Donderdag 13/05/2021

Wat de omgeving van Wiske had kunnen doen

Kris De Groof wil familiaal geweld bespreekbaar maken

Kris De Groof is stafmedewerkster bij het Steunpunt Algemeen Welzijnswerk. Ze schreef, samen met Tina De Gendt, Kans op slagen.

Wiske was al jaren slachtoffer van partnergeweld. Zij vond weggaan bij haar man moeilijk en meende dat ze de plicht had voor haar demente man te zorgen. Op een bepaalde avond - het verhaal is inmiddels bekend - ontstond er een discussie en kwam het tot een handgemeen. Bij dat gevecht is haar man gedood. Marie Louise 'Wiske' Van der Meersche legde zich neer bij een gevangenisstraf: zij had haar man gedood en moest daarvoor boeten. Pas op het moment dat buren en familieleden aan de politie meldden dat iedereen wist dat Wiske allang slachtoffer was van geweld en dat zij altijd haar best gedaan had om goed voor haar man te zorgen, begon de zaak te kantelen. De 79-jarige vrouw werd deze week vrijgesproken (DM 19/6).

Hoe was het mogelijk dat iedereen wist wat er gebeurde, maar dat dit jarenlang kon blijven doorgaan? Waarom bleef Wiske dit verdragen? Waarom heeft niemand iets gedaan? Geweld in het gezin is 'privégeweld', waarmee we ons liever niet bemoeien. We zijn wel bezorgd, maar we zijn niet geneigd om iets te ondernemen. Achteraf zijn mensen wel geschokt als er in een gezin zoals dat van Wiske ernstige feiten werden gepleegd. Schuldgevoelens doemen op, want de mensen hebben het erg moeilijk om vanuit de directe omgeving verantwoordelijkheid te nemen en niet machteloos toe te kijken. Zich bemoeien met wat er zich in de huishoudens afspeelt, is een van de meest hardnekkige taboes in onze westerse maatschappij.

Wat helpt mensen uit de omgeving om verantwoordelijkheid te nemen? Erover praten is moeilijk als de betrokkenen niet zelf de eerste stap zetten. In dat geval is het goed om te weten waarom zij dit niet doen of waarom zij de schijn hooghouden dat er niets aan de hand is. We aanvaarden stilzwijgend de klassieke uitleg: 'van de trap gevallen'. En onze eerste bezorgdheid maakt soms plaats voor verontwaardiging en onbegrip als we enkele dagen later diezelfde buurvrouw arm in arm met haar echtgenoot over straat zien wandelen. In onze verbijstering concluderen we dan dat zo'n relatie niet te begrijpen valt, en zelfs dat mevrouw het blauw oog wel zelf gezocht zal hebben.

Om zulke vooroordelen te vermijden is inzicht in familiaal geweld belangrijk. Dat geweld is vaak veroorzaakt door stress, veroorzaakt door werkloosheid, de moeilijke combinatie wonen-werk, opvoedingsmoeilijkheden, een problematisch verleden, enzovoort. Meestal gaat dit gepaard met een moeilijke of vastgelopen communicatie tussen de gezinsleden, waardoor het niet altijd even duidelijk is wie slachtoffer is en wie pleger. Soms begint de ene, maar slaat de ander harder. Of soms heeft de ene de overhand, dan weer de ander. Familiaal geweld is een complexe problematiek die je als bezorgde buur niet zomaar kunt vatten op basis van uiterlijke signalen. Maar weet dat bepaalde signalen helemaal anders geïnterpreteerd moeten worden.

Zo wordt aan een koppel in een gewelddadige relatie wel eens verweten geen hulp te (willen) zoeken. Dat is vaak te wijten aan een opeenstapeling van schuld- en schaamtegevoel en de vrees voor negatieve en afwijzende reacties van de buitenwereld. Uit onderzoek blijkt dat hoe langer het geweld duurt, hoe meer het slachtoffer zich het patroon van 'learned helplessness' eigen maakt, waarbij hij of zij de situatie lijdzaam ondergaat en niet meer gelooft nog impact te hebben op het gebeuren. Ook Wiske getuigde hiervan tijdens de verhoren: "Het is mijn plicht bij mijn man te blijven, wat er ook gebeurt."

Wat kunnen buren, familie en vrienden concreet doen? In de eerste plaats: signalen herkennen, hoe moeilijk het ook is om een bepaald teken of gedrag te begrijpen of het een betekenis te geven. Dit mag geen excuus zijn om toch maar op veilig te spelen en te denken dat je het bij het verkeerde eind hebt. Als vrienden, buren en burgers in het algemeen niet ingaan op de weinige signalen die deze mensen uitzenden, worden ze nog meer opgesloten in hun isolement. Mogelijke tekenen van geweld zijn: fysieke letsels, gewijzigd sociaal gedrag (plots veel minder buiten komen, sociaal contact vermijden), veranderingen in zelfwaarde tot en met depressieve uitingen. Als je een koppel een beetje kent, weet je al snel dat hij en/of zij zich anders gedraagt. Deze signalen zetten een oranje knipperlicht in werking. Dit is niet het startsein om maar meteen de politie in te schakelen, wel om alert te zijn voor verdere signalen.

Vervolgens kun je nagaan of er omstandigheden zijn die kunnen wijzen op verhoogde stress door een veranderde situatie, aangezien het een belangrijke risicofactor is van geweld. De combinatie van een vermoeden van geweld en een stressvolle leefsituatie maakt het bespreken ervan belangrijk maar ook mogelijk. Daarnaast is een cruciale stap het benoemen van je vermoedens tegenover de persoon in kwestie. Dit kan zonder omwegen zonder te veroordelen. Mag ik een voorbeeld geven? "Ik heb de indruk dat je je afzondert de laatste tijd. Ik weet dat jij en je partner het momenteel moeilijk hebben. Hebben jullie soms ruzie? Gaat het er dan gewelddadig aan toe?" Onderzoek heeft aangetoond dat wanneer gynaecologen partnergeweld ter sprake brengen bij zwangere vrouwen, het overgrote deel van de vrouwen dat geen probleem vonden. De vrouwen die geen slachtoffer waren konden dat gewoon zeggen en vonden het goed dat er in het contact met de gynaecoloog ook psychosociale problemen aan bod kwamen. Vrouwen die wel slachtoffer waren van partnergeweld, waren opgelucht. Geweld zonder omwegen benoemen helpt slachtoffers over hun eigen schuld- en schaamtegevoelens heen.

Een laatste stap is mensen motiveren om hulp te zoeken en ze desnoods de weg naar hulpverlening tonen. Bij het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) en bij Teleonthaal (106) kunnen mensen in een vertrouwelijk kader terecht voor informatie, een ondersteunend gesprek, begeleiding of bemiddeling. Deze aanspreekpunten zijn ook een steun voor mensen uit de omgeving die vragen hebben als: hoe kan ik signalen interpreteren? Wat zeg ik wel en wat niet? Hoe blijf ik onpartijdig? Wat gebeurt er als de vrouw aangifte doet? Welke rechten heeft ze als ze tijdelijk het huis verlaat? Het zijn vragen die misschien een leven kunnen redden.

http://www.steunpunt.be

http://www.caw.be

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234