Zaterdag 14/12/2019

Aanval Tadzjikistan

Was de aanval waarbij vier toeristen omkwamen een beroving, moord of een terreurdaad?

De fietsen van de slachtoffers werden gefotografeerd door een getuige. Beeld Radio Free Europe/Radio Liberty

Het motief is nog onduidelijk, maar alles wijst erop dat het incident met de fietsende toeristen in Tadzjikistan geen ongeluk was, maar opzet. De auto reed bewust op hen in en er zijn messen gebruikt. Er vielen vier doden. De politie schoot maandag vier verdachten dood.

Een video op de Tadzjiekse nieuwsdienst van Radio Free Europe vertelt een deel van het verhaal. Een groep fietsers ligt bewegingloos op het asfalt van de Pamir Highway als de video begint. Een zwarte auto keert met piepende banden en accelereert in de richting van de gedaantes op het asfalt. "Oh", roept een omstander als de auto tegen een van de lichamen botst.

Op de video is te zien hoe de auto na de aanrijding omkeert en nog een keer tegen de fietsers aanrijdt.

Vlak daarvoor is de zwarte Daewoo Leganza een eerste keer ingereden op de groep fietsers. De vier of vijf inzittenden waren de auto uitgesprongen en vielen de fietsers aan met messen, vertellen ooggetuigen aan lokale media. Dat strookt met het verslag dat artsen in het ziekenhuis uitbrachten aan Radio Free Europe: de lichamen werden met steekwonden binnengebracht.

Vier van de zeven fietsers kwamen zondag om bij de aanval: een 56-jarige Nederlander, twee Amerikanen en een Zwitser. Drie anderen, een 58-jarige vrouw uit Nederland en twee mensen uit Frankrijk en Zwitserland, raakten gewond, zeker een van hen door messteken. Het is niet bekend hoe zij eraan toe zijn.

Het nummerbord van het voertuig. Beeld Akhbor

Opgeëist door IS

De fietsers waren elkaar onderweg tegengekomen op de Pamir Highway door Centraal-Azië, schreven de twee Nederlanders op 20 juli op hun reisblog. Ze waren zo onder de indruk van het ‘prachtige landschap’ en de ‘avontuurlijke’ tocht, dat ze schreven: ‘Eerst Pamir fietsen en dan sterven’. Negen dagen na het bericht op hun reisblog kwam de aanval van achteren, uit de zwarte Daewoo.

Was dit een beroving, een moordpartij, een terroristische aanslag? Maandagavond eiste Islamitische Staat verantwoordelijkheid op voor de aanval. De nieuwsdienst van de terroristische groepering stelde dat de aanvallers ‘soldaten’ van IS waren, maar gaf geen bewijs voor die claim.

De Tadzjiekse autoriteiten zien nog geen bewijs voor terrorisme. Zij onderzoeken "alle scenario’s", zei de minister van Binnenlandse Zaken Ramazon Rakhimzonda. In elk geval was er volgens hem sprake van "een aanval".

Ook de Verenigde Staten spreken van een gerichte aanval. "We veroordelen de wreedheid van de aanvallers sterk", staat in een verklaring van de Amerikaanse ambassade in Tadzjikistan.

Vuurwapens

De opsporingsactie van de veiligheidsdiensten heeft duidelijk gemaakt dat de verdachten niet alleen over messen, maar ook over vuurwapens beschikten. Agenten schoten maandag vier verdachten dood, meldden de Tadzjiekse autoriteiten maandagavond aan persbureau Reuters. De verdachten zouden zich verzet hebben tegen hun arrestatie. Een vijfde verdachte is gearresteerd.

Opsporingsberichten schetsen een groep van jonge mannen uit het zuidwesten van Tadzjikistan, vlakbij de grens met Afghanistan. De leeftijden van drie van de mannen: 18, 19 en 21. Het is niet duidelijk of zij zich bevinden onder het viertal doodgeschoten verdachten.

Mochten zij uit terroristische motieven gehandeld hebben, dan is de aanval van zondag de grootste aanslag in Tadzjikistan van de afgelopen jaren. Het is veiliger geworden in het land sinds de regering een jarenlange strijd voerde tegen islamisten in de jaren negentig. De laatste terroristische aanslag, op een vliegveld in hoofdstad Doesjanbe, dateert van 2015.

Maar de extremistische wortels zijn niet uitgeroeid. Zeker 1.300 Tadzjieken sloten zich de afgelopen jaren in Irak en Syrië aan bij de terroristische beweging Islamitische Staat. Daarmee behoort het land, samen met andere Centraal-Aziatische landen zoals Oezbekistan en Kirgizië, tot de belangrijkste leveranciers van IS-strijders – Centraal-Azië leverde meer dan vijfduizend strijders.

Teruggekeerde IS-gangers

Sinds de ineenstorting van IS zijn meer dan honderd IS-gangers teruggekeerd, zo stellen de Tadzjiekse autoriteiten. De regering maakte het in 2015 mogelijk voor een groep Tadzjiekse IS-gangers om onder voorwaarden terug te keren in een reïntegratieprogramma. Zij worden in de gaten gehouden, maar mogen net als andere Tadzjieken werken, studeren en naar het buitenland reizen.

Tegelijkertijd treden de veiligheidsdiensten streng op tegen nieuwe terrorisme-verdachten. Een islamitische partij, de IRPT, sprak in juni van een "nieuwe golf van arrestaties" van oud-leden van de partij, die in 2015 verboden werd door het Tadzjiekse hooggerechtshof. In anderhalf jaar zijn meer dan honderd oud-leden opgepakt. Zij zitten celstraffen tot 25 jaar uit.

Toeristen merken meestal niets van de verborgen spanningen in Tadzjikistan. In het reisadvies van de Belgische overheid staat dat 'voorzichtigheid geboden' is in verband met de algemene veiligheidssituatie in de regio. 

Tot Danghara hadden de twee Nederlanders niets gemerkt van crimineel of terroristisch gevaar in Tadzjikistan. In hun laatste reisblog maakten ze zich vooral zorgen over ‘los grind’ op de wegen ‘in combinatie met forse tegenwind en een steile weg omhoog’.

De hulpdiensten na de aanrijding. Beeld Akhbor

Tadzjikistan 

Tadzjikistan (8,7 miljoen inwoners) is het kleinste land van Centraal-Azië. Tussen 1921 en 1991 maakte het land onderdeel uit van de Sovjet-Unie. Kort na onafhankelijkheid in 1991 brak er een vijfjarige burgeroorlog uit waarin seculiere tegen islamitische groeperingen streden, ten koste van tienduizenden levens. President Emomali Rahmon trok in 1992 aan het langste eind en regeert het land nog steeds. Tadzjikistan is onder zijn bewind veiliger geworden, maar Rahmon is er niet in geslaagd armoede en werkloosheid op te lossen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234