Maandag 08/08/2022

AchtergrondOekraïense vluchtelingen

Wat als het niet meer gaat na meer dan drie maanden opvang? ‘Ik zou dit nooit opnieuw doen’

Alisa Obraztsova uit Kiev vond onderdak in de crisisopvang nadat haar verblijf bij een gastgezin abrupt eindigde.
 Beeld Wouter Van Vooren
Alisa Obraztsova uit Kiev vond onderdak in de crisisopvang nadat haar verblijf bij een gastgezin abrupt eindigde.Beeld Wouter Van Vooren

De oorlog in Oekraïne sleept lang aan, en dat heeft gevolgen voor het Belgische opvangbeleid. Heel wat burgers die eerst #PlekVrij voor vluchtelingen hadden, verwachten nu dat de overheid een langetermijnoplossing uitdenkt. ‘We zijn niet van kwade wil omdat we ons aan de gemaakte afspraken houden.’

Paul Notelteirs

“Er is zo weinig begeleiding voor gastgezinnen dat ik dit nooit opnieuw zou doen.” Ilenia (35) uit het Oost-Vlaamse Scheldewindeke klinkt vandaag bitter over het Belgische opvangbeleid, maar begin maart is de situatie nog helemaal anders. Wanneer de overheid burgers vraagt om Oekraïense vluchtelingen op te vangen, laat zij prompt aan het gemeentebestuur weten dat ze haar gezinswoning drie maanden lang wil openstellen. Enkele weken later trekt een jonge moeder met twee kinderen bij haar in.

Eerst vindt de vrouw het fijn om met de vluchtelingen samen te leven en om ze wegwijs te maken in België. De culturele verschillen leiden soms tot strubbelingen. Zo heeft Ilenia het lastig met het gebruik van smartphones aan tafel, maar de situatie wordt pas echt moeilijk wanneer ze de gemeente vraagt waar de familie later terechtkan. De zomer is namelijk in aantocht en haar Italiaanse familie wil haar logeerkamer graag gebruiken. “Ik stuurde verschillende mails, maar het gemeentebestuur en het OCMW waren bijzonder moeilijk bereikbaar”, vertelt ze.

Wanneer de vrouw alsnog een reactie krijgt, is ze verrast. De bevoegde dienst laat weten dat het voorlopig niet lukt om alle vluchtelingen naar lokale en duurzame opvangplaatsen te laten doorstromen. “De huishuur in de regio is hoog en het aantal vrije huurwoningen is beperkt”, klinkt het in een mail.

De uitspraak legt een pijnpunt in het Belgische opvangbeleid bloot. Sinds het begin van de oorlog kregen 46.362 Oekraïners tijdelijke bescherming in ons land, zo’n 11.000 mensen uit die groep vroegen ook een opvangplaats aan. De overheid bracht een deel van de vluchtelingen bij burgers onder en wilde ondertussen zelf nieuwe woongelegenheden creëren, maar dat was niet eenvoudig.

Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS) sprak vorige week nog van een “reusachtige uitdaging” toen hij een plan voorstelde om 3.500 extra mensen in collectieve voorzieningen op te vangen. Het stadsbestuur vreest namelijk dat de vraag de capaciteit nog voor de zomer zal overstijgen. De gastvrijheid van de #PlekVrij’ers kent haar grenzen, en daar houden steden als Gent en Kapellen rekening mee. Zij openen dezer dagen nieuwe containerwoningen waar ook vluchtelingen uit gastgezinnen terechtkunnen.

Het plaatstekort speelt niet overal op: in Limburg is slechts de helft van de 3.500 opvangplaatsen opgenomen, en ook in het Antwerpse nooddorp zijn nog heel wat plekken vrij. Alleen lost dat weinig op voor vluchtelingen die zich oorspronkelijk in ‘drukke’ gebieden aanmeldden. “De afspraak is dat gemeenten zelf voor de herhuisvesting instaan. Als dat niet lukt, kunnen ze via een tool nagaan of een buurgemeente nog extra capaciteit heeft”, zegt Pieterjan Rynwalt namens de Vlaamse taskforce die belast is met de opvang van Oekraïners.

Door die aanpak zien gastgezinnen zich soms genoodzaakt om zelf naar een alternatieve opvangplek te zoeken. Ilenia kwam dankzij kennissen uiteindelijk in contact met iemand waar de Oekraïense familie vanaf het begin van de zomer terechtkan, maar niet iedereen kan een beroep doen op zo’n netwerk. Dat heeft soms ingrijpende gevolgen.

Ontoegankelijke huurmarkt

Het gezin van Peter en Lea uit Oosterzele biedt sinds april noodopvang aan een zwangere vrouw en haar kind, dat 16 maanden oud is. Hun relatie met de Oekraïners is erg goed, maar eind augustus loopt hun oorspronkelijke engagement af. Dat zorgt voor moeilijkheden, want het koppel heeft het gevoel dat ze zelf verantwoordelijk zijn om een nieuwe verblijfplaats te vinden. De gemeente zoekt niet actief mee naar een alternatief, en de privémarkt is moeilijk toegankelijk voor wie een leefloon krijgt.

“We zijn niet van kwade wil omdat we ons aan de vooraf gemaakte afspraken houden”, zegt Peter. Hij en zijn partner vrezen dat de vrouw eind augustus naar Oekraïne zal terugkeren om de stress rond herhuisvesting te vermijden en om niemand tot last te zijn. “We zoeken naar een oplossing voor als de situatie onveilig blijft, maar de overheden schieten hier echt in tekort.”

De nood aan duurzame opvangplaatsen voor Oekraïners is dus hoog, al is het maar om sociale conflicten te vermijden. Zo kwam Alisa Obraztsova (26) na haar vlucht uit Kiev op 1 mei bij een gezin uit Lede terecht dat ze via een Facebookgroep leerde kennen. Ze hielp het koppel bij huishoudelijke taken, speelde met hun jonge zoon en hun relatie was erg goed. Twee dagen geleden legde de gastvrouw haar echter een mail aan het OCMW voor. Het gezin vond dat de begeleiding van Obraztsova te veel tijd vroeg en besloot daarom om de opvang zo snel als mogelijk stop te zetten.

De vrouw pakte haar spullen meteen omdat ze niet voor ongemak wilde zorgen. Momenteel verblijft ze in een bed and breakfast die het OCMW snel voor haar regelde, maar het abrupte einde zindert na. “Ik ben dankbaar voor wat de familie voor me deed en toch is het moeilijk om hun gedrag te begrijpen. Ze lachten dagenlang naar me terwijl ze wisten dat ze me weg zouden sturen.” Obraztsova is dankbaar voor de snelle reactie van het OCMW en ziet zichzelf niet als slachtoffer.

Vanaf maandag kan ze bovendien bij een ander gastgezin terecht, al heeft ze stress om de familie te ontmoeten. “Het liefst zou ik een eigen woning hebben, dan ben ik echt op mijn gemak.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234