Zondag 26/09/2021

ReconstructieInstorting school Antwerpen

Wat gebeurde er in Antwerpen? ‘Kleinste kind weet dat een stelling geen betonnen muur omver kan trekken’

Reddingswerkers zoeken naar overlevenden in het puin. Beeld BELGA
Reddingswerkers zoeken naar overlevenden in het puin.Beeld BELGA

‘Is everybody okay?’ In een filmpje op internet vraagt een mannenstem in het Engels of iedereen ongedeerd is. De school in Antwerpen is nog maar net ingestort. De filmende persoon stapt richting stofwolk. Her en der wandelen mensen - vermoedelijk buurtbewoners. Ze houden hun handen voor hun dichtgeknepen ogen en roepen naar slachtoffers. Ze zien niet veel, en wat ze zien, is niet fraai. Een reconstructie van het drama op Nieuw Zuid.

In het filmpje is de ravage meteen na de instorting van de school op Nieuw Zuid goed te zien. Meterslange stukken metaal hangen helemaal verwrongen tot tegen de grond. Hele glaspartijen liggen erbij alsof het plakjes gesmolten kaas zijn. Meters en meters aan buizen van stellingen liggen verspreid naast het gebouw, over bomen gekruld en op geparkeerde bestelwagens gedrapeerd. Alsof ze er willekeurig zijn neergegooid - als stokjes Mikado.

In de achtergrond passeert een arbeider met een gele werfhelm op zijn hoofd. "Adrien!" Hij zoekt zijn collega.

null Beeld VTM NIEUWS
Beeld VTM NIEUWS

Snel ter plaatse

"Het was alsof er een vliegtuig neerstortte. Zo'n klap", zegt June Bertens, die vlak bij op kot zit. Het was rond 14.45 uur dat de studente op automatische piloot naar buiten stormde - op het lawaai af. "Ik zag meteen dat de school gedeeltelijk was ingestort. Ik heb snel gekeken of ik kon helpen, of er gewonden waren."

De studente zegt dat ze mensen zag weggedragen worden op een brancard. Volgens haar waren de ambulanciers snel ter plaatse. De politie had via alle mogelijke kanalen opgeroepen om alle hulpverleners door te laten. Hun doortocht werd bemoeilijkt door het drukke verkeer en werken in de buurt. Ook een andere buurvrouw spreekt van een enorme knal, gevolgd door gerommel. "Toen zakte alles in."

480 leerlingen

Plaats van de ramp is de Jos Smolderensstraat in de wijk Nieuw Zuid in Antwerpen - de buurt rond het justitiepaleis waar de jongste tijd heel wat panden worden gebouwd. Eén daarvan is het gebouw van basisschool Zuidzin - eigenlijk twee scholen op één kavel en goed voor 480 leerlingen. Tegen de eerste schooldag in september zou het bouwwerk af moeten zijn. Hoofdaannemer is Democo, een bedrijf dat eind jaren 70 opgericht werd door enkele families. Het bedrijf groeide uit tot een vaste waarde in de bouwsector met kantoren in Hasselt, Brussel, Antwerpen, Polen en Portugal.

In de toekomstige school waren gisteren verschillende onderaannemers bezig. In het begin was het erg onduidelijk naar hoeveel mensen er moest worden gezocht. Tien personen konden zichzelf in veiligheid brengen. Tien anderen werden door de brandweer bevrijd.

De Pool Adrian Madej zat in een naburige werf in zijn kraan toen de school gedeeltelijk instortte. "Ik zag het dak naar beneden schuiven en de stelling instorten. Wat eerst? Het ging allemaal zo snel. Toen het stof optrok, zag ik mensen beneden als mieren heen en weer rennen. Ze zochten vermoedelijk naar collega's."

Vervolgens zag de man hoe zijn collega-kraanman op de werf van Democo heel inventief was om een collega in veiligheid te brengen toen die helemaal alleen op het dak stond. “Die man pikte met zijn kraan een bak aan die op de grond stond, bracht het ding naar boven tot bij zijn ongelukkige collega. Die klauterde in de bak, waarna de kraanman hem veilig aan de grond zette." De Pool zag nog net voor hij zijn kraan verliet hoe ook de redder-van-dienst zijn gevaarte verliet langs de vele trapjes.

