Donderdag 24/06/2021

Wat de kerkleiders niet zeiden

Het zou de presentatie worden van de nieuwe commissie tegen seksueel misbruik in de pastorale sfeer, maar het vehikel waarmee de Bisschoppenconferentie tijdens een weken geleden aangekondigde persconferentie op de proppen kwam, was een centrum dat amper in de steigers staat. En dat door de betrokkenen zelf moet worden uitgebouwd.

De bisschoppen hebben gesproken, maar ook niet meer dan dat. Veel meer dan wat ze voorstelden, viel vooral op wat aartsbisschop André-Joseph Léonard en bisschoppen Johan Bonny en Guy Harpigny níét gezegd hebben. Geen grote schuldbelijdenis, geen concreet plan voor het nieuwe centrum dat zal worden opgericht, geen zelfonderzoek naar de machtsaberraties in de kerk, geen slachtofferinitiatief buiten de kerk en, tenzij er nadrukkelijk naar gevraagd wordt, geen woord over Roger Vangheluwe of de betrokkenheid van kardinaal Danneels.

1Geen mea culpa

Het eerste woord van aartsbisschop André-Joseph Léonard zou gericht zijn tot de slachtoffers, zo zei zijn woordvoerder Jürgen Mettepenningen vorige woensdag, na de schuldbekentenis van kardinaal Danneels. Dan verwacht je een sorry met hoofdletter S.

Niets daarvan in het Interdiocesaan Centrum in Brussel. Het eerste woord van monseigneur Léonard ging niet over het leed dat was aangericht aan de slachtoffers, maar over de schade die is berokkend aan de kerk en aan hem en zijn collega’s. “De laatste maanden zijn voor de kerkgemeenschap en zeker ook voor ons zeer bewogen geweest”, zo begon de aartsbisschop.

Daarna niets over de daders zoals ze neergezet worden in de verschrikkelijke getuigenissen uit het rapport van de commissie-Adriaenssens. Geen kwaad woord over hen, maar wel over de speurders die op 24 juni zijn binnengevallen bij de commissie en in het bisschoppelijk paleis in Mechelen. “Nog steeds betreuren wij deze ingreep en haar gevolgen”, zei Léonard. “Iedereen heeft er schade door geleden. Kostbare tijd is verloren gegaan.”

In de plaats van zelf schuld te bekennen, bestond de aartsbisschop het zelfs om een deel van de schuld voor wat de kerk nu wordt aangedaan bij de slachtoffers en hun families te leggen. “Wij hebben veel geleden onder het lange stilzwijgen van al die slachtoffers”, zei Léonard in een interview na de persconferentie.

2 Geen concreet plan

Wie twee dagen voor hij moet worden ingediend aan zijn thesis begint, kan fluiten naar de eerste zit. Al weken stond de persconferentie van gisteren op de agenda, maar drie dagen ervoor wisten de bisschoppen nauwelijks wat ze zouden vertellen. Ze hadden in de eerste helft van vorige week een ontwerp klaar, zo zei bisschop van Antwerpen Johan Bonny. “We dachten: dit is een goed plan en maandag gaan we van start”, aldus Bonny. “De tweede helft van vorige week heeft ons doen inzien dat het probleem te ernstig en te breed was en dat er te veel instanties bij betrokken moesten worden.”

Het plan werd het voorbije weekend herschreven. Tot zondagavond laat werd nog aan het document gesleuteld. Uiteindelijk kwam er een aanpak in negen stappen. De eerste stap is een centrum voor ‘erkenning, heling en verzoening’, precies zoals Peter Adriaenssens het eind vorige week voorstelde.

Maar hoe dat centrum er concreet zal uitzien, weet niemand. De bisschoppen zijn van plan om het centrum op te bouwen met een viertal experts, maar de meeste daarvan zijn nog niet gecontacteerd en het is dan ook niet zeker of ze zullen meewerken. Hetzelfde geldt voor de timing tegen wanneer het centrum klaar moet zijn: 25 december, maar dat kan later worden.

