Dinsdag 02/03/2021

"Wat de Bijbel betreft hoeven christenen over geweld niets van de jihadi's te leren"

null Beeld Twitter
Beeld Twitter

David Dessin is godsdienstfilosoof en onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen.

In onze poging het religieuze geweld in onze maatschappij te bestrijden willen sommige mensen religie elke autoriteit ontnemen. Anderen - zoals onlangs enkele jonge denkers met marxistische achtergrond - zien religieus geweld niet als inherent aan religie, maar als een gevolg van economische ongelijkheid en achterstand. De realiteit spreekt hen echter tegen: religieus geweld is democratisch, zowel rijk als arm, labiel als stabiel worden erdoor meegesleurd, zowel vandaag als toen. Rijke westerlingen als Amira Karroum of Islam Yaken vliegen echt niet naar Raqqa omdat ze niet aan werk geraken, maar omdat ze geloven in iets groters dan zichzelf. Als we dat willen begrijpen moeten we het allereerst serieus leren nemen. Eén manier daartoe is ons eigen verleden van religieus geweld eens te herbekijken.

ISIS in de Bijbel
Wat de Bijbel betreft hoeven christenen over geweld alvast niets van de Jihadi's te leren. In de verovering van Kanaan, beschreven in de boeken Deuteronomium, Jozua en Rechters lezen we dat elke stad die in de goddelijke ban ('herem') geslagen werd volledig verwoest moest worden, elke burger gedood en alle buit vernietigd. Soms vecht God zelf mee tegen de Kanaanieten en de Amalekieten. (Joz 10:11). De racistische hogepriester Phinehas streed tegen gemengde huwelijken met Midianitische en Moabitische vrouwen, nadat God woedend bevolen had dat alle betrokken familiehoofden in volle zonlicht gespietst moesten worden (Num. 25). Samson liet het gebouw waarin hij zich bevond instorten op zijn eigen hoofd en dat van duizenden Filistijnen en vond daarmee wellicht de suicide-attack uit. De Bijbel bevat een orgie van oorlog, slavernij en rassenstrijd die het door de leden van ISIS zo bewonderde Game of Thrones op een peutertuin doet lijken. Maar hoe komt het nu dat christenen elkaar niet voortdurend bestrijden?

Allegoriseren
Kerkvaders als Origenes en Augustinus kozen er voor om teksten als deze te 'spiritualiseren' (een praktijk die vooral bij Sufi-moslims ook voorkomt). De Amalekiet was dan geen ras maar een kwade neiging in onszelf die we moeten overwinnen. In Efeziërs 6:11 leert Paulus ons al om onze wapens aan te trekken, dwz. ons te wapenen met waarheid en te strijden tegen de hemelse vorsten, ipv tegen mensen.

Een groot deel van de middeleeuwse theologie en kunst lijkt gewijd te zijn aan het eindeloos allegoriseren van religieus geweld. De middeleeuwse kunstenaar begreep immers beter dan de hedendaagse atheïst dat religieus geweld een betovering bezit die doorbroken eerder dan ontkend dient te worden...

Negeren en reduceren
De reformatie en daarna de moderne bijbelkritiek lachte met de bizarre allegoriën van de middeleeuwen, maar had moeite om alternatieven te ontwikkelen. Tijdens de golven van religieus geweld in de 16e en 17e eeuw beschreef elke groepering zijn vijanden in termen van Amalekieten. Wie herinnert zich vandaag nog het gruwelijke geweld van de slachting op St Bartholomew's day in 1572, toen ultra-katholieken enkele duizenden Hugenootse protestanten afslachten? De leden van IS hebben veel gemeen met deze vroegmoderne christenen van de reformatie (evenals met de eerste- en tweedegeneratie christenen in Afrika en Azië), die nog allen intens betoverd worden door hun brontekst - een beetje zoals aan het begin van een liefdesaffaire. Een groot deel van de 20e eeuw geloofden we dat religies vanzelf zouden ontwapenen, als je haar leden maar wat vrijheid, gelijkheid en broederschap biedt. De strijders van IS leren ons een ander verhaal... We hoeven onze hoop niet op te geven maar misschien is het tijd om ons naïeve geloof dat het allemaal vanzelf in de juiste (lees: onze) richting zal gaan te herzien? Daarbij zullen ook atheïsten als Maarten Boudry moeten leren dat de gewelddadige geschiedenis van het christendom of de Islam geen reden is om de betovering van religies uit onszelf en onze samenleving te verbannen, maar net een demonstratie vormt van onze onmogelijkheid religies volledig te onderdrukken, én zelf van onze nood aan degelijke tegenbezweringen.

(Voor bronnen en verwijzingen zie: Dessins Wordpress)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234