Donderdag 02/12/2021

Wat als Catalonië onafhankelijk wordt?

De kans is groot dat de Catalaanse separatisten bij de regionale verkiezingen van zondag een meerderheid halen en de onafhankelijkheid uitroepen. Op dat moment zullen in Spanje politieke, economische en emotionele krachten losbreken waarvan momenteel niemand de impact kan inschatten. Europa houdt de adem in: wat als?

De Catalaanse minister-president Artur Mas en zijn separatistische medestanders menen het: als zij zondag met hun eenheidslijst Junts pel Sí (Samen voor Ja) een parlementaire meerderheid halen, dan beloven zij Catalonië in achttien maanden tijd om te bouwen tot een onafhankelijke staat. Zo willen zij een eigen sociale zekerheid, een eigen nationale bank, een eigen fiscale administratie en een eigen rechtssysteem uit de grond stampen. Ze zullen ook onderhandelingen aanknopen met de Europese Unie en de Verenigde Naties om een spoedige toetreding te bekomen. Na achttien maanden komt er dan een definitief referendum over de onafhankelijkheid en zullen er nieuwe verkiezingen plaatsvinden.
Grote vraag is wat er zondagavond met Spanje zal gebeuren eens de separatisten hun overwinning hebben uitgeroepen en hun onaf­hankelijkheids­plannen in werking zetten. De eerste reacties van de centrale Spaanse regering van premier Mariano Rajoy (PP) zijn perfect te voorspellen. Rajoy zal de onafhankelijkheidsverklaring in de krachtigste woorden veroordelen en meteen juridische stappen ondernemen om de separatistische kandidaten te blokkeren. De Spaanse premier verwijst steevast naar de grondwet, waarin staat dat een regio nooit over de eenheid van het land kan beslissen. Om zich wettelijk te wapenen tegen een Catalaanse afscheiding zorgde Rajoy alvast voor een upgrade van het Grondwettelijk Hof, die ervoor moet zorgen dat separatistische verkozenen uit hun ambt kunnen worden gezet. Kortom: Spanje zal in een ongezien politiek krachtveld terechtkomen.

Euro-exit

Maar het ziet ernaar uit dat de separatistische droom ook voor behoorlijk wat financiële onzekerheid zal zorgen. Luis Maria Linde, de voorzitter van de Spaanse nationale bank, waarschuwt voor een catastrofe: "Als Catalonië zich onafhankelijk verklaart, komt er sowieso een exit van de euro. Maar niet alleen dat: we kunnen ook de Catalaanse deviezen blokkeren, zoals gebeurde in Latijns-Amerika en Griekenland."
De allergrootste vrees is dat het onafhankelijke Catalonië uit de eurozone wordt gestoten en lange toetredings­gesprekken moet beginnen met de Europese Unie. Zowel Duits bondskanselier Angela Merkel als de Britse premier David Cameron lanceerden hierover al enkele waarschuwings­schoten. "Catalonië zal onderaan op de lijst komen te staan van landen die om EU-toetreding vragen."
De vrees voor een euro-exit maakt dat de grootste Spaanse banken ermee dreigen om zich uit de regio terug te trekken. De economische onzekerheid zorgt er ook voor dat de buitenlandse investeringen in Catalonië de laatste maanden aanzienlijk afnamen.

Angst­campagne

De Catalaanse separatisten zijn niet onder de indruk van al deze dreigementen en hebben het over een angst­campagne. Zo was de Catalaanse minister-president Mas erg scherp voor gouverneur Linde van de nationale bank. "Het is onverantwoord en onbehoorlijk om dreigementen te uiten die niet thuishoren in een democratisch land." Waarop Mas er meteen mee dreigde om de leningen niet meer aan Spanje terug te betalen.
Maar tijdens kalmere momenten schermen de separatisten met een argument dat moeilijk zomaar van tafel geveegd kan worden: de kracht van de Catalaanse economie. De regio is de rijkste van Spanje, goed voor maar liefst 20 procent van het bnp en de thuishaven van economische giganten als Seat en Gas Natural.
Minister-president Mas rekent erop dat de Europese Unie zo'n welstellende en productieve regio aan boord zal willen houden. "We hebben 7,5 miljoen inwoners en trekken investeringen aan van 5.000 multinationals."
Brussel kan momenteel wel met uitsluiting dreigen, redeneert Mas, maar zodra we onafhankelijk zijn, zullen Merkel en Cameron wel een typisch Europees compromis uitdokteren om Catalonië aan boord te houden zonder Madrid al te veel tegen de borst te stuiten.
Mas' zelfverzekerdheid is onder andere gebaseerd op de al even uitgesproken studies van separatistische economen die voorspellen dat het Catalaanse bnp in tien jaar tijd zal verdubbelen tot 400 miljard euro. Bovendien zouden er ten gevolge van de onafhankelijkheid 475.000 banen gecreëerd worden. In zo'n economisch gunstig klimaat kan Catalonië volgens deze experts uitgroeien tot een sociale modelstaat, een lichtend voorbeeld voor heel Europa.

Catalaans leger?

Tot zondagavond heeft deze propaganda­oorlog tussen Catalaanse separatisten en Spaanse eenheidsvoorstanders nog iets vrijblijvend. Maar als de Catalaanse nationalisten zondag winnen, komen er plotseling politieke krachten vrij die sowieso voor onzekerheid zullen zorgen. Niet het minst omdat de separatisten voorlopig zedig zwijgen over een aantal delicate materies zoals het leger. Willen ze ook een eigen Catalaans leger of zullen ze nog steeds de aanwezigheid van Spaanse troepen in hun onafhankelijk land dulden?
In een land waar de Spaanse Burger­oorlog (1936-1939) nog steeds niet behoorlijk verwerkt is, liggen dit soort thema's bijzonder gevoelig. Zo herinnert bijna iedere Spanjaard zich nog hoe voormalig stafchef José Mena Aguado er in 2006 mee dreigde om het leger naar Catalonië te sturen om de separatisten een lesje te leren. Een uitspraak die de demonen van de burger­oorlog en het Franco-regime opnieuw naar boven haalde en die meteen leidde tot het ontslag van de stafchef.
Maar zelfs indien de onafhankelijkheids­discussie op een minder extreme wijze zal worden gevoerd, zal de impact voor de Spanjaarden aanzienlijk zijn. Dat blijkt onder meer uit de woorden van Freixenet-directeur Pedro Bonet Ferrer. Aan de Volkskrant legde deze telg van het grote cava­huis uit in wat voor benarde situatie zijn bedrijf is terechtgekomen. Eerst besloten veel Spanjaarden om de Catalaanse bubbeldrank te boycotten en nadat de Freixenet-directie zich kritisch had uitgelaten over de separatisten, volgde er ook een Catalaanse boycot. En nu de mogelijke Catalaanse onafhankelijkheid tot een euro-exit kan leiden, is de kans reëel dat de cava­producent met een omzet van meer dan een half miljard euro hoge invoerrechten zal moeten betalen.
Dit soort economische doemverhalen zouden weleens bepalend kunnen zijn voor de beslissing van de twijfelende kiezers in Catalonië. Nogal wat experts gaan ervan uit dat de twijfelaars zondag in het stemhokje uiteindelijk voor zekerheid zullen gaan, en niet voor het Catalaanse droombeeld dat binnen de kortste keren weleens in een nachtmerrie kan omslaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234