Donderdag 19/05/2022

'Wat blijft er in deze tijd nog over van de mens?'

dans / expo

wereldkunstenaar josef nadj op bezoek in brugge

In het kader van Brugge 2002 en op uitnodiging van het Cultuurcentrum Brugge doet de ex-Joegoslavische choreograaf en beeldende kunstenaar Josef Nadj deze week ons land aan. Parallel aan de programmering van zijn dansvoorstellingen Woyzeck en Les Philosophes loopt een dubbeltentoonstelling omtrent zijn beeldende en grafische werk. Niet zomaar een gebeurtenis. Nadj werd ooit omschreven als 'een sjamaan in beelden' en geldt algemeen als een internationale topper. 'Iedereen heeft een lot. Ik ben geboren als iemand die een speciale aanleg heeft om bepaalde indrukken artistiek te vertalen. Dat is wat ik doe. Het is geen keuze', verklaart Nadj zijn roeping.

Brugge

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Josef Nadj studeerde aan de Academie voor Schone Kunsten in Novi Sad en begon daarna veeleer toevallig een theaterstudie aan de Universiteit van Boedapest. Pas toen hij in 1980 naar Parijs trok en in contact kwam met choreografen als Mark Tompkins, Catherine Diverres en François Verret werd dans zijn grootste inspiratie. Hij richtte zijn eigen gezelschap op en legde daar de basis voor zijn specifieke en indringende mix van dans en theater. Zijn eerste creatie Canards Pékinois was geïnspireerd op herinneringen aan zijn geboortestad en werd direct opgemerkt. Nu is Nadj al zeven jaar directeur van het Centre Chorégrafique National d'Orléans.

Een paar uur voor de opening van zijn tentoonstelling Constellations is Nadj volop bezig met opbouwen. Wezenloos wachten een tiental levensgrote mensenpoppen tot hun créateur de laatste hand komt leggen aan hun bevreemdende minibiotopen. Een van hen torst een zware rotsblok op zijn schouders. Zijn gezicht en handen zijn niet geïndividualiseerd. Ook de andere zwart geklede beelden hebben iets van verstilde terdoodveroordeelden die eenzaam tussen scherp gepunte houten balkjes zitten te mediteren over hun leven en hun identiteit.

Werden deze Constellations gecreëerd door een man met een donkere wereldvisie?

Nadj: "Wat je hier ziet, is maar een deel van mijn werk. Het was oorspronkelijk een aanvulling op mijn danscreatie Les Commentaires d'Habacuc van 1996. Die was geïnspireerd op thema's van Borges en op de liturgie van de bijbelse profeet Habakuk over de vreselijke wandaden van de Chaldeeën. De ene schreef over de oneindigheid van het universum en de oorsprong van de menselijke identiteit, de andere over gevaar en dreiging. Dat zit ook in deze beelden. Ze belichamen én metafysische mensen én de slachtoffers van de oorlog in ex-Joegoslavië, eigenlijk van alle oorlogen. De gebeurtenissen in de Balkan maakten mijn levensbeeld toen pessimistisch, ja. Maar in Miniatures kun je mooi de evolutie in mijn werk zien. Daar krijgt de mens weer een gezicht."

Een centraal thema is tijd. Is de tijd een ziekte of een geneesmiddel?

"Geen van beide. De tijd is een probleem dat niet op te lossen is. De tijd is er. Ik toon de mens in zijn relatie tot dat probleem, tot het verleden en de toekomst. Mijn constellaties zijn gestolde beelden met wezens die gevangenzitten in hun lot, gedwongen zijn tot hun bestaan. Het zijn mensen ín de tijd, mensen in wording. Hun meditaties zijn een proces van aanvaarding. Ik denk dat ons leven daarover gaat. Over een verhouding vinden tot de oneindigheid van de natuurelementen, van metaforen als zand, hout en steen. Die steen zal er over duizend jaar nog altijd zijn. Wij niet. Ik stel de vraag wat er vandaag nog overblijft van de mens."

Wat is het verschil tussen het immobiele lichaam en het bewegende lichaam in je dansvoorstellingen?

"Ik werk in beide kunstvormen met dezelfde thema's en dezelfde beelden, maar in dans wordt het probleem van het heden duidelijker gesteld. Het heden dat voortdurend in het verleden kantelt, dat eigenlijk niet bestaat. Mijn voorstellingen zijn momentane contacten van samenkomen in één seconde, van elkaar raken en geraakt worden."

Vanwaar die fascinatie in je dansvoorstellingen voor die grote schrijvers als Kafka, Borges, Schulz en Büchner uit het begin van de eeuw?

"Dat is eerder toevallig. Ik haal gewoon inspiratie uit wat mij aanspreekt en ga ermee aan de slag. Maar ik zie wel gelijkenissen tussen die tijd en nu. Ook vandaag zie je een grote explosie van creativiteit. Ook vandaag stelt zich heel dringend de noodzaak om te kíezen, om te beslissen waar deze nieuwe eeuw naartoe moet. De tijd is een cirkel, hé. Je ziet alles altijd terugkomen. Wat Büchners Woyzeck betreft, is het vooral zijn heel lucide schets van de mens als slachtoffer die mij aansprak. Ik zie in dat stuk een hiërarchie van slachtofferrollen. Marie en Woyzeck, de dokter en de kapitein, ze zijn stuk voor stuk tegelijk folteraars en gefolterden."

Wat is de filosofie achter Les Philosophes?

"Les Philosophes is een soort platonisch banket van vier filosofen rond één meester, de vaderfiguur. Ze zoeken naar betekenis en oorspronkelijkheid maar zonder stem. De uitgangsvraag is hoe je kunt ontsnappen aan de wet van de vader. Hoe kun je je losmaken van je lot en van de dwingende opeenvolging van generaties, van de tijd? Ik heb mij gebaseerd op het werk en het leven van de schrijver Bruno Schulz en op zijn brieven aan Witkiewicz. Je zou het als een driehoeksverhouding kunnen zien waarin ik de functie opneem van de vertaler van hun gedachtewisselingen in beelden. Zo ga ik altijd te werk. Ik dring een literair werk binnen en formuleer er via artistieke vormen direct mijn antwoord op."

Woyzeck speelt vanavond om 20.30 uur in de Biekorf, bij de Stadsschouwburg van Brugge. Les Philosophes speelt van dinsdag 24 tot vrijdag 27 september (20.30 uur) en op 28 september (15 uur) in de Concertzaal van het Brugse Concertgebouw. Info en reserveringen: 050/44.30.60 of www.brugge.be/cultuur. De tentoonstellingen Constellations en Miniatures lopen elke week van vrijdag tot zondag (10-12 uur en 14-17 uur) tot 20 oktober, in respectievelijk De Bond (Buiten Smedenvest 1) en de kelders van de Stadsschouwburg.

'De tijd is een probleem dat niet op te lossen is. De tijd is er. Ik toon de mens in zijn relatie tot dat probleem, tot het verleden en de toekomst'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234