Adrian Madej zag alles gebeuren: “Ik zag het dak naar beneden schuiven en de stelling instorten. Wat eerst? Het ging allemaal zo snel. Toen het stof optrok, zag ik mensen beneden als mieren heen en weer rennen.” Beeld RV
Adrian Madej zag alles gebeuren: “Ik zag het dak naar beneden schuiven en de stelling instorten. Wat eerst? Het ging allemaal zo snel. Toen het stof optrok, zag ik mensen beneden als mieren heen en weer rennen.”Beeld RV

Proberen bellen

De chaos was enorm. Vrij snel sprak de politie van twintig gewonden. Negen mensen moesten uiteindelijk naar het ziekenhuis. Acht van hen geraakten zwaargewond. Vier van hen zouden er erg aan toe zijn. Onder hen een Roemeense arbeider die vijftien meter diep naar beneden stortte. Sommigen kwamen er al bij al zonder veel erg van af. Zoals een Hongaar van de firma Carro-Bel die chape aan het gieten was. Hij wandelde gisteren het Sint-Vincentiusziekenhuis buiten met enkel wat schrammen. "We missen wel nog twee collega's", zei hij zachtjes.

De politie maakte gisteren in de namiddag bekend dat er nog vijf arbeiders vermist waren. Om kwart voor zes kwam het tragische nieuws: één van de vermisten was gelokaliseerd. Dood. Zijn lichaam kon niet meteen geborgen worden. Omdat het gebouw zo instabiel staat, was en is het te gevaarlijk om het zomaar te doorzoeken. Honden doorzochten daarom nog urenlang naar mensen - zowel naar overlevenden als naar lichamen. De firma GBS, die plafondplaten aan het plaatsen was in de school, miste gisteravond nog drie Portugese werknemers. Vanmorgen werd een tweede dode gevonden in het puin. (Inmiddels zijn de vijf vermisten levenloos teruggevonden, red.)

Een Hongaarse ploegbaas van Democo en zijn negen collega's overleefden het allemaal. Ze waren op de stelling gevelstenen aan het metselen. "Plots kwam het dak van de sportzaal van de school naar beneden. Die steunde op een betonnen muur en een metalen constructie. Volgens mij was daar iets mis mee." Frederik Bijnens, algemeen directeur van hoofdaannemer Democo, wil niet vooruitlopen op een mogelijke oorzaak. "We moeten het onderzoek afwachten."

Volgens de ene stortte eerst het gebouw in, volgens anderen begaf eerst de stelling het en sleurde die de school mee. Beeld Kristof Pieters
Volgens de ene stortte eerst het gebouw in, volgens anderen begaf eerst de stelling het en sleurde die de school mee.Beeld Kristof Pieters

Klein wonder

Stellingbouwer Michel Van den Brande van Kontrimo - sinds zijn passage in 'The Sky is the Limit' wereldberoemd in Vlaanderen - wijst intussen alle schuld af. "Ik hoor zeggen dat er twijfel is of eerst het gebouw of eerst de stelling instuikte. Komáán! Ik ben maar tot mijn twaalf naar school gegaan en ben geen ingenieur. Maar het kleinste kind weet dat een stelling geen betonnen muur omver kan trekken. Het moét omgekeerd zijn."

Van den Brande denkt aan een constructiefout in de ruwbouw. "Maar ik kan ook niet zeggen wat er scheelde. Ik ben een stellingbouwer, geen metser." Onder het personeel van Kontrimo zitten geen slachtoffers. "Een klein wonder", zegt Van den Brande. "We waren al weken bezig met die stelling, maar net nu waren ons mannen naar een andere werf gestuurd. Omdat het bouwverlof nadert." Van Den Brande wil niet nadenken over de schade. "Die buizen kunnen me niet bommen. Ik denk vooral aan al dat menselijk leed. Dju toch."

Plannen aangepast

Goed een maand geleden was de dragende structuur van de toekomstige school klaar. "Als er stabiliteitsproblemen waren geweest, dan waren die normaal al eerder aan het licht gekomen", zeggen specialisten van grote werven. Nu was de zogeheten afbouw bezig. "Dan duiken er normaal geen grote structurele problemen meer op", klinkt het.

Volgens ingewijden zijn er op de werf in Nieuw Zuid in de loop van de bouwwerken wel extreem veel aanpassingen aan het originele plan gebeurd. "Of die altijd even nauwkeurig door de onderaannemers zijn uitgevoerd, is maar de vraag", klinkt het. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) zakte gisteren naar Antwerpen af en zei dat het duidelijk is dat het om een bouwkundig probleem gaat. "Maar de juiste oorzaak is voor later. Eerst de vermisten vinden."

Schets van hoe de constructie van de basisschool eruit zou moeten zien. Beeld RV
Schets van hoe de constructie van de basisschool eruit zou moeten zien.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234