Zondag 29/11/2020

Archeologie

Wat een nieuwe metrolijn opleveren kan: Londen stelt zijn bodemschatten tentoon

De archeologen troffen onder meer een stuk kaak van een mammoet aan in Canary Wharf, de zakenwijk in de Londense Docklands.Beeld Crossrail

De aanleg van de nieuwe metrolijn Crossrail in de Britse hoofdstad bood archeologen een gouden kans. Ze deden bijzondere vondsten uit zeer uiteenlopende tijden. Die zijn nu te zien op een expositie.

Het is nu het territorium van Mammon, het grote geld, maar ooit liepen er mammoeten rond in Canary Wharf, de zakenwijk in de Londense Docklands. Een stukje kaak van het prehistorische dier kwam enkele jaren geleden tevoorschijn bij de aanleg van de Crossrail, de nieuwe metrolijn van de Britse hoofdstad. De vondsten zijn te zien op een vrijdag geopende expositie van de archeologische ontdekkingen in Europa's grootse infrastructuurproject.

Nabij dezelfde plek vond een bouwvakker bijvoorbeeld een stukje barnsteen, de fossiele hars van een naaldboom die er 55 jaar miljoen jaar geleden heeft gestaan.

De aanleg van de 42 kilometer lange metrolijn Crossrail, die zal worden vernoemd naar de koningin, was een unieke gelegenheid om een kijkje te nemen in het verborgen Londen. Terwijl duizenden ingenieurs en bouwvakkers met graafmachines en met vrouwennamen uitgeruste boren werkten aan de toekomst, herontdekten tweehonderd archeologen afgelopen acht jaar met schepjes en borstels het verleden.

Dat gebeurde vooral op de plekken waar nieuwe stations werden aangelegd. De tunnel zelf lag met 30 meter te diep onder de grond. Het leverde vertraging op, maar de opbrengst was het waard.

Wc-humor

De expositie Tunnel: the Archeology of Crossrail in het Museum of London Docklands volgt het spoor van oost naar west, van Abbey Wood in de richting van Reading. Dankzij de drassige Londense grond zijn voorwerpen verrassend goed bewaard gebleven, zoals de houten bal uit de tijd van de Tudors (1485 tot 1603) of de uit dierenbeenderen gemaakte doorlopers waarop kinderen in de 14de eeuw schaatsten. De expositie laat ook zien dat de Victorianen (19de eeuw) gevoel voor humor hadden – wc-humor, in ieder geval. In Stepney Green, hart van het East End, werd een kom gevonden waarin arme mensen 's nachts plasten en hun gevoeg deden. "O what I see / I will not tell", luidt de tekst op de bodem.

Een houten bowlingbal uit de tijd van de Tudors (1485 tot 1603).Beeld RV / Museum of London Docklands

Veel hadden de archeologen verwacht van de graafwerkzaamheden in de City, het oudste deel van Londen. Ze werden niet teleurgesteld. Talrijke Romeinse spullen doken op, hipposandalen, haarspelden en handboeien.

Macaber was de vondst van een skelet, bij Liverpool Street, waarvan de schedel tussen de benen was geplaatst - in de hoop dat de geest van de dode niet zou gaan ronddolen. Een raadsel is het grote aantal schedels zonder bijbehorend lichaam, of zelfs zonder kaak. Een theorie is dat het gaat om trofeeën, mogelijk van rebellen of verliezende gladiatoren.

Zwarte Dood

Iets verderop lagen slachtoffers van de Zwarte Dood van 1349, die de populatie van Londen halveerde, en van de pest van 1665. De skeletten hebben de interesse gewekt van epidemiologen voor wie de menselijke resten informatie bevatten over de verspreiding van dodelijke ziekten. Uit biochemische testen is komen vast te staan dat gebitten van stadsbewoners meer tekenen van stress vertoonden dan die van mensen van het platteland. Ook toen al. Op een skelet werd een omgekeerd bord met zout gevonden, waarschijnlijk bedoeld om de gestorvene tegen de duivel te beschermen.

De tentoongestelde spullen bevestigen het kosmopoliete karakter van Londen door de eeuwen heen. Een goede vondst was een gouden munt met de afbeelding van Leonardo Loredan, de heerser van de Venetiaanse republiek aan het begin van de 16de eeuw. Stille getuigen van de Hollandse Gouden Eeuw zijn potten en vazen, versierd met Delfts blauw. 16de-eeuwse botjes van kalkoenen wezen op import uit Noord-Amerika. Recenter is een veertig jaar oude poster van een Pakistaanse film die werd vertoond in het voor de metro gesneuvelde Astoria-theater bij Tottenham Court Road.

Heilig ontzag voor het oude

Naast deze expositie is er een boek geschreven over de geschiedenis van de plekken waar de Crossrail komt, The Tunnel Through Time door Gillian Tindall, en zijn er televisiedocumentaires uitgezonden over de skeletten. De aandacht voor de ontdekkingen zegt iets over onze tijd, waarin er een heilig ontzag bestaat voor alles wat oud is.

Vroeger werden metrolijnen zonder aandacht voor de herinneringen uit het ondergrondse aangelegd. Nu is er zelfs een tijdcapsule achtergelaten, met een krant, de A-Z-straatatlas van Londen en een mok met een afbeelding van de Crossrail. Het was een idee van bouwvakkers en omwonenden.

Het historische bewustzijn gaat hand in hand met de zorg voor de toekomst. Zo zullen opgegraven Tudor-bakstenen worden hergebruikt om paleizen uit die tijd te restaureren. De tentoonstelling sluit af met een video over hoe van alle aarde een nieuw natuurreservaat bij de Noordzeekust is gemaakt. Het gaat om zeven miljoen ton. Deze hoeveelheid doet beseffen hoe wonderbaarlijk het is dat archeologen onder meer druivenpitten, makreelgraten en stukjes walnoot uit de 16de eeuw hebben ontdekt.

Scherven van een pispot uit de 19de eeuw.Beeld RV / Museum of London Docklands
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234