Donderdag 01/10/2020

'Was ik een dweil, dan zat ik hier niet'

Achter de schermen werkt Monica De Coninck aan het eenheidsstatuut arbeiders-bedienden. Voor de schermen bemiddelde ze bij de staking van de bagage-afhandelaars in Zaventem. Dat de socialistische vakbond haar regelmatig onder vuur neemt, deert haar niet. 'Was ik een dweil dan zat ik hier niet', klinkt het nuchter als altijd. 'Maar moest ik mijn leven herbeginnen, dan weet ik niet of ik nog in de politiek zou stappen.'

"Ik kan echt ontroerd zijn door ondernemers. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor hun onderneming. Bijna even trots over hun familiebedrijf spreken als over hun kinderen. Dat is toch fantastisch." Bedrijven bezoeken, is voor De Coninck dan ook niet toevallig een van de leukste kanten aan haar ministerschap. "Deze week ben ik naar Stella geweest. En dan zijn de mensen verbaasd over de vragen die ik stel. Ze hebben daar een frisdrank ontwikkeld, Jupiler Force. Minder zoet, met hop. Dan denk ik direct, daar is een markt voor bij moslims die geen alcohol drinken. Ik daag graag uit. Ik vraag graag of ze al aan dit of dat hebben gedacht of doe suggesties. Het mag concreet zijn. Niet te veel blabla." De minister ziet naar eigen zeggen veel bedrijven waar niet op korte termijn wordt gedacht over personeelsbeleid, diversiteit of productontwikkeling. "Allemaal positieve zaken die de krant niet halen."

Was u niet graag zelf een eigen zaak begonnen?

"Ja. Iets tastbaars creëren. Dat zou ik wel graag doen. Moest ik mijn leven herbeginnen had ik dat misschien wel gedaan."

Zou u vandaag nog opnieuw in de politiek stappen

"Dat is een moeilijke vraag. Ik denk dat ik in de politiek ben gestapt uit een soort verantwoordelijkheidsgevoel. Voor iedereen willen zorgen. Het was ook een manier om me uit te leven, om verschillende dingen te kunnen doen. Ik hou van afwisseling."

Waarom zou u het niet opnieuw doen?

"Een van mijn dromen was een hotel-restaurant openhouden. Een andere droom was architect worden. Maar ik mocht van thuis geen architectuur studeren. Ik had wel graag iets technisch gedaan. Iets waarbij je hoofd en handen moet gebruiken. Moest ik mijn leven opnieuw beginnen met wat ik nu weet, dan zou het iets in die richting zijn. Niet dat ik mijn keuzes beklaag. Maar politiek is soms zo... Ik denk niet dat ik een klassieke politicus ben. Het is soms vermoeiend omdat ik redelijk doelgericht denk en me afvraag wat er nu weer aan het gebeuren is als bepaalde mensen spelletjes spelen. Ik denk dat de mensen die heel gelukkig zijn in de politiek vooral van het spel en de stratego houden."

Zou u opnieuw bij de sp.a gaan?

"Dat is een moeilijke vraag om achteraf op terug te kijken. Ik ben geboren in een BSP-milieu en dat bepaalt uiteraard je keuzes, dat was eigenlijk een evidentie." (Een uur later zal ze plots in het gesprek opmerken: Ik denk niet dat ik in een andere partij zou kunnen functioneren.)

Blijkbaar bent u enige tijd geleden voor de Open Vld-vrouwen gaan spreken en was de reactie na afloop: waarom zit die niet in onze partij?

"Ik denk dat die liberale vrouwen heel sociaal gericht zijn. Als je van Mars zou komen en naar onze politiek kijken, dan zie je een aantal partijen die weliswaar verschillend zijn, maar toch ook veel gelijkenissen vertonen. Er is een grote gemeenschappelijke basis. Men heeft dikwijls de neiging om een bepaald beeld te hebben van socialisten. En dan vinden ze het raar dat ik als socialiste vragen stel die ze niet van een socialiste verwachten. Ik blijf bijvoorbeeld geloven in het activeren van mensen. Dat gaat over mensen sterker maken om een job te vinden. Als ik dat zeg, ben ik volgens veel mensen rechts. Dan zeggen ze dat activeren gelijk staat met sanctioneren. Maar dat klopt niet. Ik vind dat het geven van een uitkering in bepaalde gevallen noodzakelijk is. Maar dat is niet voldoende. Je helpt geen mensen door ze elke maand een uitkering te geven en vervolgens te zeggen: salut en tot volgende maand. Werk is dé manier om je te integreren in een maatschappij. Je hoort erbij als je werk hebt. Een maatschappij, en de overheid speelt daar een rol in, moet jobs creëren."

Gaat u vaak spreken?

