Dinsdag 27/10/2020

Was Shakespeare een belgicist?

Romeo een Waal, Julia een Vlaamse: de nieuwste versie van Shakespeares drama speelt met het politieke conflict in België. Maar de theatermakers willen geen boodschap opdringen. 'Dit is in de eerste plaats een mooi liefdesverhaal.'

Juliette: "Oh, Romeo, Romeo, waarom ben jij Romeo? Verloochen je vader, verander je naam, en als je dat niet wil doen, zweer dan alleen dat je van me houdt en ik zal geen Capulet meer zijn."

Romeo: "Ik neem je op je woord. Je te prends au mot. Noem mij 'liefde', appelle-moi seulement 'amour' et je serai rebaptisé. Désormais, je ne serai plus Roméo."

Ze hunkeren, ze zuchten, ze smachten rond het beroemde balkon. Romeo en Juliette, de twee geliefden wier jonge liefde onmogelijk wordt gemaakt door een oude familievete, zijn weer tot leven gewekt. Maar dit keer is hun relatie nog ingewikkelder. Want Romeo is een Waal, en Juliette is een Vlaamse, een combinatie die anno 2013 politiek beladen is.

Dit weekend vindt in Luik de avant-première plaats van een Belgische versie van Shakespeares Romeo en Julia. Een versie met alleen Waalse acteurs in de rol van de Montagues, en alleen Vlaamse acteurs - onder wie François Beukelaers en Bien De Moor - in de rol van de Capulets. Een versie in twee talen, met boventitels als houvast.

Boonen

Het is een gedurfde aanpak, in een land waar aan de ene kant de N-VA floreert en aan de andere kant gedebatteerd wordt over Plan B. De boodschap in Romeo en Julia is immers onmiskenbaar verzoenend: Romeo en Julia zijn zo verliefd dat afkomst (taalverschil) voor hen onbelangrijk is. Maar hun families laten zich zo meeslepen door een oude vete (een politiek conflict) dat het jonge stel eraan kapotgaat. William Shakespeare als belgicist?

"Het is geen politiek theater", benadrukt Yves Beaunesne, de (half Waalse, half Vlaamse) regisseur en bedenker van het project. "We spelen in de eerste plaats Shakespeare, we brengen in eerste instantie een mooi liefdesverhaal. Het verhaal van België zit daaronder, maar het wordt nergens expliciet. De toeschouwer kan eruithalen wat hij wil."

Beaunesne - officieel Boonen - kreeg het idee op een familiereünie. Zijn vader werd geboren in Neerpelt, maar verhuisde op jonge leeftijd naar Waals-Brabant. Zelf woont en werkt de regisseur al jaren in Frankrijk, waar hij de fonetische versie van zijn naam aannam. Maar hij behield altijd de banden met zijn Vlaamse familie.

"Maar op een reünie in 2009, ten tijde van alweer een politieke crisis, voelde ik voor het eerst spanningen in de familie. Mijn Vlaamse neven spraken Frans, maar ze lieten ons begrijpen: dat is omdat jullie eigenlijk te dom zijn om Nederlands te leren. Het was ook onmogelijk om op een serene manier over België te praten."

"Tot op het einde van de avond, toen we alleen met de jongeren aan tafel zaten. Ik denk dat zij veel minder dan hun ouders gevoed zijn door het verleden. Toen bedacht ik: wat ik in mijn familie voel, dat is Romeo en Juliette. In dat stuk zeggen de kinderen ook: we willen jullie oude ruzies niet erven. We willen niet leven met herinneringen aan gebeurtenissen die we niet hebben meegemaakt."

Beaunesne verzamelde een groep Vlaamse en Waalse acteurs en assistenten rond zich. In januari begonnen ze te repeteren, eerst in Brussel, daarna in Luik. Maanden van samen werken, samen eten en zelfs samen wonen. Terwijl de oudere acteurs in Luik hun eigen appartement kregen, woonden de jongste acteurs en technici samen in één huis.

"Het mooie was dat het verhaal zich weerspiegelde in de werkelijkheid", zegt Chris Thys, die samen met Els Olaerts de rol van Julia's voedster speelt. "In het verhaal moeten de personages moeite doen om elkaar te begrijpen. Ze zoeken naar een gemeenschappelijke taal. Maar dat gebeurde naast de scène ook voortdurend. We spraken hier alle talen door elkaar, soms zelfs een beetje Engels of gebarentaal. Als we elkaar maar begrepen."

