Dinsdag 05/07/2022

AnalysePolitiek

Wat als middenpartijtjes CD&V en Open Vld nu eens samen proberen de kiezer te heroveren?

Joachim Coens (CD&V) en Egbert Lachaert (Open Vld). Beeld DM
Joachim Coens (CD&V) en Egbert Lachaert (Open Vld).Beeld DM

CD&V en Open Vld blazen dit weekend verzamelen om op zoek te gaan naar zichzelf. De vraag is of vernieuwingsoperaties de neergang in 2024 nog kunnen voorkomen. Zouden liberalen en christendemocraten zich niet beter voorbereiden op de herverkaveling - bijvoorbeeld met elkaar?

Stavros Kelepouris

De Franse verkiezingen bewijzen, voor zover dat nog nodig was, dat de traditionele partijen niet het eeuwige leven geschonken is. De socialisten zijn er gereduceerd tot een voetnoot in het politieke landschap, de kandidate van de eens zo machtige rechtsliberalen strandde in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen onder de 5 procent.

Die resultaten hangen als donderwolken boven de partijbijeenkomsten die CD&V en Open Vld dit weekend houden. De christendemocraten maken er een ‘boostercongres’ van, de troepen van Egbert Lachaert willen ‘Liberaal Vuur’ stoken. In wezen zoeken beiden een antwoord op dezelfde vraag: hoe kunnen ze de neergang van hun partij stoppen? Een antwoord waar ze overigens al jaren naar zoeken.

Het valt niet te ontkennen dat CD&V en Open Vld in twee decennia tijd hun status van leidende krachten kwijtgespeeld zijn. Bij de Vlaamse verkiezingen van 1999 haalden ze elk nog 22 procent van de stemmen. Maar in de laatste peiling van Het Laatste Nieuws en VTM Nieuws strandt CD&V op 11 procent en haalt Open Vld zelfs de symbolische drempel van 10 procent niet meer.

Het staat in de sterren geschreven dat vroeg of laat de stoet der kleine middenpartijtjes door elkaar geschud wordt. Verkiezing na verkiezing blijkt: zonder grote machtsblokken is dit verbrokkelde land lastig te besturen. De kiezer zoekt dan uiteindelijk andere oorden op. De vraag is of partijen wachten op de implosie, of zelf hun conclusies trekken.

Grote nieuwe volkspartij?

Het is dan een prikkelend gedachte-experiment: is de oplossing voor CD&V en Open Vld misschien gewoon bij elkaar te vinden? Wat als liberalen en christendemocraten in plaats van twee kleine middenpartijtjes samen een grote nieuwe volkspartij zouden smeden?

In theorie heeft zo’n partij in ieder geval een aanzienlijk deel van het speelveld voor zich. Ze zou zich kunnen opwerpen als het nieuwe Vlaams centrum(rechts) - tussen de rechterzijde van N-VA en Vlaams Belang, en de linkerzijde waar Groen, Vooruit en PVDA om dezelfde kiezers vechten. De vaststelling van politicoloog Stefaan Walgrave (Universiteit Antwerpen) uit 2003 is in die zin nog altijd actueel: “De rechtse niche is in Vlaanderen goed bezet. De vraag is alleen wie het centrum inpalmt.”

Feit is dat liberalen en christendemocraten het uitstekend met elkaar kunnen vinden - sinds Verhofstadt-III vormen ze telkens samen de centrale as van de federale regering. Een bijkomend voordeel is dat de twee partijen in dezelfde malaise zitten. In oranje-blauw zit geen junior partner die de facto verdwijnt en opgaat in een veel grotere partij.

In de Vlaamse context lijkt zo’n verstandshuwelijk evenwel geen kans op slagen te hebben. Ideologisch bewandelen beide partijen erg verschillende paden. Het collectief personalisme van CD&V ligt ver verwijderd van het meer individualistische liberalisme van Open Vld. Voor de christendemocraten vormen mensen een gemeenschap, voor de liberalen is het de gemeenschap die het individu vrijheid oplevert. En op economisch vlak is de afstand tussen CD&V en Open Vld ongeveer even groot als die tussen CD&V en de socialisten.

Ook over de nv België is er allesbehalve consensus. Als CD&V moet kiezen tussen meer België of meer Vlaanderen, kiest het geheid voor Vlaanderen. Maar de liberalen van Egbert Lachaert zien de voordelen van schaalvergroting en voelen wel wat voor herfederaliseringen. Over ethische dossiers als de abortuswetgeving valt er al helemaal niet te praten.

Politiek personeel

Een spontane versmelting zit er met andere woorden niet aan te komen. Een realistischer scenario is dat de existentiële vertwijfeling op zeker moment zo groot wordt dat partijen uit elkaar vallen omdat politiek personeel het voor bekeken houdt. Daarop zinspeelde ook huidig minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) in 2020 in De Standaard. “Als N-VA en Vlaams Belang in 2024 een meerderheid hebben en samen in zee gaan, dan ben ik ervan overtuigd dat een groot deel van de N-VA-leden zal zeggen: ‘Daar doen wij niet aan mee’.”

Het is een publiek geheim dat Joachim Coens en Bart De Wever, voorzitters van respectievelijk CD&V en N-VA, na de verkiezingen van 2019 even het idee van een gezamenlijk kartel hebben afgetast - een herstel van het grote Vlaamse kartel tussen 2004 en 2008. Heel wat christendemocraten zien wel heil in die formule, maar velen huiveren evengoed om geassocieerd te worden met de identitaire praat van Theo Francken.

Het valt niet uit te sluiten dat een deel van CD&V bij een nieuwe kartelvorming alsnog aansluiting zoekt bij de liberalen. De dominosteentjes kunnen dan snel alle richtingen uit vallen in de Wetstraat. Maar voor het zover is, moet de existentiële crisis bij minstens één partij totaal zijn. Dat zal niet gebeuren voor de verkiezingen van 2024. Tot die tijd zijn vernieuwingscongressen wellicht weinig meer dan bezigheidstherapie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234