Vrijdag 15/11/2019

Het oog van Peking

Wat doet Leuven Instruments, made in China, maar opgericht door ontslagen Imec-medewerkers?

Imec is een Leuvens technologiebedrijf dat wereldwijd geldt als specialist in chiptechnologie. Beeld Imec

Twee toponderzoekers van het Leuvense technologiebedrijf Imec zijn in 2016 ontslagen nadat ze een concurrerend bedrijf hadden opgericht: Leuven Instruments, dat intussen verder bouwt aan zijn activiteiten vanuit China. De chiptechnologie van Imec is een van de topprioriteiten voor de Chinese economie.

“Het feit dat basistechnologie door anderen gecontroleerd wordt, is het grootste verborgen gevaar voor ons.” In april 2016 zei Chinees president Xi Jinping in een speech dat China grote sprongen had gemaakt, maar nog altijd te afhankelijk was van onderzoek en technologie uit het Westen. Enkele onderzoekers bij de Leuvense chipfabrikant Imec hadden die boodschap dan al lang begrepen.

Een maand voor de toespraak, in maart 2016, werden ze door Imec aan de kant geschoven. Dat wordt nu pas bekend, want zelfs bij Imec was niet iedereen op de hoogte.

“Het gaat om een ontslag om dwingende redenen, wegens een belangenconflict”, zegt de Imec-woordvoerster nadat ze zich heeft laten inlichten. “Deze twee personen hadden een concurrerende activiteit opgericht terwijl ze in dienst waren bij Imec.”

Opzoekingswerk leert dat het gaat om het bedrijf Leuven Instruments, opgericht door twee ex-werknemers: de 70-jarige Rus Mikhail Baklanov en de 42-jarige Chinees Xu Kaidong. Beiden zijn genationaliseerd tot Belg en hebben er een lange carrière bij Imec op zitten. Baklanov werkte 21 jaar voor het Leuvense bedrijf, Kaidong 11 jaar.

Made in China

Op de website van Leuven Instruments staan foto’s van de heren in stofjassen aan machines en computers. Uit de oprichtingsakte blijkt dat hun bedrijf al is opgericht in juni 2015, enkele weken nadat China zijn ambitieuze programma ‘Made in China 2025' had voorgesteld. Met dat plan wil Xi Jinping van China de technologische leider maken in tal van sectoren. Het ligt aan de basis van de handelsoorlog met de Verenigde Staten.

Leuven Instruments Beeld RV

China wil de binnenlandse productie van een heel aantal basismaterialen voor technologie tegen 2025 met 70 procent laten toenemen, en zo evolueren van een producent naar een innovator. Een van die materialen die het zelf wil ontwikkelen zijn halfgeleiders, de basis voor chips. Imec heeft wereldfaam op dat gebied. De Amerikaanse krant Washington Post maakte vorig jaar bekend dat China 47 miljard dollar pompte in een investeringsfonds voor chipontwikkeling.

“Officieel zit China in de Wereldhandelsorganisatie en is het land verplicht om in een level playing field te opereren, maar dat is de theorie”, zegt Jan Callewaert, de oprichter van een ander Leuvens technologiebedrijf, Option. “Ik heb het als eerste in ons land zien gebeuren. Wij hadden met Option 70 procent marktaandeel, tot Huawei plots op de proppen kwam en ver onder de prijs produceerde. In twee jaar tijd hadden we nog 6 of 7 procent. Er zat niets anders op dan een samenwerking aan te gaan. Als je concurrent via staatsbanken miljarden dollars aan kredieten krijgt, dan heb je nog weinig verhaal.”

Zwarte lijst

Of Leuven Instruments gebruik maakt van het Chinese investeringsfonds, is niet duidelijk. Zeker is dat de Russische Belg Baklanov begin dit jaar is opgestapt. Op dit moment bestaat het bedrijf enkel uit Chinezen, van wie er verschillende in ons land gewerkt hebben, in technologiebedrijven of aan universiteiten. Xu Kaidong is CEO. De jaarrekening van 2018 meldt een vermogen van meer dan 720.000 euro in ons land, maar geeft geen zicht op de Chinese boekhouding.

De website leert dat de activiteiten zich in China afspelen. De Chinese versie van de website toont bijvoorbeeld meer dan tien vacatures. Er zijn geen contactgegevens voor Leuven te vinden. Op de hoofdzetel in de Chinese provincie Jiangsu krijgen we vrij snel een van de medeoprichters aan de lijn. Lu Chen (46) woonde naar eigen zeggen zelf zeven jaar in Leuven, maar werkte voornamelijk in Eindhoven, bij Philips en technologiebedrijf FEI. Ze kan ons niet in contact brengen met Xu Kaidong, die volgens haar elders in China is, maar zegt in zijn naam te kunnen spreken.