"Ik doe dat graag en veel. Bij allerlei soorten verenigingen. Liefst in besloten kring. Zonder pers. Vanaf het moment dat er een journalist in de zaal zit, begin je op je woorden te letten en jezelf te censureren. Ik ben redelijk direct in mijn communicatie en van nature ook heel spontaan, maar ervaring heeft me geleerd dat je dat best niet bent. Mijn medewerkers zeggen me dan: let er op, je bent wel minister.

"Ik heb bijvoorbeeld ooit in een tussenzin gezegd: ik vind dat vrouwen meer moeten werken. Daar heeft men dan drie weken over gediscussieerd in de media. Ik ben daar op zich niet tegen, alleen krijg je dan zwart-witdiscussies over zaken die je niet hebt gezegd. Ik kreeg alle huisvrouwen op mijn dak. Net alsof ik tegen huisvrouwen ben. Het enige wat ik wilde zeggen, is dat bepaalde keuzes gevolgen met zich meebrengen. Een huisvrouw blijft met niets achter als haar partner plots weggaat.

"Sommige mensen vragen waarom ik zoveel tijd in steek in het gaan spreken. Wat ze niet zien, is dat die mensen vaak katalysatoren zijn in de maatschappij. Als je die mensen ideeën geeft, werkt dat door in de maatschappij."

Wint u daar ook stemmen mee?

"Ik ben geen stemmenkanon, maar haal voldoende stemmen. Wat ik niet ben, is een campagnebeest. Markten aflopen, jezelf deur aan deur gaan verkopen. Daar hou ik niet van. Ik zal doen wat ik kan doen. Maar als ik daar nu echt elke dag mee bezig zou moeten zijn, zou mij dat verlammen."

Hoe moeilijk was het om te bemiddelen in het dossier Swissport?

"Het was eigenlijk niet de bedoeling. Dinsdagavond was er eigenlijk een akkoord. 's Avonds hebben ze me dan gebeld en gezegd: we gaan het akkoord tekenen, maar wil je ons ontvangen om eens naar onze grieven te luisteren. Als dat kan helpen, heb ik daar geen probleem mee. Tot ik woensdagochtend wakker werd, was alles afgesprongen. Ik heb dan de directie gezien, de vakbonden, beide partijen samen."

Hoe pak je dat dan aan?

"Ik heb gezegd wat er op het spel stond en dat het belangrijk was dat er een oplossing kwam. Dat is dan ook gebeurd."

Is uw rol dan therapeutisch?

"Weet u, ik zie mijzelf nog altijd niet als minister. In mijn hoofd denk ik nooit in termen van: ik ben de minister. Ik krijg dat er gewoonweg niet in."

Wat bent u dan?

"Voor mezelf ben ik Monica en ik heb een taak. Dat is het. Als in naar de Aldi ga, krijg ik van die blikken: amai, er komt hier een minister winkelen. Terwijl ik denk: tja, ik moet toch ook boodschappen doen. Maar omwille van je functie heb je enig gezag. Op mij zou dat niet zoveel indruk maken als de minister in een sociaal conflict zegt: dit is een belangrijk dossier waar ik persoonlijk veel belang aan hecht, iedereen heeft hier een verantwoordelijkheid. Maar in ons sociaal en economisch leven speelt dat een rol."

Verbaast u dat?

"Ja. Dat blijft raar."

U heeft al een pak saneringen en sluitingen op uw boterham gekregen. Welke conclusie trekt u daaruit?

"Dat het harder wordt en het Angelsaksisch model opgang maakt. De baas beslist. Punt. Men grijpt sneller naar juristen die de zaken meteen in een juridische richting trekken. Maar het is zoals met echtscheidingen. Nadat we vastgesteld hebben dat conflicten voor de rechtbanken uitvechten eigenlijk niet veel oplost, proberen we meer via bemiddelaars te werken. Het ligt in onze cultuur om te proberen via overleg een oplossing te vinden. Dat duurt soms lang, is moeilijk, ... Op alles zit er meer druk. Ook tijdsdruk."

Hoe komt het dat we eigenlijk vrij weinig van u horen?

"Dat hangt samen met de discussie over het eenheidsstatuut. Als je daar veel rond toetert en tettert, is het op voorhand verloren. Ik ben nog altijd optimistisch. We zijn nog altijd aan het praten. Vandaar dat ik mij bescheiden opstel. Als dat de prijs is die ik moet betalen om resultaat te boeken, dan wil ik mezelf gerust wegcijferen. Misschien is mijn partijvoorzitter daar niet altijd gelukkig mee, maar dan is het maar zo."

Eigenzinnig en koppig, zand strooien in de motor, een karikatuur van een karikatuur. Het zijn maar enkele van de verwijten die u, onder meer van de socialistische vakbond, hebt gekregen.

