Woensdag 25/11/2020

'Waren haar ideeën maar gestorven...'

'The Lady keert nooit om' was het politieke credo van voormalig Brits premier Margaret Thatcher, waarvan gisteren in Londen afscheid werd genomen door tienduizenden rouwende Britten. Daarom keerden haar tegenstanders de IJzeren Dame gisteren ostentatief de rug toe. Maarten Rabaey in Londen Foto's Thomas Sweertvaegher

Met haar baby in de kinderwagen wacht Jude Fransman (33) aan Ludgate Circus op de begrafenisstoet van Margaret Thatcher terwijl militaire fanfares in praalkostuum voorbij marcheren. Toch is de sociologe van de University of London niet van plan te kijken zoals vele duizenden andere Londenaren, die sinds de vroege ochtend wachten langs Thatchers laatste route naar St. Paul's Cathedral. Samen met enkele tientallen mensen rond haar staat Fransman bewust met de rug naar de straat gekeerd.

Fransman reageerde op de Facebookgroep die opriep tot deze actie met grote symbolische betekenis. 'You turn, but the Lady's not for turning' was Thatchers politieke motto. Ze sprak deze woorden uit op de Conservatieve partijconferentie van 1980 om duidelijk te maken dat ze weigerde een U-bocht te maken met haar plan om de Britse economie te liberaliseren.

"Ik werd geboren toen ze pas aan de macht kwam maar toch weet ik nog goed hoe ze mijn kinderjaren heeft beïnvloed", zegt Fransman, wier ouders vanuit Zuid-Afrika emigreerden omwille van het apartheidsregime. "Thatcher schafte op school de gratis melk af omdat dat de staat te veel zou kosten. Ik had thuis wel melk maar herinner me nog goed hoe klasgenootjes uit arme gezinnen geen melk meer konden drinken. Daarom zongen we op de schoolbanken liedjes tegen haar. 'Don't call Maggie a cow, or you risk a most dreadful row with the cow. A cow is meek and mild, because they give milk to feed a child.'"

Fransman herinnert zich nog hoeveel gezinnen moeite hadden om Thatchers omstreden Poll Tax (belasting per hoofd) te betalen. "Ook onthou ik de oplopende ziekenhuisrekeningen van mijn zusje terwijl de zorgkwaliteit afnam, een evolutie die sindsdien niet is gestopt", zegt ze. "Thatchers erfenis zien we vandaag nog nazinderen: een kleine minderheid wordt steeds rijker en de rest wordt armer." Fransman besluit met de slogan die ze ook meedraagt op een bordje. "Waren haar ideeën maar gestorven...."

Stephanie Brown (38) daarentegen noemt zich wat verderop met trots een Thatcherite child. "Ze was mijn rolmodel omdat ze een vrouw was die van aanpakken wist." Brown werkt in één van de rondom liggende kantoorgebouwen als consultant en pauzeert om Thatcher een laatste keer te begroeten. "Zij heeft ons land gezond gemaakt. In de jaren zeventig waren wij de 'Zieke Man van Europa', omdat de vakbonden om de haverklap staakten. Onze infrastructuur takelde af. Zij heeft ons uit de put gehaald. Ik vind het te makkelijk om de huidige economische problemen op haar beleid van toen af te wentelen. Economie is toch circulair, niet? Dan eens gaat het goed, dan eens slecht."

Thatcher stierf in dezelfde economische faseals wanneer ze aan de macht kwam, in volle recessie. Net daarom vinden de demonstranten dat Thatchers begrafenis (die een geschatte 10 miljoen pond zou opsouperen) vandaag te duur is. "Wat een geldverlies!", scanderen ze luid.

Leven bij kaarslicht

De Afro-Britse Alicia Graham (40) begint vervolgens luidkeels het lied 'Between the Wars' te zingen van protestzanger Billy Bragg. "De songs waarmee hij tijdens de Thatcherjaren de stakende mijnwerkers verdedigde en zich verzette tegen de Falklandoorlog zijn vandaag nog steeds actueel", zegt de lokale radiocommentator uit Hackney. "Zij maakte een einde aan ons gratis onderwijs. De huidige regering van premier David Cameron maakt het voor onze kinderen vandaag opnieuw duurder om te gaan studeren."

