Zondag 27/09/2020

Wat er in Congo écht gebeurt

Colette Braeckman

schrijft Walter Zinzen een antwoord.

Braeckman is de invloedrijke Congo-experte bij de Franstalige krant Le Soir. Ze schreef verscheidene boeken over Centraal-Afrika. De tweede onafhankelijkheid van Congo verschijnt binnenkort bij EPO.

‘Als het erop aankwam de misdaden van Mobutu aan te klagen stonden we schouder aan schouder’, schreef Walter Zinzen (DM 20/3) in antwoord op een opiniestuk van Colette Braeckman (DM 18/3). ‘Wat is er toch met je kritische zin gebeurd als de huidige president van Congo ter sprake komt?’ Colette Braeckman reageert.

Beste Walter,

Ik heb je brief gelezen en zou als je dat wilt in één ruk een tekst kunnen schrijven die zou uitleggen hoe hard Kabila doet denken aan Mobutu. Daarvoor zou ik me inspireren op jouw boek uit 1995, Mobutu, van mirakel tot malaise, waarin je uitlegt waarom Mobutu in 1965 “een einde had gemaakt aan vijf jaar burgeroorlog en de strijd had aangebonden met het neokolonialisme, zowel op economisch als cultureel vlak”.

In 1965 had Mobutu, die jij toen erg bewonderde, nochtans geen democratische verkiezingen gewonnen maar een staatsgreep gepleegd en zijn machtsgreep - dat weet jij - kwam er mede dankzij de CIA. Het nam niet weg dat we tot de jaren tachtig moesten wachten, herinner ik me, voor we samen de moed hadden om het dictatoriale regime van de Gids aan de kaak te stellen en de ruïnering van de economie van het land. Elk nieuw regime doet de hoop opleven. Ik zou er bijvoorbeeld op kunnen wijzen dat Kabila in Kinshasa niet alle macht in handen heeft: er is ook een eerste minister van de eengemaakte lumumbistische partij en een coalitieregering waarvan de jongste zoon van Mobutu deel uitmaakt, een parlement dat wordt gecontroleerd door de presidentiële meerderheid en een senaat die geleid wordt door een oud-premier van Mobutu, Kengo Wa Dondo... Anders gezegd: de macht wordt gedeeld.

Die nuanceringen buiten beschouwing gelaten: als ik je zou volgen en een groot opstel zou schrijven dat een Mobutu, die al twintig jaar aan de macht is, zou vergelijken met een Kabila die pas sinds 2006 de touwtjes in handen heeft in een verwoest land door drie decennia van dictatuur en een decennium van oorlog, en zou besluiten dat zij elkaars evenknie zijn, dan zou ik vele mensen een plezier doen. Ik zou me aansluiten bij je nieuwe intellectuele bondgenoot, de Europees commissaris voor Handel Karel De Gucht, ik zou felicitaties ontvangen van alle aanhangers van een bepaalde pensée unique die denken dat Congo verloren is zonder toestemming en goedkeuring vanuit België.

Maar mijn probleem is dat ik niet wil bevestigen wat iedereen graag leest en denkt, maar dat ik wil vertellen wat er is, wat ik heb gezien, want er is een groot verschil tussen de werkelijkheid die in rapporten beschreven wordt en de werkelijkheid die elke dag beleefd wordt op het terrein. Ik hecht eraan ook rekening te houden met de inspanningen die vele Congolezen leveren om uit het dal te klimmen en hun land herop te bouwen.

Zal ik je iets toevertrouwen? Ik bewonder Kabila niet meer dan dat ik Mobutu verafschuwde. Want de Gids praatte mooi, was vaak grappig en verleidelijk en je werd al snel in de maling genomen. Maar het probleem, dat was de realiteit van het land: er werd niets opgebouwd, de oppositie werd gemuilkorfd, de pers ook, de economie ging genadeloos ten onder. Hoe kun je daar géén rekening mee houden? Vandaag de dag gaat het verre van goed, dat is het minste wat je kunt zeggen. De inkomsten van het land worden onderweg afgeleid, het leger begaat vele misdaden (maar wie anders dan de internationale gemeenschap heeft Congo verplicht de reguliere strijdkrachten samen te voegen met de rebellen, die zo ongestraft bleven?), onbetaalde agenten en militairen laten voortdurend criminelen gaan en creëren zo een gevaar voor de burgerbevolking, je moet nog altijd betalen voor onderwijs en gezondheidszorg, gerenommeerde professoren als Bagula en Lomponga worden zonder proces de gevangenis in gegooid...

Anderzijds moet je vrezen dat met de terugtrekking van de MONUC de getuigen van mensenrechtenschendingen geen bescherming meer zullen krijgen, en dan heb ik het nog niet over de onrusten die de verkiezingen van 2011 zullen teweegbrengen. Elke dag besteden de kranten, inclusief de mijne, talrijke pagina’s aan dat alles. De stilte regeert niet, zoals jij zegt. Integendeel: er wordt veel mediatieke herrie gemaakt, maar alles in een boog om de ware problemen heen. Maar wat ook bestaat - en dat heb ik niet meer gezien sinds de tijd van Mobutu - zijn wegen die worden aangelegd, soldaten die worden opgesloten in Goma voor hun misdaden, corrupte magistraten die worden vervangen door andere, in de hoop dat ze beter zullen zijn. En wat ik vooral heb aangetroffen in Congo, dat zijn Congolezen, in het land maar ook in de diaspora, mannen en vele vrouwen die geloven in hun land, die gevochten hebben voor de eenheid, die zich vandaag organiseren om de situatie te verbeteren, die vaststellen dat hun nieuwe Chinese vrienden dag en nacht aan hun zijde werken en het gezelschap krijgen van Indiërs, Pakistani en ook Turken. De president van dat laatste land heeft net Congo bezocht, met 150 bedrijfsleiders in zijn zog. Als onze wegen ooit kruisen ginder, dan zullen we het samen zien, in Bukavu of elders en ook in de volkswijken van Kinshasa. Ook dat is de realiteit, en wat er ook over verteld wordt, er schuilt wel degelijk hoop in. Moeten we de toekomst in gevaar brengen in naam van onze kennis van het verleden, die vaak achterop hinkte? Moeten we nogmaals die realiteit van de onafhankelijkheid van Congo verloochenen?

Met vriendelijke groet,

Colette Braeckman

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234