Zondag 20/10/2019

vijf vragen

Wat als we geen plastic meer gebruiken? "Als iedereen met eigen potjes begint, dan krijgen we een voedselcrisis"

Beeld AFP

De afvalberg moet kleiner, dat hoopt Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) met een nieuw plan te verwezenlijken. Grote boeman is plastic. Klopt dit wel? "Verspilling is een groter probleem."

1. Wordt mijn komkommer echt sneller slecht zonder plastic hoesje? 

Ja. Omdat groenten een aardige weg af te leggen hebben, van oogst naar bord, worden ze verpakt. Zo raken ze minder beschadigd en blijven ze tot drie keer langer vers. Plastic is vaak de ideale verpakking, het voorkomt uitdroging. Volgens professor levensmiddelentechnologie Bruno De Meulenaer (UGent) is plastic in veel opzichten het beste verpakkingsmiddel. Het weegt licht en beschermt het product uitstekend. "Wat ga je doen met een papieren alternatief als het nat wordt?", stelt De Meulenaer. "Weggooien?"

Voedselverspilling is volgens de professor een groter probleem dan het gebruik van kunststof, dat moeilijk vergaat. Niet alleen komkommers, maar ook zuivel en vlees blijven langer goed dankzij plastic. "Verspillen heeft een prijs, denk maar aan de ecologische voetafdruk die nodig is om vlees te produceren."

In een opiniebijdrage aan deze krant schreef Philippe Weiler, hoofd duurzaamheid bij Lidl, dat "vandaag een derde van de totale voedselconsumptie verloren gaat. Liefst 30 tot 40 procent van die verliezen liggen bij de consument." Volgens de meest recente cijfers van het Vlaams ketenplatform Voedselverlies werd in 2015 900.000 ton weggegooid.

2. Heeft plastic zijn beste tijd nog niet gehad?

Nee, plastic is niet weg te denken uit de supermarkt en dat zal volgens verpakkingsprofessor Peter Ragaert (UGent) niet snel veranderen. Wereldwijd wordt ieder jaar 320 miljoen ton plastic geproduceerd en die hoeveelheid stijgt. Ongeveer 40 procent van die productie gaat naar verpakking, 40 procent daarvan – zo'n 51 miljoen ton dus – gaat naar voedselverpakking.

"35 procent van alle voedselverpakking bestaat uit kunststof", vertelt Ragaert. "Nog eens 35 procent is papier en karton en dan heb je nog zo'n 30 procent glas en metaal." Volgens de professor krimpt die laatste groep. "Dat komt deels door perceptie: het weegt veel, dus het is niet duurzaam." Dat klopt niet per se. "Glas is ideaal voor recyclage en de bescherming van producten."

Halen campagnes zoals de 'plastic attacks' en 'Mei Plasticvrij' niets uit? Jawel. "We zien een verschuiving", stelt Ragaert. "Vleeswaren hadden tot voor kort enkel een plasticverpakking. Nu bestaat het bakje soms uit karton en is enkel de folie nog plastic." Koen Stuyck van WWF hamert op het belang van bewustmaking. "Die acties zijn goed voor mentaliteitswijziging bij consumenten en zetten industrie en overheid aan tot beter beleid." 

3. Is de katoenen zak een oplossing?

Niet echt. Delhaize wil de 80 miljoen plastic zakjes die jaarlijks gebruikt worden om groente en fruit te verzamelen inwisselen voor katoenen exemplaren. Een nobel idee, vindt Stuyck, maar de keten kijkt volgens hem beter naar andere vezels. "Naast vaak erbarmelijke arbeidsomstandigheden, heeft katoen door gebruik van zoet water en insecticiden een grote ecologische voetafdruk."

Plastic eindigt beter niet in de berm of in de verbrandingsoven, daar twijfelt geen expert aan. Toch zijn evenwaardige alternatieven niet voor morgen. Onderzoek naar de bioplastic vindt De Meulenaer veelbelovend. Daarbij wordt geen aardolie gebruikt, maar hernieuwbare bronnen als maïs, suikerriet of zelfs polymelkzuur uit kaas, zoals enkele Leuvense onderzoekers begin deze maand aantoonden.

"Naast de 320 miljoen ton plastic wordt ieder jaar zo'n 2,5 miljoen ton bioplastic geproduceerd", nuanceert Ragaert.  "Bioplastic is nog geen vervanger." De Meulenaer geeft toe: "Door de kleine schaal is de ontwikkeling duur. Onderschat ook niet de ecologische voetafdruk die soms nodig is voor de productie van bioplastic."

Papier en karton halen het als verpakkingsmiddel vaak niet van plastic. Ragaert ziet toekomst in beter recycleren. "Vandaag is niet alle plastic zo gemakkelijk te recycleren als bijvoorbeeld petflessen. Verpakkingsproducenten onderzoeken hoe ze plastic zo veelvuldig mogelijk kunnen recycleren, tot op het punt dat verbranding niet meer hoeft." 

4. Gelukkig komt Schauvliege met een afvalplan?

In de politiek is N-VA niet overtuigd van het afvalplan waaraan Schauvliege (CD&V) de laatste hand legt. Zij wil de industrie via onder meer statiegeld aansporen om minder plastic te gebruiken. N-VA vindt dat niet ver genoeg gaan. "Wij gaan voor een circulaire economie waarbij afval een nieuwe grondstof wordt. Zo'n systeem moet waterdicht zijn, maar in dit plan zijn nog te veel gaten", stelt Vlaams Parlementslid Bart Nevens.

N-VA vreest dat door het statiegeld de pmd-zak op de helling komt te staan. Schauvliege wil dat voorkomen door de pmd-zak uit te breiden naar al het recycleerbaar afval.  

De circulaire economie is volgens Stuyck de toekomst. "We moeten af van plastic dat slechts eenmalig gebruikt wordt. Er is niets slechter dan dat." Dat dit vandaag nog niet het geval is, is volgens de WWF-woordvoerder "vaak een centenkwestie". Soms is het goedkoper om te verbranden, dan om te recycleren. 

5. We doen het toch. Kunnen we plastic uit de supermarkt bannen? 

Nee, plastic is momenteel een onvervangbaar verpakkingsmiddel. Het houdt voedsel niet alleen langer vers, het voorkomt ook dat wij bedorven voedsel eten, benadrukt De Meulenaer. 

 "Als iedereen met eigen potjes begint, dan krijgen we snel een voedselcrisis." De Meulenaer, gelooft niet in een plasticvrije samenleving. Consumenten zijn zich volgens de professor te weinig bewust van de risico's. "Zo'n potje is slecht gewassen, of ligt te lang in een auto, en dan laat je het vullen met gehakt? Dat is vragen om problemen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234