Zondag 28/02/2021

Wat Europa en de Cloaca gemeen hebben

Voormalig Europees Commissaris voor Handel en oud-minister van Buitenlandse Zaken

Om te beoordelen of iets goed dan wel slecht is, werkt of niet werkt, moet je het vergelijken met andere mogelijke oplossingen, proposities of benaderingen. Dus laten we een en ander toetsen aan alternatieven. De natiestaat bijvoorbeeld. Doet België het beter dan de Europese Unie? Vraagteken. De regio's? Wie weet, zou ook kunnen, want luidde het niet 'Wat we zelf doen, doen we beter', een uitspraak die de laatste tijd nog zelden te beluisteren valt. Terecht. Rest de wereld, de geopolitiek van de grootmachten, Obama, Poetin, Xi Jinping. Of de internationale organisaties, de Verenigde Naties, de Wereldhandelsorganisatie, de Klimaatconferentie, het Internationaal Muntfonds. Waar zit de witte raaf?

België worstelt zoals elke natiestaat met de migratie en het terrorisme. En weerstaat met enige moeite aan de verleiding de twee door elkaar te klutsen. De natiestaten, de lidstaten van de Europese Unie, zitten daar in die mate mee in de knoop, dat nauwelijks nog met een woord wordt gerept over de budgettaire problemen, alhoewel we ook in België nog altijd aanschurken tegen de 3 procent-grens van het voor de EU aanvaardbare begrotingstekort, en onze schuld zich comfortabel boven de 100 procent van het bruto nationaal product heeft genesteld. Zorgen voor later.

Vlaanderen. Veel verder dan de ernst komt Geert Bourgeois, onze minister-president, niet. Hij is overigens een ernstig man en hij heeft recent aangegeven dat hij dat nog lang wil blijven. Ik bedoel in de politiek. Maar chromosomen zal Geert nooit doen shaken. De Vlaamse regering zou nochtans best een great communicator kunnen gebruiken om uit te leggen dat de zonnepanelen een gat van 9 miljard euro hebben geslagen in de Vlaamse schatkist, dat alleen aan de opwarming van de aarde te wijten is.

Annemie Turtelboom wordt moederziel alleen de arena ingestuurd door de macho's van de Vlaamse regering. Haar vrouwelijke collega's moeten niet onderdoen voor de hypocrisie van hun mannelijke soortgenoten. Vrouwelijke solidariteit, vergeet het. En dat terwijl niemand kan ontkennen dat Annemie met die kemel nu eens niets, maar dan ook niets te maken heeft. Maar het etiket 'Turteltaks' kleeft op haar ranke dijen.

Koele analyse

Het wereldtoneel. Neem nu de rotzooi in het Midden-Oosten. Zit de Europese Unie daar voor iets tussen? Voor iets misschien wel, maar voor weinig. Wie heeft de oorlog verklaard aan Saddam Hoessein? Bush en zijn hulpje Blair. Ze waren nochtans gewaarschuwd. Mijn vriend Balkenende had het hen in hoofse, Haagse bewoordingen gezegd: een oorlog met het Irak van Saddam Hoessein zal uitmonden in een sectair conflict tussen soennieten, sjiieten en Koerden. En of hij gelijk had. Dit was geen gelijkhebberij, maar koele, juiste analyse.

Een deel van de lidstaten van de Europese Unie (ere wie ere toekomt: België en zijn toenmalige premier Guy Verhofstadt op kop) had de Navo, zeg maar de VS, daarvoor gewaarschuwd en zich openlijk gedistantieerd van het wapengekletter. Finaal is de regionale crisis - oorlog zeg maar - in het Midden-Oosten te verklaren door de nasleep van de strijd in Irak en de droogte in die streek.

Aan het tweede kun je weinig doen, aan het eerste alles, want het begon met een leugen. WMD, Weapons of Mass Destruction. Als Colin Powell de slaap niet kan vatten, spookt het nog altijd door zijn hoofd. De sluimerende strijd tussen soennieten en sjiieten vond er een vruchtbare voedingsbodem. Zoals je in een labo een cultuur laat ontwikkelen om te zien wat er echt aan de hand is, wat je moet bestrijden. Elkaar in dit geval.

Poetin kan in deze galerij der groten niet ontbreken. Omdat his partner in crime president Janoekovitsj het onderspit moest delven tegen de volkswoede op het Maidanplein, annexeerde hij de Krim en plantte een frozen conflict in de Donbass, het oude industriële bekken van Oekraïne. Janoekovitsj kreeg af te rekenen met de jonge, geschoolde Oekraïners, de toekomstige elite, die haar hoop stelt op de Europese Unie waarvoor het handelsakkoord met de EU model stond.

Ik heb dat akkoord onderhandeld en de ratificatie door het Europees Parlement gesleurd. Ik ben daar een beetje trots op. Iedereen is trots op iets. Anderen zullen zeggen dat ik nooit ver weg ben als het hommeles wordt. U kiest maar. Maar opnieuw: wat heeft de Europese Unie misdaan? Is het een politieke fout, laat staan misdaad, een democratische beweging aan onze grenzen te ondersteunen? Barroso had het in dezen aan het rechte eind, en als er al fouten gemaakt zijn, dan is dat op het conto te schrijven van Obama, Merkel en Hollande, die bronstig een aggiornamento met Vladimir nastreefden, en dachten in invloedssferen van politieke blokken, en niet in termen van democratische verzuchtingen van burgers.

Licht in de duisternis

Een lichtpuntje: het bereikte klimaatakkoord, het Akkoord van Parijs. Dat niets definitief oplost, dat niet noodzakelijk resulteert in maximaal 2 procent opwarming van de aarde in vergelijking met de pre-industriële periode. Eminente professoren twijfelen daar openlijk aan.