Confronterend

Het maakt van deze Romeo en Julia een uniek project in België. De afgelopen jaren keken theatermakers weliswaar regelmatig de taalgrens over - denk aan de KVS, TG Stan of Tom Lanoye. En hier en daar dook een tweetalig toneelstuk op - zoals Josse De Pauws Raymond of George Dandin door het NTG en Théâtre Varia. Maar dat waren telkens Vlamingen die een uitstap deden naar het Frans.

Romeo en Juliette is echt het product van een intensieve samenwerking tussen Vlamingen en Walen. Een ontmoeting van hun twee talen en hun twee theaterculturen. Een zoektocht, die soms ook confronterend was.

"Bij de eerste lezing merkte ik al een groot verschil', zegt Bien De Moor, die de rol van Lady Capulet vertolkt. "Ik heb veel in Nederland gewerkt, en dan zijn de Vlamingen bij een eerste lezing veeleer afwachtend, terwijl Nederlanders zich meteen laten horen. Nu waren wij Vlamingen diegene die veel kabaal maakten. Ik dacht, wat gek toch."

Tussen de Vlamingen en Walen bleek een groot verschil in speelstijl. Terwijl de Waalse acteurs, opgeleid in de traditie van de Franse klassieken, de tekst van Shakespeare met veel respect behandelden, durfden de Vlamingen veel meer te experimenteren. "De Vlamingen spelen Shakespeare alsof het een hedendaagse auteur is, die Romeo en Julia net voor hen heeft geschreven", zegt Beaunesne. "Die vrijheid is fantastisch, die vind je minder bij Waalse acteurs."

Maar de verschillende stijlen zorgden wel voor stevige debatten. Moesten de Vlamingen zich aanpassen en de literaire teksten gebruiken, of moesten de Walen hun traditie loslaten en de teksten moderniseren? Uiteindelijk werd beslist om de verschillende benaderingen net te benadrukken, waardoor Romeo en zijn familie nogal hoogdravend overkomen, en Juliette en haar familie net heel zakelijk en to the point. Onbedoeld bleek dat ook goed bij de huidige clichébeelden over Vlamingen en Walen te passen.

Voor de acteurs is de confrontatie een verrijkende ervaring, maar voor het publiek is het even wennen. Vlotte Vlaamse taferelen worden afgewisseld met poëtische Franse passages, en met tweetalige dialogen. De blik van de toeschouwer schippert tussen podium en de boventitels, onontbeerlijk om het shakespeareaanse Frans te verstaan.

Maar na een tijdje lijkt het niet langer belangrijk om elk woord te begrijpen. "Ik hoop dat het publiek, net zoals in de opera, op een bepaald moment stopt met het lezen van de boventitels", zegt Beaunesne. "Dat ze geraakt worden, ook als ze niet alles verstaan."

Na de avant-première gaat het gezelschap op tournee, eerst in Frankrijk, daarna in België. Maar de Belgische programmatie loopt voorlopig mank: in Wallonië en Brussel zijn zo'n zestig voorstellingen gepland, in Vlaanderen slechts twee, in november in Gent. Voor de makers is die geringe Vlaamse belangstelling een domper.

"Men geeft me als reden dat we te duur zijn, maar ik zie dat men nog veel duurdere toneelstukken programmeert", zegt Beaunesne. "Ik denk dat het politieke argument misschien ook speelt. Misschien vrezen die theaterdirecteurs dat de politici niet al te blij zullen zijn met dit toneelstuk."

"Ik vind het ontzettend jammer, voor ons en voor Vlaanderen. Dit project is volledig betaald met Waalse en Franse subsidies, en zet Vlaamse acteurs aan het werk. Het lijkt me goed als Vlamingen dat ook eens kunnen zien."

Romeo en Juliette toert de komende maanden in Frankrijk en Wallonië. Op 25 en 26/11 is het stuk te zien in het NT Gent, vanaf 7 tot 15/1 in theater Le Public (Brussel).

Vlaams-Waals

Regisseur:

Yves Beaunesne-Boonen

Tekst:

vertaling naar Frans door Marion Bernède, vertaling naar Nederlands door Alain Van Crugten (vertaler Hugo Claus, Tom Lanoye en Kristien Hemmerechts)

Muziek:

My Little Cheap Dictaphone (Luik), met zang van Elke De Mey (Gent)

Romeo:

Gillian Petrovski (Ottignies)

Julia:

Evelien Bosmans (Mol) en Matilde Casier (Oostende)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234