 7 december 2017 een grote bitcointransactie naar een anonieme begunstigde is geweest. Ze vertelden ook dat hij iemand met ‘een chronisch probleem met de waarheid' was. Maar die mensen zijn doodsbang en durven niet te getuigen. Als je in Maleisië iets beweert dat afwijkt van wat de politie zegt, ben je de klos. Dat heeft het heel moeilijk gemaakt om mensen te vinden die vrijuit wilden praten.

“Toen ik die ex-collega's ontmoette, moesten we een Uber-taxi nemen tot op anderhalve kilometer van de plaats van de afspraak. Daar moesten we uitstappen, onze telefoon uitschakelen en te voet verdergaan. Ze wilden op geen enkele manier met mij als oom van Ivana Smit in verband gebracht worden.”

Wat is er volgens jullie echt gebeurd?

“Ivana is in de flat overleden, wellicht door een cocktail van drugs. Onze patholoog ziet in Amsterdam veel drugsdoden bij wie de combinatie van PMMA en cocaïne de doodsoorzaak is. Zeker als je er alcohol bij drinkt. Het risico op oververhitting wordt erg groot, en als er geen hulp komt, kun je eraan overlijden. Het koppel heeft niets gedaan om Ivana te helpen. Toen ze zagen dat ze overleden was, zijn ze wellicht in paniek geraakt. Als ze de politie zouden bellen, waren ze de klos, want ze stonden allebei strak van de drugs. Op bepaalde drugsdelicten staat in Maleisië de doodstraf - zeker als er een dode valt. Toen hebben ze een scenario in elkaar geknutseld waarin zij sliepen en Ivana van het balkon is gevallen. Ze hebben haar over de reling gegooid en de politie betaald om mee te werken aan dat scenario.

“De PMMA die de dodelijke combinatie met cocaïne vormde, is volgens de autopsie pas ingenomen vlak vóór haar dood, dus in het appartement. Mogelijk zaten de drugs in de flesjes cider die Alex Johnson die nacht nog in een nachtwinkel is gaan kopen. Een van de flesjes is kapotgevallen op de vloer. Was dat een spoor van een worsteling? Luna brengt 's morgens om acht uur haar kind naar school en laat haar vent van 44 alleen met een bloedmooi 18-jarig meisje onder invloed. Heeft ze iets gezien wat haar niet aanstond? Of wilden de twee met die PMMA Ivana's laatste remmingen wegnemen voor een triootje? We weten het niet. Met dat seksverhaal zijn de Johnsons pas gekomen toen we hebben laten uitlekken dat bij de Nederlandse autopsie DNA van Alex Johnson is gevonden in haar vagina en onder haar vingernagels. Tegen de politie hebben ze over een trio met Ivana met geen woord gerept.

“De Johnsons zijn eerst meegenomen naar het politiebureau, waar ze positief hebben getest op drugs. Op basis daarvan zijn ze veertien dagen aangehouden. Achteraf bleek uit een tweede test dat ze drugsvrij waren. Daarop zijn ze vrijgelaten zonder één enkele voorwaarde en mochten ze ongestoord het land verlaten.”

Weet iemand waar de Johnsons zitten?

“Nee. De weinige mails die ze met journalisten hebben gewisseld, waren versleuteld. Ze weigerden naar het proces te komen, maar stuurden wel een advocaat. Die hield de Johnsons elke dag via een chatsessie op de hoogte van het verloop van het proces, maar hij had een verbod gekregen om verklaringen af te leggen. Dat vond zelfs de Maleisische rechter zo gortig dat die de advocaat uit de rechtszaal heeft laten verwijderen.”

De rechter doet een uitspraak op 8 maart. Hebben jullie er een goed gevoel bij?

“Wie het proces heeft gevolgd, kan niet anders dan besluiten dat het geen ongeluk of zelfmoord was. Maar of de Maleisische rechter dat zal durven, is nog maar de vraag, want dan moet ze het hele politieapparaat voor schut zetten. Dat was tot nu toe ondenkbaar in die politiestaat. Er spelen ook nog andere dingen, zoals ras en geloof. De rechter is, zoals 90 procent van de politie, moslim en Maleisisch. Zal ze de moed hebben om te zeggen dat haar eigen land- en geloofsgenoten fout zitten en dat de christelijke Europeanen gelijk hebben? De rechter heeft de uitspraak met twee maanden uitgesteld omdat ze eerst nog een pelgrimstocht naar Mekka wil maken. Is dat een goed of een slecht teken, of helemaal geen? We wachten in spanning af.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.