Zaterdag 31/07/2021

InterviewMaxime Taquet

Wat Covid-19 kan aanrichten tussen de oren: ‘Een van mijn patiënten kreeg psychoses’

null Beeld RV
Beeld RV

Angst, depressie, psychoses: voor een minderheid van de patiënten hoort het bij de nasleep van een coronadiagnose. Aan de prestigieuze Oxford University onderzoekt de Belg Maxime Taquet wat het virus doet tussen de oren.

“Een van mijn patiënten is een vrouw die genezen was van corona. Ze moest niet hoesten, had geen koorts. Maar een maand nadat ze genezen was, kreeg ze psychoses. Ze sliep nauwelijks, was gestopt met eten en ging niet meer onder de douche. Ze voelde zich heel slecht, barstte vaak uit in tranen en ze vond het moeilijk om precies uit te drukken wat ze doormaakte.

“Tijdens onze gesprekken zei ze dat ze zich enorm schuldig voelde. Ze zei dat ze veel andere mensen – haar vrienden en familie – met corona had besmet. Maar daar was eigenlijk geen bewijs voor. Al haar vrienden waren perfect gezond. Maar ze zei ook dat ze mensen had besmet enkel door aan hen te denken. Zulke gedachten zijn typisch voor een persoon met psychoses. De reden waarom haar dossier me zo raakte, is omdat ze voor haar coronabesmetting geen voorgeschiedenis had van mentale problemen.”

Maxime Taquet (34) specialiseert zich aan Oxford University als psychiater, en als datawetenschapper bestudeert hij ook grote datasets, zodat hij de individuele verhalen van patiënten in een veel ruimer perspectief kan plaatsen. Zo werkte hij ook mee aan de eerste grootschalige studie over de mentale gevolgen van corona, zes maanden na de diagnose. Die werd gepubliceerd in het vakbladThe Lancet Psychiatry.

Onze studie heeft getoond dat een op de drie covidpatiënten ook nog psychologische klachten of een neurologische aandoening hebben gekregen”, zegt Taquet. “Angst en depressie kwamen het meeste voor, bijna anderhalf procent kreeg psychotische klachten. Na corona heb je 44 procent meer kans op een neurologische of geestelijke aandoening dan na de griep.”

Corona is dus niet het enige virus dat mentale schade kan teweegbrengen. Maar hoe komt dat eigenlijk?

“Daar zijn uiteenlopende mogelijke verklaringen voor. Er zijn sociale factoren die kunnen meespelen. Als een zelfstandige een corona-infectie oploopt en daardoor een tijdlang niet kan gaan werken, betekent de ziekte een behoorlijk inkomensverlies. Of bij een patiënt diezwaar ziek wordt, kan de angst om te sterven natuurlijk zijn sporen nalaten. Sommigen komen die schrik snel weer te boven, anderen gaan er een angststoornis aan overhouden.

Maxime Taquet. Beeld PASCAL VOSSEN
Maxime Taquet.Beeld PASCAL VOSSEN

“Maar een angststoornis kan ook een zuiver biologische verklaring hebben. Net als een depressie kan het lijken of een angststoornis out of the blue ontstaat, zonder dat er een duidelijke trigger is geweest. Het is ook bekend dat een virus de hersenen rechtstreeks kan beïnvloeden. We weten bijvoorbeeld dat SARS-CoV-2 kan binnendringen in de hersenen, omdat het de reukkolf kan aantasten. Dat is een structuur, achter de neus en in de hersenen, waarmee we ruiken. Via die route kan het virus naar het brein.”

Weten we welke gebieden in de hersenen het virus nog kan aantasten?

“Dat zijn wetenschappers volop aan het onderzoeken. Er zijn enkele studies met hersenscans die dus wijzen naar de reukkolf. Maar mogelijk zou het virus ook de insula aantasten. Die heeft veel functies, zoals het regelen van emoties, wat ook een verklaring voor de mentale problemen zou zijn. Maar we zitten echt nog in een zeer vroeg stadium van het onderzoek. Die aantasting van de insula hebben we nog maar bij een handvol mensen gezien. En die studies zijn nog niet goed gecontroleerd. Dus het is echt niet met zekerheid te zeggen.

“Anderzijds veroorzaken virale infecties ook inflammatie, dat is een deel van de beschermingsreactie van het lichaam. Bij sommige coronapatiënten is er sprake van een systemic inflammation. Die gaat verder dan de longen en tast verschillende delen van het lichaam aan, waaronder de hersenen.”

Arsten denken dat die beschermingsreactie soms zo hevig is dat ze ook het eigen lichaam schade berokkent. Is er dan ook een verband tussen inflammatie en depressie?

