Dinsdag 18/06/2019

Warm pleidooi

De film Le fidèle van regisseur Michaël R. Roskam oogst lovende recensies. Je proeft de fascinatie voor misdaad, zonder de romantisering ervan. De passie van een amour noir is herkenbaar. Het is een eigentijds thema gemodelleerd naar de hoofden van bekende criminelen en toch is het geen gangsterfilm. Er is een diepere laag die aangrijpt als ballade van de liefde.

De regisseur kwam in De afspraak toelichting geven bij zijn meesterwerk. Bescheiden en genuanceerd. Roskam mag dan films voor een breed publiek maken, hij laat ook zien dat de werkelijkheid áchter de sensatie ligt. Dat er aan criminaliteit een menselijke, zo niet ethische kant zit.

Ik was onder de indruk van zijn pleidooi voor een humaner detentiesysteem. Ons gevangeniswezen is een crime. Gedetineerden zitten als sardines in een pakhuis met weinig licht en lucht. Het recht op vermenselijking wordt hen ontnomen en dit deficit vindt Roskam wraakroepend. Hij fulmineerde vanuit een engagement, met passie voor de recuperatie van een mensenleven.

Van kunstenaars met een statement zijn er dertien in een dozijn. Maar de betrokkenheid is meestal klassiek, naar de mainstream van onze waarden. De veilige links-rechts-tegenstelling, weerzin voor Trump en de zijnen, absolute vrijheid van meningsuiting... De gladgestreken bedding van protest en misbaar. Ook kunstenaars zijn geoefend in een symbolenstrijd.

Het pleidooi van Roskam voor humanisering van het gevangeniswezen is minder populair. Zeker op een avond dat de doden in Las Vegas niet eens begraven zijn. De regisseur pleit voor schaalverkleining van onze gevangenissen, voor ontferming over gedetineerden die weer aan de vrijheid moeten wennen, kortom voor vermenselijking van de crimineel. "Want het blijft een mens." Het was hem overkomen dat hij in gesprekken met criminelen helemaal loskwam van hun verleden.

In deze tijd van repressieve hoogconjunctuur met een regering die van repressie een concurrentieslag maakt, is het moedig om gedetineerden een uitzicht op meer menselijkheid te bieden. Het klonk niet als een statement, maar als een engagement. Ik ken er die dan roepen: daar is de kunstenaar niet voor. Ware kunst zoekt chaos.

Michaël R. Roskam is een vrije jongen. Niet geïnjecteerd met het subsidie-infuus, niet gecontamineerd met bloedgroepen van de vrije markt. Hij maakt wat hij moet maken. Ook daarom is zijn bezorgdheid voor het lot van gedetineerden zo geloofwaardig. Het is wellicht niet eens zijn bedoeling om het beleid van een zwaailicht als minister Geens op de korrel te nemen. Er zit geen afrekening in zijn drive, alleen hoop.

Met Le fidèle gaat hij zelf naar een gevangenis, "want gedetineerden hebben ook recht op een première." Hij zei het langs zijn neus weg zonder pretentie van een getuigenis.

Weinig politici, intellectuelen en kunstenaars durven het woord te nemen namens criminelen. Het is meer opportuun deze medemensen weg te zetten als verworpenen der aarde en ze in ieder geval te laten rotten in de betonnen tochtgaten van de samenleving. De belijdenis van een filmregisseur is allicht te enkelvoudig als houvast. Maar het zou het begin kunnen zijn voor een humaan bestaan in onze detentiefabrieken. Nou ja, detentiestallen is een juister woord.

Ik wantrouw getuigenisliteratuur en zit niet te wachten op de metamorfose van de kunstenaar tot maatschappelijk werker. Maar waarom zou enig mededogen geen artistieke aanvechting mogen zijn? De chaos kan altijd nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden