Donderdag 01/10/2020

Panama Papers

Wat doet uw bakker in Panama?

De skyline van Panama City.Beeld AP

Panama Papers plaatst niet enkel de koning van Saudi-Arabië, Vladimir Poetin en andere groten der aarde in een kwaad daglicht. Ook de bakker en de tandarts om de hoek komen in ons land in opspraak. Wat hebben zij in Panama te zoeken? En hoe makkelijk is het om daar belastingen te ontwijken?

"Ik heb een kapitaal van 200.000 euro. Gekregen van mijn moeder, maar ik wil er geen belastingen op betalen in België. Kunt u me helpen?" Een uitzending van het RTBF-programma Questions à la Une laat zien hoe een vrouw aanklopt bij het Luxemburgse filiaal van een Belgische grootbank. En hoe ze vlot wordt geholpen bij haar vraag om haar geld uit de klauwen van de fiscus te houden.

"Ze krijgt van de bankbediende het antwoord dat ze voor haar een Panamese vennootschap kunnen oprichten, waar haar geld kan worden belegd. Dat kan voor weinig geld en zonder dat ze zich zorgen hoeft te maken", zegt fiscaal expert Michel Maus. "Een courante praktijk op dat moment. De uitzending dateert van jaren terug. Het is een constructie die aan het begin van de jaren 2000 werd gepromoot bij banken."

Nog een voordeel van een constructie in Panama: ze kost heel weinig geld. "Om een Panamese brievenbusvennootschap op te richten, moet je 700 à 800 euro opdiepen. Die beheren, kost nog eens zowat 100 euro per jaar." Voor wie dit handig is? "In principe voor iedereen, omdat je via de constructie bruto inkomen netto op je rekening kan laten arriveren. Maar in de praktijk zou ik denken aan een bedrag vanaf 200.000 euro, zoals in het programma."

De reportage op RTBF is niet bepaald een uniek geval. Een Belgisch fiscaal consultant die anoniem wil blijven, verwees verschillende klanten door naar een Panamees advocatenkantoor. "Dat ging over heel verschillende mensen, van gewone bedrijfsleiders tot mensen uit de diamantsector. Een vennootschap opzetten in Panama is kinderspel, mits de juiste connecties. Er zijn talloze advocatenbureaus die als stroman willen fungeren, zonder vragen te stellen."

Maar waarom ga je als Belg naar Panama met je geld, als je evengoed naar Luxemburg of Liechtenstein kunt? Maus: "Dat heeft te maken met de Europese spaarrichtlijn, die er kwam in 2003 en in uitvoering ging in 2005. Mensen die er mee bezig zijn, weten dat die deel uitmaakte van een strengere reglementering binnen de EU. Met andere woorden: wie belastingen wilde ontwijken, moest het buiten Europa zoeken."

Volgens de groep onderzoeksjournalisten die Panama Papers naar buiten bracht, zitten er in het dossier minstens 732 namen van Belgen of Belgische inwoners in de lijst. Daarbij de Italo-Belg Franco Dragone, bekend van Cirque du Soleil en al eerder in opspraak gekomen door fiscale fraude, maar dus ook een pak minder bekende ondernemers en 'kleine garnalen'. Dat ook zij aan belastingontwijking of -optimalisatie doen, is niet vreemd. Vorig jaar raakte bekend dat de Belgische fiscus een onderzoek voert naar honderden Belgische kmo's die hun belastingen optimaliseerden via Luxemburg.

Echt ver moet je niet zoeken om iemand te vinden die je op weg helpt. Even surfen naar de website bespaarbelastingen.be, gemaakt door de Antwerpse fiscale experten De Hoon & Partners, en je krijgt de voordelen van Panama zonder blikken of blozen in de verf gezet. Onder de titel 'Een Panamese foundation... Zalig...' wordt gewezen op het bestaan van de Panama-stichting. "Betaalbaar, anoniem en flexibel. Als u van discretie houdt, is een stichting prima. Het kan ook uitstekend zijn om bijvoorbeeld aandelen van een offshorebedrijf in onder te brengen. Nog discreter en beter afgeschermd."

Anders gezegd: een Belgisch bedrijf dat een offshorefiliaal op poten zet, kan de aandelen van dat filiaal helemaal aan het zicht onttrekken door ze in zo'n stichting te steken. Zo goed als onmogelijk om terug te vinden door de fiscus.

Michel Maus.Beeld dm

Stroman

Hoe de constructie werkt? Een belastingontduiker of -ontwijker die zijn geld wil veiligstellen, klopt eventueel met de hulp van zijn bank of fiscaal adviseur aan bij een adviseur in Panama. Dat kan via een lokaal advocatenbureau zoals bijvoorbeeld Mossack Fonseca, het bureau dat door Panama Papers in opspraak is gebracht en schermbedrijven heeft opgestart in Panama en op de Seychellen. Je hoeft dus zelf helemaal niet naar Panama te gaan.