“Meer en meer denken wetenschappers ook dat sommige mentale ziektes zouden voortkomen uit een verstoord immuunsysteem. Het is al gebleken dat patiënten met een depressie vaker hogere inflammatory markers hebben dan mensen zonder een depressie. Inflammatory markers zijn onder meer bepaalde proteïnen, die in een bloedtest aangeven hoeveel ontsteking er in iemands lichaam zit. Dat toont dus hoe actief het immuunsysteem is. Maar ook hier staat het onderzoek nog in zijn kinderschoenen. Dus het zal nog jaren onderzoek vragen voor we dat echt goed begrijpen.”

We moeten dus nog voorzichtig zijn met die conclusies.

“Klopt, maar het bewijs voor een link tussen depressie en inflammatie wordt wel steeds sterker. Ik raad geïnteresseerden aan om het boek The Inflamed Mind van Edward Bullmore te lezen, een neurowetenschapper van Cambridge University. Hij legt die mechanismes daarin uit.

“Het is vooral belangrijk om te begrijpen dat depressie niet één afgelijnde oorzaak heeft. Wat bij de ene persoon de oorzaak is van een depressie, zal niet hetzelfde zijn als bij een ander. Het is dus zeker niet zo dat iedereen met een depressie meer van die inflammation markers zal hebben. Maar bij een subgroep zou de verklaring misschien wel daar kunnen liggen.”

Hebt u ook verbanden gezien met de leeftijd en het geslacht van de patiënten?

“Daar hebben we voor die studie niet specifiek naar gekeken. Maar in een andere studie van Oxford over angst en depressie na corona – die nog niet is gepubliceerd – hebben we dat wel gedaan. Daarin hebben we gezien dat jongere vrouwen meer risico lopen.”

Gaan deze mensen die mentale gevolgen dan lang meedragen?

“Daar maken we ons inderdaad zorgen over. Als de pandemie helemaal onder controle is door vaccinaties, is het mogelijk dat sommige patiënten dus nog lang de gevolgen ervan gaan meedragen. Maar het kan net zo goed overgaan. Momenteel kunnen we dat niet goed inschatten.”

De studie in The Lancet Psychiatry heeft alleszins wel getoond dat heel veel mensen er mentale gevolgen aan overhouden.

“Ja, ik denk dat die studie heel belangrijk is voor de patiënten zelf. Als zij symptomen hebben van depressies of angstoornissen na covid, dan weten ze nu zeker dat ze niet alleen zijn. Veel mensen zullen zich dus depressief voelen na corona, terwijl ze dat voordien nooit zijn geweest. Als het zou gaan om mental illnesses, dan moeten ze weten dat er ook therapieën en medicatie voor bestaan.

“Hopelijk zullen artsen die patiënten daarom ook beter opvolgen en monitoren, zodat ze de geestesziekten ook in een vroeger stadium kunnen vaststellen. Voor de bredere samenleving is het belangrijk om ons voor te bereiden op de golf aan mentale problemen, die we na corona waarschijnlijk nog steeds zullen zien. De verantwoordelijke diensten moeten daar klaar voor zijn, zodat ze hulp kunnen bieden.”

U vindt ook dat er in het lockdowndebat een valse tegenstelling schuilging. Kunt u dat even uitleggen?

“Gedurende heel de pandemie is er uit verschillende hoeken protest tegen de maatregelen gekomen, omdat ze een negatieve impact hadden op de mentale gezondheid. Dat klopt natuurlijk. Maar onze studie heeft aangetoond dat coronabesmetting ook zware mentale gevolgen kan hebben. Als de maatregelen dus versoepelen omwille van de druk op de mentale gezondheid, dan moeten we ook beseffen dat meer besmettingen even goed meer psychische problemen kunnen veroorzaken.”

Ondertussen zijn we aan het versoepelen. Welke impact gaat dat hebben op de mentale gezondheid?

“Dat is verschillend voor iedereen. Er zijn natuurlijk mensen die het zwaar hebben gehad door de lockdownmaatregelen, en nauwelijks contact hebben gehad met vrienden of familie, of niet konden werken. Voor hen is het opheffen van de maatregelen een zegen. Maar aan de andere kant zijn er ook meer introverte personen die zich door de lockdown net heel veilig hebben gevoeld.

“Dan denk ik vooral aan tieners, die het moeilijk vinden om in een klasgroep met leeftijdsgenoten om te gaan. Als het contact met de anderen dan op een veel beperktere en gecontroleerde manier gebeurt, voelen zij zich net beter. Voor hen kan het moeilijk zijn om zoals vroeger weer gewoon naar school te gaan.