3Geen profaan initiatief

De plannen van de Bisschoppenconferentie zijn duidelijk: wat binnen de kerk gebeurde, blijft in de kerk. Het nieuwe centrum is een ecclesiastisch initiatief dat hoogstens enkele pottenkijkers toelaat die uitsluitend worden geduld vanwege hun professionele expertise. De profane structuren volstaan blijkbaar niet of worden onvoldoende vertrouwd.

Dus geen totaal onafhankelijk orgaan zoals de commissie-Deetman in Nederland, of een politieke waarheidscommissie zoals Kamerlid Renaat Landuyt vraagt. Wel wordt in afwachting van de oprichting van het nieuwe centrum verwezen naar het federaal parket (om nieuwe klachten te formuleren) en het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW, voor eerstelijnshulpverlening).

Beide instanties mogen tot Kerstmis dienstdoen als depannagedienst en zien daar geen enkel probleem in. “Wij zijn bereid om als onafhankelijke hulpverleningsorganisatie onthaalpunten op te richten voor de slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk”, heet het in een mededeling van het CAW. De organisatie laat wel duidelijk verstaan dat ze niets te maken heeft met het infopunt dat de Bisschoppenconferentie aankondigde. “De CAW’s werken niet in opdracht van het instituut kerk of andere instituten.”

Johan Bonny erkent dat er een vertrouwensbreuk is tussen de slachtoffers en de kerk. Maar hij verwijst naar het vertrouwen dat de commissie-Adriaenssens heeft gegenereerd, tenslotte toch ook een initiatief van de kerk. “Het is de eerste keer dat in België zich zoveel slachtoffers meldden”, aldus Bonny. Om er daarna aan toe te voegen: “Die mensen waren nooit eerder naar justitie gestapt.”

Een herziening van haar functie tot een louter doorgeefluik voor alle informatie waarover ze beschikt, is voor de kerk nooit een optie geweest. Onder het mom van ‘verantwoordelijkheid nemen’ blijft de kerk haar rol opeisen in de afhandeling van gevallen van seksueel misbruik.

4Geen wijziging interne structuren

Ook pijnlijk is dat er met geen woord is gerept over de universele kerk. Amper een signaal naar de buitenwereld of naar de geloofsgemeenschap in ons land, of het moet zijn dat de zinssnede van Léonard over de “stroom van ingrijpende gebeurtenissen die allen pijnlijk treft die op een of andere manier in de kerk actief zijn” bedoeld is voor de doorsneegelovigen. De kerk plooit terug op zichzelf en heeft het over “een gevoel van boosheid en onmacht dat overheerst, bij de priesters en pastores in het bijzonder”.

Het pleidooi van een aantal stemmen in de kerk om de structuren aan te pakken, lijkt in dovemansoren te zijn gevallen. Met de discussie omtrent Roger Vangheluwe is het alsof de kerk alleen invidueel wangedrag wil bestrijden.

Nochtans is een structurele aanpak noodzakelijk om aberraties tegen te gaan. Kerkjurist Rik Torfs pleitte gisteren in deze krant voor een spreiding van de macht. “De macht in de kerk concentreert zich nu bij de bisschoppen en de paus. Zij besturen de kerk en de bisdommen naar eigen believen. Dat werkt aberraties in de hand. Het administratief beleid van een bisschop wordt bijvoorbeeld nooit getoetst, tenzij door de bisschop zelf.”

Ook Toon Osaer, de woordvoerder van kardinaal Danneels, pleitte in eigen naam voor een herziening van de structuren van de kerk. “Elk instituut, zeker een instituut dat tweeduizend jaar oud is, moet zich kritisch opstellen. Als blijkt dat er aberraties zijn, dan vind ik dat je jezelf in vraag moet stellen.”

Tussen de bedrijven door liet aartsbisschop Léonard verstaan dat intern ‘misschien’ iets gaat veranderen, maar dat dat “een werk zou zijn van lange duur”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234