Dinsdag 14/07/2020

RecensieBoeken

Was Hamlet de zoon van Shakespeare?

William Shakespeare en zijn gezin op een gravure van de Belgische kunstenaar Edouard Jean Conrad Hamman (1819-1888). Beeld Belga

Weinig is bekend over Shakespeares echtgenote Agnes en hun zoontje Hamnet, dat stierf toen hij nog maar 11 jaar was. Maggie O’Farrell bouwt een aangrijpende roman op rond Agnes en het onfortuinlijke jongetje. Zou het toneelstuk Hamlet over hem gaan?

In augustus 1596 werd in de Holy Trinity Church te Stratford-upon-Avon een jongen uitgevaren. ‘Hamnet filius William Shakspere’, zei een notitie in het kerkregister. Spelling was een fluïde gegeven in die dagen. Van de naam van schrijver Shakespeare (want ja, het is zijn zoon in dat graf) gaan allerlei schrijfwijzen de ronde, en Hamnet en Hamlet waren indertijd volledig uitwisselbaar als voornaam.

Een aantal jaar na de dood van zijn zoon presenteerde Shakespeare Hamlet. In deze tragedie spelen de dood en de relatie tussen ouders en hun kinderen een grote rol.

Toch zijn letterkundigen en historici het er niet over eens in hoeverre het toneelstuk met Shakespeares ‘eigen Hamlet’ te maken heeft. De Iers-Britse schrijfster Maggie O’Farrell gaat er in haar roman Hamnet van uit van wel, en dat levert een aangrijpend boek op.

Hamnet is de helft van een tweeling, en heeft nog een ouder zusje. Dit totaal van drie kinderen klopt niet met wat hun moeder Agnes had verwacht: zij wist zeker dat ze maar twee kinderen zou krijgen. En de dingen die Agnes zeker weet, kloppen eigenlijk altijd. Haar voorspellingen zijn zo griezelig goed, dat ze ze doorgaans voor zich houdt.

Veel geweld, weinig geld

Agnes is sowieso erg op zichzelf. Ze groeit op als ongewenst bonuskind van haar stiefmoeder en is vooral buiten, in de natuur. In de weer met planten en kruiden en met een roofvogel die ze tam heeft gemaakt. Ze is ‘te wild voor een man’, wordt in de gemeenschap gezegd.

Maar toch valt er één voor haar: de jonge William Shakespeare. Die komt ook uit een moeilijk gezin. Zijn vader was ooit een belangrijk man, maar sinds de gemeente hem na een ‘enigszins onwettig handeltje’ uitspuugde, is hij vooral dronkaard. Er is veel geweld, en te weinig geld. Om de schulden van zijn vader deels in natura af te betalen, moet William lessen Latijn geven aan de zoontjes van een van de schuldeisers.

Agnes en William vinden elkaar in de ontsnapping aan een liefdeloos bestaan. Maar dat betekent niet dat hun leven vanaf dat moment makkelijk wordt. Hun jongste dochter, het zusje van Hamnet, is ziekelijk. De echtelieden vullen hun dagen met taken die ver van hun eigen belevingswereld af liggen. Als William naar Londen vertrekt om daar alsnog zijn werkelijke ambities te verwezenlijken, is er die enorme afstand.

Die valt ook de kinderen zwaar. Zelfs zozeer dat een van hen wenst dat in Londen de builenpest zal gaan heersen, zodat vader tenminste naar huis komt. Die pest komt er, en vader uiteindelijk ook, maar de afstand blijft voorgoed.

Nee, Maggie O’Farrell zag het coronavirus niet aankomen tijdens het schrijven van Hamnet, zei ze in een interview in de Engelse krant The Independent. Maar voor de lezer is het heel lastig níét de parallel te trekken tussen de twee ziektes, met hun onzichtbare verspreiding.

Halverwege het boek beschrijft O’Farrell zeer overtuigend hoe de pest helemaal vanuit Alexandrië het landelijke Warwickshire bereikt. Tientallen mensen, het weer, handel van en naar allerlei landen, pech onderweg... Het virus lift mee op een bijna oneindige reeks van toevalligheden die tegelijkertijd onvermijdelijkheden zijn.

Een serie van ongerichte gebeurtenissen met voor degenen die het overkomt diep persoonlijke gevolgen.

Mest en muffe kleren

‘De tijd loopt maar één kant op’, zegt Agnes ergens. Het is voor wie historische fictie schrijft niet altijd makkelijk om de gebeurtenissen en personages invoelbaar te maken voor de lezer van nu.

Maggie O’Farrell slaagt daarin. Haar hoofdpersonen praten en denken op een tijd­loze manier. Het decor van de zestiende eeuw blaast de Iers-Britse auteur leven in door alle zintuigen van de vertellers in te zetten. Het dagelijks leven ruikt naar mest, muffe kleren en gekookte kool, maar ook naar rozemarijn en ingemaakt fruit.

Er is altijd geluid van anderen, die te dichtbij wonen en je nooit eens je gang laten gaan. O’Farrell laat de lezer voelen aan stoffen en verse schaafwonden, laat hem kruiden in een vijzel stampen.

Bij Agnes krijgt dat zintuiglijke een extra lading, omdat zij zoveel voeling heeft met de natuur. Het gedrag van de dieren, het opkomen van de planten, ze observeert het en baseert er haar beslissingen op.

En dan is er nog haar gave, waarmee het al net zo is als met alles in het leven: achter alles wat je denkt te weten, gaat nog een andere waarheid schuil.

Zo is er in het echt weinig bekend over Shakespeares vrouw, die Anne – of Agnes – Hathaway heette. Door de jaren heen ging men er vaak van uit – wellicht omdat Agnes een stuk ouder was dan William, en hij bijna altijd weg was met zijn theatergezelschap – dat het geen gelukkig huwelijk was.

O’Farrell presenteert een andere, minstens zo geloofwaardige mogelijkheid.

Maggie O’Farrell, 'Hamnet', Nijgh & Van Ditmar, 398 p., 21,99 euro. Vertaald door Lidwien Biekmann.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234