Maandag 29/11/2021

Wat doet een atheïst in Damascus?

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Assad brengt wanhoop, 'progressive rock' biedt troost. Welkom in het leven van A., mijn vriend in de Syrische hoofdstad. Bie Vancraeynest is coördinator van het Brusselse jeugdhuis Chicago. Zij studeerde arabistiek aan de KU Leuven en woonde van '99 tot 2000 in Damascus. Deze bijdrage verscheen ook op de site van Mo*.

De willen een dialoog met de meester, niet met de dienaren." Hij klonk redelijk en combattief. Strak in het pak, de haren pikzwart geverfd, sprak hij de afgeladen volle opera toe. Dat is het met Bashar al-Assad, hij ziet er niet uit als een gekke dictator. Ik beeld me in hoe die speech van zondag binnenrolt in menig Syrische huiskamer. Hij zal wel enkele dagen na elkaar herhaald worden, zodat iedereen hem te horen krijgt, tussen de elektriciteitspannes door.

Ik wil weten wat A. vindt van die speech, maar hij is niet online. Hij is een alawiet, en behoort dus tot dezelfde religieuze minderheid als de president. Al was hij vroeger de grootste criticaster van het regime, nu heeft hij alle hoop op zijn president gevestigd.

Dat hadden we niet zien aankomen, al die tijd die we samen doorbrachten, eindeloze namiddagen in Damasceense koffiehuizen, mijmerend over wat het leven voor ons in petto had. Of nachten op het balkon, met rondom ons zoemende airco's en een steeds legere fles Arak. We hadden het over muziek en ik lachte hem uit met zijn uitgebreide collectie progressive rock. We ontrafelden samen het werk van ons beider grote liefde, de helaas te vroeg gestorven Amerikaanse komiek Bill Hicks, die de internationale politiek van Bush sr. zo feilloos fileerde.

Toen, voor alles anders werd
Heel uitzonderlijk dempte hij zijn toon en leunde wat dichter tegen me aan om iets over het regime te zeggen. Grootgebracht onder de ijzeren hand van Hafez al-Assad, de vader van Bashar, had hij geleerd om een apolitiek leven te leiden. Dus praatten we vooral over zijn vele vrouwen.

"Drd wa la tahki!" Vrij vertaald: "Je mag een scheet laten, als je maar je mond houdt." Dat was zijn motto, wat vrouwen betreft dan toch. Ik heb mij er altijd over verbaasd hoe hij, lelijk als de nacht, erin slaagde om al die meisjes rond hem te laten cirkelen. Bloedmooie, gewillige meisjes. Ik heb het nooit anders geweten dan dat hij er drie tegelijk trachtte te onderhouden. Dan wel vooral met zijn grapjes en gevatte uitspraken want hij was eeuwig blut. Woonde in afwachting van de grote muzikale doorbraak nog altijd thuis.

Had een eeuwig openstaande rekening bij me lopen. Telkens wanneer ik Damascus verliet, stopte ik hem in de luchthaven nog wat geld toe dat hij aan belwaarde kon hangen zodat hij mijn sms'je ook eens kon beantwoorden. Maar mijn vliegtuig raakte nog het Belgisch grondgebied niet of hij had het al uitgegeven aan onwelriekende reukkaarsen en smakeloze bloemen om een van zijn madammen te sussen. Dat was toen, voor alles anders werd.

Ik zie heus wat ze in hem zagen. Hij mag dan wel lelijk zijn, hij is ook heel slim, getalenteerd, belezen, grappig, loyaal en zorgzaam. Verstaat de kunst om je echt bijzonder te laten voelen. Waarom zoekt hij zich toch geen echt leuke vrouw in plaats van deze lege dozen die de dag vullen met manicurebeurten en roddelen over buurmeisjes die van nog lichtere zeden zijn? Het soort vrouw dat hij aan ons zou durven voorstellen? Dat waren vroeger de vragen waar ik hem altijd mee lastig viel.

Nu stel ik andere vragen als we er in slagen te chatten. Meer dan wat zijn standpunt is over wat in Syrië gebeurt, wil ik weten hoe dat voelt, te leven in een land dat onherroepelijk aan het versplinteren is.

Weg weg weg
"Ik weet niet wat ik voel", antwoordt hij aanvankelijk, om dan uit te barsten: "Ik ben boos omdat ik verloren loop in dit conflict! Het idee dat uitgerekend mijn leven in de handen ligt van onwetende religieuze fanatiekelingen, ik, de grote atheïst, dat is voor mij ondraaglijk! Ze zijn met twintigduizend, Libiërs en Afghani. Ze vermoorden mensen die niet hetzelfde geloven en noemen dat jihad. Dit is niet mijn oorlog, ik wil alleen maar muziek maken. Ik moet hier weg weg weg."

Hij is 41 nu. Niet meteen een leeftijd waarop je denkt: binnen tien jaar zal het beter zijn. Talloze familieleden en vrienden zijn vermoord, hij kreeg zelf doodsbedreigingen. Maar hij heeft geen papieren en er zijn geen ambassades meer. Al wie geld, connecties of een dubbele nationaliteit heeft, is gevlucht. Dus blijft hij binnen en luistert platen. Progressive rock.

Ik scan tweets en blogs over Syrië op zoek naar reacties op de verschijning van Assad op de staatstelevisie. Hij wordt bejubeld door enkele onvervalste patriotten en verguisd door al de rest. William Hague, de Britse minister van Buitenlandse zaken noemt het alvast beyond hypocritical. Een enkeling denkt vooruit en ziet een mogelijke langetermijnoplossing voor de alawieten: het confederalisme....

Niet mijn oorlog
Het binnenlandse gekrakeel tussen voor- en tegenstanders van een 'humanitaire interventie' in Syrië sla ik gewoon over. Ik heb het opgegeven om 'een standpunt' in te nemen. Het is evenmin mijn oorlog.

Liever zoek en vind ik troost bij Rumi. Die Perzische mysticus uit de dertiende eeuw die er altijd in slaagt om mij te verlossen van moeilijke vragen.

Niet door ze te beantwoorden, maar door me er op te wijzen, dat je ze soms gewoon beter niet stelt.

Ver buiten gedachten over recht en onrecht
ligt een veld. Daar zal ik je ontmoeten.
Als de ziel zich tegen het gras vlijt,
is de wereld zo vervuld
dat voor woorden geen plaats is.
Gedachten en taal, zelfs het woord elkaar,
zijn daar overbodig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234