Gepensioneerd onderwijzeres Hillary Barry (65) herinnert Thatchers onderwijsbesparingen alsof het gisteren was. "Ik kocht ooit zelf nog balpennen en kleurpotloden voor mijn kinderen omdat ze de levering van lesmateriaal gewoon stopzette", zegt ze, aangevuld door haar boezemvriendin, kunstenares Sue Thompson-Born (64). "Die vrouw verving onze sociale samenleving door haar Thatcherisme, tot vandaag de dominante ideologie. Ze veranderde onze sociale cultuur in een cultuur van gierigheid en egoïsme. De zwakkeren in de samenleving krijgen nog altijd het verwijt dat ze hun eigen problemen zochten..."

"Niet waar!", komt plots iemand tussenbeide. "Het zijn de vakbonden die ons land destijds ruïneerden. Mijn moeder vertelde dat onder de Labourregering van premier James Callahan (1976-79, MR) om de drie dagen de elektriciteit uitviel... Ze was zwanger en moest leven bij kaarslicht!"

"Ach, hou je mond, man!", zeggen de vrouwen. "Kijk, ook dat is typisch Thatcher. Zij liet de mensen ook nooit uitspreken!"

De boze man heet Alistair Metcalfe (32). "Sorry dat ik me mengde", zegt hij wat later, met rode kaken. Hij is advocaat in het Londense City-zakendistrict. "Ik voel me het levende bewijs dat Thatcher niet enkel de rijken bevoordeelde. Ik groeide op in een industriegebied in het noordelijke Yorkshire. Mijn vader was elektricien. Onder Thatcher werd hij zelfstandig en gingen zijn zaken veel beter, waardoor hij universitaire studies kon betalen. Mijn broer werd arts en ik jurist. Voorheen was er in onze regio geen sociale mobiliteit. Eens working class, altijd arbeidersklasse. Zij veranderde dat."

De sluiting van de mijnen in zijn streek noemt hij een noodzaak. "Ze kregen subsidies en waren niet rendabel", al erkent hij wel dat de tot vandaag verpauperde mijngemeenschappen in Yorkshire "een pijnlijke erfenis zijn, omdat er niets in de plaats kwam...".

Grafdelvers staken

Opnieuw wordt het gesprek onderbroken, dit keer door gejoel van alle omstanders. Aan de overkant van de straat weerklinkt applaus, aan onze kant rechten de ruggen weg van de straat en gaan de kelen open. "Maggie dead! Tory ellendelingen!", klinkt het. Metcalfe schudt het hoofd afkeurend. Hij blijft op deze plek stoïcijns als een van de weinigen naar de straat kijken wanneer Thatchers kist met de Britse Union Jack door militairen wordt voortgeduwd op het onderstel van een artilleriekanon.

Wanneer ze een halve kilometer verder wordt binnengedragen in St. Paul's Cathedral buigen daar langs de straat vele Conservatieven in onberispelijk maatpak, met blauwe bloem op de revers, eerbiedig het hoofd. "Voor ze aan de macht kwam konden we eind de jaren zeventig soms geen mensen meer begraven, omdat tijdens 'The Winter of Discontent' zelfs de vakbond van de grafdelvers staakte", zegt één van hen, City-consultant Tim Tucker (65).

"Niet Thatcher maar de demonstranten verdelen vandaag het land. Zij weigeren verandering, zij bracht verandering. Daarvoor werd ze door een meerderheid van dit land beloond met drie verkiezingsoverwinningen." Lang kan Tucker niet praten. 'Ding dong, the Witch is Dead!', begint een demonstrant te zingen, en hij houdt een poppetje in de hoogte met de groene heks uit The Wizard of Oz.

Zo omstreden Thatcher regeerde, zo omstreden werd ze gisteren begraven, maar redenen om zich in het graf alsnog om te keren heeft The Iron Lady niet. Op de dag van haar begrafenis leefde het democratische debat onder haar volk vuriger op dan ooit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234