Dat eerst nog moet geratificeerd worden door een aantal landen die samen minstens 55 procent van de uitstoot op hun geweten hebben. Wat concreet betekent dat China moet ratificeren, wil er iets van terecht komen.

Maar een akkoord dat een keerpunt is. Het zal nooit meer hetzelfde zijn. Er zullen nog vele conferenties volgen. De 100 miljard dollar per jaar om zich aan te passen aan de gevolgen van de opwarming van de aarde kunnen de ontwikkelingslanden best goed natellen. Maar de internationale gemeenschap heeft de bocht genomen. Er schijnt licht in de duisternis.

De Europese Unie mag best fier zijn op haar prestatie in dit dossier. Leading by example. De EU stoot verhoudingsgewijs driemaal minder uit dan de rest van de wereld. Het enige land dat in de buurt komt, is Nieuw-Zeeland. Maar de geografie van Australië al eens goed bekeken? Het is de EU die dit dossier op de internationale agenda heeft gezet en onvermoeibaar is blijven trekken, zagen, duwen.

Tot uiteindelijk Obama, geplaagd door zijn geweten, en naarmate het einde van zijn mandaat in zicht komt, steeds meer bekommerd om zijn plaats in de geschiedenis - zijn legacy - aansloot, en Xi Jinping zo in de smog zat dat verder doen as usual een politiek risico werd.

Laat Barack Obama het Akkoord van Parijs maar claimen. Maar het is de EU die de pluim op haar hoed mag steken.

Draaf je niet door, De Gucht? Is dit geen oratio pro domo? Wat met de plagen van Egypte waarmee je EU kampt en maar geen antwoord op vindt: de crisis van de Europese Monetaire Unie, het vluchtelingenprobleem.

Tot het risico dat de Europese Unie uiteen valt.

De Europese Unie heeft de internationale financiële crisis niet veroorzaakt. Dat hebben de Amerikanen gedaan door hun totaal verkeerde inschatting van de gevolgen van het failliet gaan van een bank, Lehman Brothers. En daar zat de EU met die crisis op haar schoot en zonder gereedschapskist. De Monetaire Unie maakt een geheel uit met de Duitse hereniging. Kohl kreeg zijn hereniging, Mitterrand een Europese munt, maar wel naar Duits model. Alleen gefocust op het in toom houden van de inflatie, geen oog voor groei en voor wie QE, quantative easing - zeg maar geld drukken - heiligschennis was.

En toch heeft de Europese Centrale Bank de crisis bezworen, tegen alle weerstand in Duitsland in, soms tegen haar eigen statuten in. Had Trichet, de toenmalige baas van de ECB, in het holst van de nacht geen cheque van 40 miljard euro op tafel gelegd, al onze banken - en daarmee, België - waren failliet. En dat heeft Trichet niet alleen in Brussel gedaan. De Europese groei blijft ondermaats, maar zonder de bazooka van Draghi zaten we nog volop in de crisis. Draghi die de grenzen van het wettelijke moest uittesten. Je kunt zeggen dat de ECB meer had kunnen doen en vooral vlugger. Zoals de Federal Reserve. Dat is juist. Maar wie draagt daar de verantwoordelijkheid voor? Draghi, Van Rompuy en Barroso, of de lidstaten die bleven denken dat geld in een Monetaire Unie nog nationaal is?

Liever Merkel

De vluchtelingencrisis. Als er daarop al een antwoord is, is het Europees. En opnieuw zit de Europese Unie zonder gereedschapskist. Bewaking van de buitengrenzen, schreeuwt iedereen in koor. Alleen de Europese Unie heeft een buitengrens, lidstaten niet meer. De buitengrens van België ligt aan de moordende boorden van de Middellandse Zee, de zwarte vijver van Europa. En niet langer in Rekkem, Meer of Strassen.

Maar de lidstaten willen zelf baas blijven over de buitengrenzen. Juncker, een ouwe sluwe vos, heeft de oprichting voorgesteld van een Europese grenspolitie, desnoods tegen de lidstaten in. Moge goeds ervan komen. Het is niet voor morgen. Ik denk dat een verdragswijziging noodzakelijk is. Maar die Europese grensbewaking komt er. Zeker weten. Zonder vind je nooit een oplossing voor het terugsturen van afgewezen vluchtelingen. Dat uitbesteden aan Turkije is een duur zwaktebod, dat de mensenrechten van de vluchtelingen dreigt te schenden.

En de vluchtelingencrisis gaat niet meer weg. Met of zonder de 'Wir schaffen das'-uitspraak van Merkel. Moreel hoogstaand, politiek tactisch iets minder. Maar bestaan er moreel hoogstaande uitspraken die politiek tactisch zijn? Geef mij maar Merkel in plaats van Cameron. Cameron die doet alsof burgers van een lidstaat van de EU die in een andere lidstaat gaan werken vluchtelingen zijn. Hij dreigt daarmee de Europese Unie op te blazen.

Mijn besluit is vrij eenvoudig, te weinig hoogdravend misschien, niet voldoende verheven, zit vast in de Europese klei, zullen idealisten prediken. De Europese Unie moet de shit van haar lidstaten oplossen. Met te weinig bevoegdheden, want dat gunnen de lidstaten hun Unie niet. De EU is de zondebok die zoals in de Bijbel beladen wordt met alle zonden van Israël, en de woestijn ingestuurd. En het er toch levend van afbrengt.

Wim Delvoye heeft een tiental jaar geleden een installatie geproduceerd: Cloaca. Een machine in doorzichtig plexiglas die een metafoor is voor hoe de mens shit produceert. Groentjes erin, strontjes eruit. Je zou zoals bij een boormachine de richting moeten kunnen omswitchen. Shit erin, groentjes eruit. En de machine herdopen als Europa.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234