Zondag 25/07/2021

InterviewJudit Takács

Was Orbán echt een vrijheidsstrijder voor homo’s? ‘Mijn mening na decennia onderzoek: wat een absurde claim’

Protest tegen de anti-lgbtq+-wet in Hongarije bij het Homomonument in Amsterdam afgelopen weekend. Beeld Joris van Gennip
Protest tegen de anti-lgbtq+-wet in Hongarije bij het Homomonument in Amsterdam afgelopen weekend.Beeld Joris van Gennip

Niemand beter om Orbáns maatregelen en uitspraken te checken dan Judit Takács. Al een kwarteeuw bestudeert ze lgbtq+-rechten in Hongarije, sinds kort als ‘academicus in ballingschap’. ‘Voor lgbtq+-personen gaat dit niet om een bliksemafleider, maar om hun leven.’

“Ik was een vrijheidsstrijder tijdens het communistische regime”, zei Orbán op de Europese top eind vorige week. “Homoseksualiteit werd bestraft en ik vocht voor hun vrijheid en hun rechten, dus ik verdedig de rechten van homoseksuele mannen.” Persbureau Reuters en heel wat kranten plaatsten een deel van die uitspraak in de kop.

Orbán als lgbtq+-ridder, is daar iets van aan? Niemand kan die vraag beter beantwoorden dan Judit Takács (53), die in 1994 afstudeerde in Amsterdam met een masterthesis over lgbtq+ in Hongarije en in 2002 als eerste in het land doctoreerde op het onderwerp.

Judit Takács. Beeld RV
Judit Takács.Beeld RV

Het liet haar nooit meer los, al doet ze haar onderzoek sinds kort met een beurs voor ‘academici in ballingschap’ aan het Kulturwissenschaftliches Institut in het Duitse Essen. Sinds 2018 steunt Hongarije genderstudies niet langer en een krant, gelieerd aan Orbáns partij Fidesz, publiceerde haar naam in een lijst van te wantrouwen academici.

“Een van mijn collega’s, een homo, heeft toen met zijn partner Hongarije verlaten”, vertelt Takács vanuit Boedapest, “Als academicus en homo zag hij wat er zat aan te komen. Na de nieuwe wet denk ik dat hij gelijk had te vertrekken.”

Was Orbán een vrijheidsstrijder tegen het communisme?

Takács: “Ja, in de mate dat Orbán en zijn Fidesz-collega’s burgeractivisten waren die deelnamen aan de rondetafelgesprekken met het communistische regime in 1988-’89, die hebben geleid tot de Hongaarse Republiek en de eerste vrije verkiezingen.”

Werd homoseksualiteit bestraft onder het communisme? Een Hongaarse journaliste wijst erop dat homoseksualiteit in Hongarije uit de strafwet ging in 1961, onder het communisme dus.

“Het klopt dat de vervolging van homo’s na 1961 daardoor afneemt, maar ze verdwijnt allerminst. Homoseksualiteit bleef problematisch. Seks met wederzijdse instemming was tot 1978 mogelijk voor hetero’s vanaf 14 jaar, en voor homo’s vanaf 20 jaar. Die discriminatie verdween pas in 2002, nota bene omdat Hongarije bij de Europese Unie wou komen. De tegenstanders van Orbán, de socialisten en de vrije democraten, introduceerden genderidentiteit als een beschermde categorie in 2003.

“Belangrijk is dat in 1987, onder het communisme, Homeros Lambda is opgericht, de eerste lgbtq+-organisatie in Hongarije. De Hongaarse Werkerspartij zag hen als een bondgenoot, maar alleen omdat ze besefte dat de hiv/aidscrisis een bedreiging was voor de volksgezondheid. In ruil vroeg Homeros Lambda enkele eisen in te willigen. En toen viel de Sovjet-Unie.”

De Hongaarse premier Viktor Orbán. Beeld AFP
De Hongaarse premier Viktor Orbán.Beeld AFP

Heeft Orbán of zijn partij zich in die omwenteling dan nooit uitgesproken voor lgbtq+-rechten?

“Ik vind daar weinig of niets over terug, maar dat is niet zo vreemd. Lgbtq+-kwesties zaten in de Hongaarse samenleving aan het eind van de communistische periode en ook in het daaropvolgende anderhalve decennium nogal ‘in de kast’.

“In 1991 vroeg een gay tijdschrift, Masók, alle partijen naar hun standpunt. Fidesz was toen een heel liberale partij en antwoordde: ‘Homoseksualiteit kan niet beperkt worden met wettelijke middelen.’ De partij wou bouwen aan een samenleving ‘waarin vrije mensen leven en alles kunnen doen wat de vrijheid van anderen niet schendt’.”

Dus Orbán kwam, mits nuances, wel degelijk op voor homorechten?

(windt zich op) “Wat een absurde claim. Als Orbáns bewering waar is, waarom nam hij het dan niet op voor József Szájer? De voormalige fractieleider van Fidesz in het Europees Parlement, die in Brussel tijdens de lockdown wegglipte van een homofeestje langs een regenpijp? Szájer en Orbán werken al samen sinds het communisme. Waarom hebben zij dan hun grondwet erdoor gedrukt, waarin staat dat het huwelijk enkel tussen een man en een vrouw kan?

“Als Orbáns bewering waar is, wat moeten we er dan van denken dat de Covid-19-noodtoestand werd gebruikt om het geslacht van een kind bij geboorte permanent te maken, waardoor geslachtsverandering niet meer geregistreerd kan worden? Adoptie door paren van hetzelfde geslacht is vrijwel onmogelijk gemaakt. Waarom dan de recente wet tegen ‘homopropaganda’, verpakt als een antipedofiliemaatregel?

“Mijn weloverwogen mening als iemand die er al decennia onderzoek naar doet, is dat de Hongaarse lgbtq+’ers Orbán niet zien als iemand die voor hen strijdt, integendeel.”

In een opiniestuk in de Volkskrant schrijft Zsuzsanna Szelényi, ex-politica voor Fidesz, dat de antihomowet een bliksemafleider is voor meer sinistere ingrepen, zoals de vestiging van de Fudan-universiteit in Hongarije met een Chinese lening. Laten de Europese regeringsleiders zich misleiden?

“Ik ben een socioloog, geen politicus, ik moet dus geen hiërarchie van prioriteiten maken. Kunnen we zeggen dat de rechten van transmensen minder belangrijk zijn? Vanuit de politieke strategie kun je zeggen dat zoiets prima werkt als bliksemafleider, omdat mensen wakker schieten bij de woorden ‘gay’ en ‘trans’. Sensatie gegarandeerd. Maar voor lgbtq+-personen is het geen afleiding, maar hun leven.

“Het laatste anderhalf jaar zijn rechten afgenomen van lgbtq+’ers. De nieuwe wet ontzegt jonge mensen het recht om te leren over dergelijke kwesties en ik moet beklemtonen dat die wet niet enkel invloed heeft op mensen die lgbtq+ zijn, maar op ons allen. Voor een samenleving is dit soort censuur ontzettend schadelijk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234