“Onze hoofdactiviteiten zijn inderdaad in China, omdat het veel goedkoper is om hier te produceren. Maar we zouden liever niet hebben dat u ruchtbaarheid geeft aan ons bedrijf”, zegt Chen. “Niet dat we iets te verbergen hebben, maar de timing is niet goed, gezien de handelsoorlog tussen China en de VS. We willen geen slapende honden wakker maken en hebben geen zin om op de Entity List van Trump terecht te komen.”

De Entity List is een zwarte lijst van het Amerikaanse ministerie van Economische Zaken. Amerikaanse bedrijven die met een bedrijf op die lijst willen samenwerken, hebben een vergunning nodig voor ze artikelen of diensten mogen verkopen. In mei zette de regering-Trump het Chinese telecombedrijf Huawei op de lijst. Later volgden ook enkele bedrijven die bewakingstechnologie ontwikkelen waarmee de Chinese overheid de Oeigoerse minderheid in de regio Xinjiang monitort.

Talentenprogramma’s

Lu Chen stelt dat het nooit de bedoeling was om Imec concurrentie aan te doen. Leuven Instruments maakt machines om halfgeleiders te maken, maar niet de chips en wafers zelf, zoals Imec doet. “We zijn geen Imec-kloon”, zegt Chen. Het is duidelijk dat hun machines China wel in staat kunnen stellen om dergelijke chips te produceren.

Bij Imec zelf is de communicatie dat er op geen enkel moment intellectueel eigendom van het Leuvense bedrijf gestolen is.

“We hebben een duidelijk protocol om intellectueel eigendom te beschermen dat bij ons gegenereerd wordt”, zegt woordvoerder Hanne Degans. “Zelfs bij een vermoeden treden we onmiddellijk op, omdat er zo veel andere partners zijn waar we ook rekening mee moeten houden. Onze medewerkers hebben bovendien altijd maar inzage in een bepaald aspect van een ontwikkelingsprogramma, waardoor ze sowieso nooit het volledige intellectueel eigendom kunnen stelen.”

Volgens onze informatie is Xu Kaidong terug naar China gehaald via een van de vele talentenprogramma’s. China stuurt studenten en onderzoekers uit naar het Westen, maar om een braindrain om te buigen in een braingain, haalt het land duizenden talenten terug via riante beurzen. Xu Kaidong is op die manier erkend als expert via het ‘Thousand Talents Program’.

Sinds kort pakt China niet langer openlijk uit met die programma’s, onder meer na ongerustheid erover in de Verenigde Staten. De FBI waarschuwde in december vorig jaar een Senaatscommissie dat China’s talentenprogramma’s ook de ‘diefstal van intellectueel eigendom’ aanmoedigen. De Texas Tech University bracht haar personeel in een brief op de hoogte dat het ‘Thousand Talents Program’ “deel is van een bredere strategie om technologische superioriteit te verwerven” en dat elementen van het plan “sterk gelieerd zijn aan het Chinese leger”.

Defensietechnologie

China-kenners maken zich al langer zorgen over onderzoekers van Chinese militaire onderwijsinstellingen die in het Westen kennis komen opdoen. Dat gebeurt ook in ons land. Verschillende professoren aan onze universiteiten werken samen met assistenten of doctorandi die tegelijkertijd onderzoeker zijn aan de National University of Defense Technology (NUDT). De NUDT valt niet onder het Chinese ministerie van Onderwijs, maar rechtstreeks onder het Volksbevrijdingsleger.

Onderzoek in open bronnen leert dat er de afgelopen tien jaar op die manier tientallen wetenschappers van de NUDT hebben gewerkt aan Vlaamse universiteiten zoals UGent, UAntwerpen, VUB en KU Leuven. Zo zijn er publicaties van KU Leuven-onderzoekers met NUTD-medewerkers over navigatie- en observatiesatellieten. Een afgestudeerde van NUDT werkt op dit moment aan de VUB een doctoraat af over robotisering. Het is niet geweten hoeveel Chinese studenten en onderzoekers van deze NUDT aan Belgische universiteiten aan de slag zijn, want zoals eerder deze week bleek, speelt dat geen rol in de toekenning van hun visum.

Zijn de Verenigde Staten in een overdreven kramp geschoten, of zijn wij hopeloos naïef? In België is er alleszins geen China-strategie, terwijl het Nederlandse kabinet van minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok daar wel alvast werk gemaakt heeft. Zijn beleidsnota waarschuwt duidelijk voor “het gesloten Chinese model, dat lijkt te profiteren van westerse openheid (overdracht van kennis en technologie), maar toegang tot zijn eigen markt beperkt”.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234