Je richt samen met de lokale adviseur een stichting op, waarvan de eigenaar anoniem blijft. De lokale stroman beheert jouw belangen voor pakweg 100 euro per jaar en schrijft zichzelf in als 'oprichter' van de stichting. Voor het overige heeft hij geen inspraak. "Interessant is dat de stichting geen eigenaars heeft. Lekker veilig voor schuldeisers, zoals schrokkende overheden", zo prijzen De Hoon & Partners de constructie aan. "Zo'n stichting hoeft geen boekhouding bij te houden, dus alles kan discreet blijven. Een minimumkapitaal is niet vereist, net zomin als een nationaliteit. En om het sprookje volledig te maken, betaalt de stichting géén belastingen."

De Hoon & Partners was niet bereikbaar voor commentaar op deze constructies.

Met andere woorden: de hierboven vermelde vrouw die zich in het programma Questions à la Une met 200.000 euro aanmeldde bij een bank, moet in Panama 0 euro belastingen betalen, als ze gebruikmaakt van de constructie met een stichting. Niets, nada, niente, aldus de website van De Hoon & Partners. Volgens het fiscaleconsultancybureau zijn er om die reden in Panama alleen al 400.000 stichtingen.

Zogeheten adviseurs zijn er makkelijk te vinden. Sommige vertegenwoordigen duizenden bedrijven, andere hebben een zeer bedenkelijke reputatie, zoals advocaat Gabriel Lawson Blanco. Hij duikt op als agent of andere stroman bij zowat honderd bedrijven in Panama, wat op zich al heel opmerkelijk is.

Over die stroman vertelt de Panamese advocaat, mensenrechtenactivist en specialist internationaal recht Miguel Antonio Bernal: "Hij en Lanna Bermudez Romero behoren tot een criminele organisatie en helpen om rekeningen te openen, chequeboekjes te ondertekenen, valse paspoorten te krijgen, enzovoort. Het is jammer dat de reputatie van advocaten in ons land zo wordt besmeurd door wat onder meer Gabriel Lawson Blanco doet."

Een onfrisse achtergrond, dus, afgaand op wat Bernal vertelt. Voor alle duidelijkheid: op zich is er niets mis met fiscale constructies in het buitenland, zolang het maar over wit geld gaat en de belastingen die op de opbrengst daarvan verschuldigd zijn, netjes worden betaald. Maar dat is dikwijls niet de eerste bedoeling bij wie dergelijke constructies opzet.

Beeld dm

Invloed op begroting

Toch moet er nog een heel belangrijke 'maar' worden toegevoegd aan het hele verhaal, zegt Maus. Dit soort Panamese constructies behoort volgens hem tot het verleden. "De meeste zijn vandaag al opgedoekt, vermoed ik. Mensen die nu nog hun geld daar hebben, zijn niet zo slim bezig." Tot nu was Panama een belastingparadijs volgens de definitie van OESO.

"Bij mijn weten is het dat nog altijd", zegt Maus. "Maar vandaag is de druk zo groot om informatie uit te wisselen, dat dit soort constructies ten dode is opgeschreven - voor zover ze nog bestaan. Belgen die een rekening hebben in Panama en dat niet correct aangeven, zijn niet zo slim geweest. Advocaten en adviseurs raden hen aan hun kapitaal te regulariseren. Ook andere belastingparadijzen worden niet meer aangeraden. Het net sluit zich wereldwijd."

Maus denkt om die reden ook niet dat de Panama Papers grote invloed zullen hebben op de begroting, zoals onder meer BBI-inspecteur Karel Anthonissen suggereerde. "Volgens mij zijn de meeste van de kapitalen die in Panama, op de Maagdeneilanden en op de Seychellen te vinden waren, intussen geregulariseerd. Veel zal daar niet meer te rapen zijn, denk ik."

Anthonissen: "Wat nu naar boven komt, is maar het topje van de ijsberg. Telkens als zoiets wordt gelekt, zijn er mensen die zeggen dat het verleden tijd is. Ik geloof daar niets van. Bovendien gaan wij ook terug in de tijd om belastingen uit het verleden te innen. Op die manier kunnen we nog miljarden ophalen en de begroting een stevige duw in de rug geven."

Toch ziet hij ook redenen om minder enthousiast te zijn. "Vraag is wat de bereidheid is om er iets mee te doen. Als ik kijk naar wat er met Lux Leaks gebeurde, dan kan ik alleen maar zeggen dat dat bitter weinig is. Een Franstalige journalist wijst er ook op dat er twee jaar geleden ook al een lek was vanuit Panama. Daar is toen amper iets mee gebeurd. Ik zal er hard voor vechten om het onderste uit de kan te halen, maar de voorgeschiedenis maakt duidelijk dat het niet eenvoudig zal zijn."

Lees ook

Genoeg gepruts in de marge, meent commentator Bart Eeckhout. "Zeker de huidige federale regering heeft nog geen blijk gegeven van ambitie op het vlak van fiscale rechtvaardigheid", schrijft hij in zijn standpunt.

Het nieuws over de Panama Papers werd zondagavond uitgebracht. Waarover gaat het dossier?

De Panama Papers in vier vragen en antwoorden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234