“Dat betekent niet dat het een slecht idee is om de maatregelen te versoepelen. Maar wel dat we oog moeten hebben voor deze mensen. Voor wie risico loopt op mentale problemen, is een grote verandering altijd moeilijk. Net zoals het invoeren van de lockdown voor velen ook een grote impact heeft gehad.”

U hebt toen al meegewerkt aan onderzoeken waarbij personen via hun smartphone hun gemoedstoestand moesten doorgeven. Kan technologie ons helpen om de vinger aan de pols te houden?

“Dat denk ik wel. Laat me even een vergelijking maken met een klassiek doktersbezoek. Als er iets scheelt met je longen, nemen dokters er hun stethoscoop bij en gaan ze luisteren. Maar voor mentale gezondheid bestonden zulke tools niet. Nu kan dat dus wel via de smartphone. Als die herhaaldelijk vraagt hoe iemand zich voelt en wat die aan het doen is, dan hebben we een beter venster op het leven van een patiënt.

“Als je nu naar een dokter gaat en die vraagt je hoe het met je gaat, dan weet die arts enkel hoe je je op dat eigenste moment voelt. Maar dat is niet zo relevant om een geestestoestand te begrijpen. Dan komt het erop aan om te weten hoe een persoon zich voelt over een langere tijd en om precies te begrijpen wat iemand doet. Kan hij op het werk bijvoorbeeld gemakkelijk terecht bij een collega voor een gesprek? Eigenlijk willen we dat soort informatie hebben.”

Welke apps bestaan er nu al voor?

“Er is nog geen app die je zomaar kunt downloaden en gebruiken, want die technologie zit nog in de onderzoeksfase. Met de Harvard Medical School maken we gebruik van een een app die MindLAMP heet. Momenteel doen we met die app een studie om te zien wat de impact van de exit uit de lockdown zal zijn op het gemoed van mensen.

“Enerzijds verzamelt de app dus data voor onderzoek. Maar hij kan op basis van wat de gebruikers ingeven ook aanbevelingen geven. De app kan hen aanmoedigen om meer te sporten, wat goed is voor de mentale gezondheid, en hij kan ook training geven over mindfulness.”

In zekere zin is dat dus een psycholoog die je in je zak hebt zitten. Een evidente vraag: wat met de privacy?

“Die is uitermate belangrijk. Ten eerste moet er voldoende controle zijn over wie toegang heeft tot de gegevens, dat ze enkel voor onderzoekers zijn die ze gebruiken voor onderzoeksdoeleinden. Maar dan bestaan er ook nog technologische veiligheidsnetten. Ik geef een voorbeeld uit onze studie in The Lancet Psychiatry, waarvoor we gezondheidsgegevens hebben gebruikt van 81 miljoen Amerikanen. Dat is een gigantische dataset. Maar stel u voor dat ik tussen alle gegevens een 34-jarige man vind uit één bepaald klein dorp, van wie ik weet dat hij corona heeft gehad op 22 januari 2021 en dat hij aids heeft. Het is essentieel dat een onderzoeker dat niet kan achterhalen, omdat ik dan zijn identiteit kan vinden. Daarom heeft het systeem een speciale zoekfunctie dat enkel resultaten geeft als er minstens tien mensen aan een zoekopdracht voldoen. Anders geeft het systeem geen toegang tot de gegevens, omdat de privacy dan geschonden wordt.”

Hoe gaat het eigenlijk met de vrouw over wie u aan het begin van het interview sprak?

“Het gaat door therapie en medicatie weer beter met haar. We hebben ook met haar familie gesproken, zij zijn nu op de hoogte van wat de kenmerken zijn. En als ze dan signalen oppikken, kunnen ze artsen vlug op de hoogte brengen. Want net zoals bij andere ziektes, is het bij mentale aandoening heel belangrijk om er vlug bij te zijn. Maar voor hetzelfde geld heeft ze daar dus nooit nog last van.

“Voor haar ziekte was de vrouw heel productief. Ze werkte en zorgde voor haar familie. Dat hebben haar echtgenoot en anderen verteld. Ze was een heel warme persoon en dat is ze opnieuw. Het geeft voor een arts veel voldoening om zoiets te horen.”

BIO

- 34 jaar

- Behaalde een doctoraat in de ingenieurswetenschappen, waarvoor hij aan de UC Louvain en Harvard onderzoek deed naar technologie om de hersenen in beeld te brengen. Taquet is nog steeds verbonden aan Harvard

- Studeerde nadien geneeskunde aan de Universiteit van Oxford, waar hij zich nu specialiseert in de psychiatrie. Hij is ook senior research fellow aan het Biomedical Research Centre, een samenwerking tussen de universiteit van Oxford en het Britse National Institute for Health Research

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234