"Dat ik zand in de motor zou strooien, klopt niet. En dat ze mij koppig noemen, is een compliment. Was ik een dweil, dan zat ik hier niet. Als een man eigenzinnig en koppig is, is het een leider. Een vrouw moet balanceren tussen een trutje zijn waar iedereen over loopt en een bazig manwijf zijn.

"Men vindt dat natuurlijk leuk in de media als de kameraden onder elkaar ruzie maken. Ik ben er als socialistische minister niet alleen voor socialistische kiezers of organisaties. Ik leg natuurlijk mijn klemtonen, maar ik ben minister van iedereen. Je moet naar de uitdagingen voor de toekomst kijken en waar mensen op lange termijn het best mee gediend zijn. Ik luister naar alle partijen in het veld. Ik ben rechtuit. Soms breng ik moeilijke boodschappen, maar voor mij is politiek geen spelletje. Geen schaakbord. Ondanks mijn leeftijd heb ik nog altijd de drang om systemen beter te maken, om ervoor te zorgen dat mensen een gelukkig leven kunnen uitbouwen. Dat klinkt misschien wollig, maar het is voor mij wel de basis. Ik heb onlangs een documentaire gezien over de oprichting van de Vooruit in Gent. Dat raakt mij enorm. Hoe men ervoor gezorgd heeft dat mensen zich kunnen ontwikkelen."

Gelooft u dat het nog goedkomt met onze werkloosheid?

"Op middellange termijn wel. De volgende tien jaar gaan er 500.000 mensen met pensioen. We gaan iedereen nodig hebben. Ik weet dat mensen uiteindelijk oplossingen vinden als ze moeten. Ik heb ondertussen geleerd dat die oplossingen vaak slechts mogelijk worden in crisissituaties. Zolang het nog redelijk goed gaat, spreken we erover, maar is het zeer moeilijk om het te realiseren. Als je met de rug tegen de muur staat en je moet handelen, dan kan je vaak verrassende resultaten opmerken. Je moet een soort urgentie voelen om grote hervormingen door te voeren."

Zal het dan niet te laat zijn?

"Het is altijd te laat of te vroeg. Men heeft lang gediscussieerd over de pensioenhervorming, maar we zijn er nu wel mee bezig. Mensen kijken vandaag anders tegen langer werken aan en niet vervroegd op pensioen gaan."

Ben u optimistisch van nature?

"Optimistisch niet echt. Eerder realistisch. Ik ben eigenlijk al heel mijn leven bang om optimistisch te zijn. De keren in mijn leven dat ik dacht: het gaat wel lukken, het is een fluitje van een cent, dan liep het slecht af. Ik weet dat als ik iets verkeerd doe, dat toch uitkomt. Dus doe ik niets verkeerd."

Rijdt u nooit te snel?

"Nee. Ik let daar wel op. Als er ergens staat dat je iets niet mag doen, dan doe ik dat ook niet. Dat levert regelmatig discussies op met mijn man. Hij is daar nonchalanter in. Hij doet bijvoorbeeld soms zijn gordel niet aan in de auto. Het is nu al bijna 20 jaar dat ik dan zeg: allez, doe dat eens aan, is dat nu zo moeilijk. Dat is dan een soort anarchisme van hem om dat zo lang mogelijk uit te stellen."

Is dat niet verschrikkelijk vermoeiend om altijd alle regeltjes te volgen?

"Ik ben de oudste van vijf kinderen. Mijn grootste kwaliteit, maar ook mijn grootste nadeel is mijn verantwoordelijkheidsgevoel. Dat plichtsbesef. Enorm. Ik denk dat het vooral voor anderen vermoeiend is. (Haar woordvoerster merkt op dat ze 's avonds aan iedereen vraagt of ze hun computer hebben uitgezet) Ik ga altijd alle lichten uitdoen. Ik begrijp dat niet, mensen die naar huis vertrekken en het licht niet uitdoen. Ik kan me er mateloos aan ergeren."

Is het uit plichtsbesef dat u alles zelf wilt koken op uw jaarlijks eetfestijn?

"Ja. Dat is de avond voor 1 mei. Dit jaar ben ik maar laat kunnen starten omdat er ministerraad was. Ik ben dan vrijdagavond laat thuis gekomen en heb de halve nacht gekookt. Ik doe graag dingen waarvoor ik niet alleen mijn handen maar ook mijn hoofd moet gebruiken."

Denkt u dat de mensen het erg zouden vinden als het dit jaar iets eenvoudiger was geweest?

"Ik denk dat ze gedesillusioneerd zouden zijn. De mensen zeggen wel: je moet zoveel niet doen. Maar ik vind dat je kwaliteit moet leveren. In alles wat je doet. Ik heb problemen met mensen die iets slordig doen. Het kost evenveel energie om iets goed te doen."

Wordt u nooit moe van uzelf?

"Nee. Met ouder te worden, wordt het wel beter."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234