Woensdag 16/06/2021

GetuigenissenOverlevenden en nabestaanden terreur

‘Waren cartoons de dood van mijn vader waard?’

Florian Jehin met een portret van zijn vader, die in 2015 omkwam bij een terreuraanslag in Mali. Beeld Tine Schoemaker
Florian Jehin met een portret van zijn vader, die in 2015 omkwam bij een terreuraanslag in Mali.Beeld Tine Schoemaker

Terwijl Frankrijk de voorbije week opnieuw in een golf van terreur terechtkwam, herdachten sommige Belgen de aanslag waar zijzelf of hun geliefde bij betrokken raakten. Hoe kijken zij naar de spiraal van geweld?

Net in de week dat Frankrijk meerdere pogingen tot aanslagen meemaakte en een Tunesiër met een mes drie parochianen doodde in een kerk in Nice, kwam er een einde aan een groot terreurproces. In Mali, een voormalige kolonie van Frankrijk, stonden drie jihadisten terecht voor de aanslag op het restaurant La Terrasse in het voorjaar van 2015 en op het Radisson Blu-hotel later dat jaar.

Fawaz Ould Ahmed, gekend als Ibrahim 10, bekende “met trots” dat hij toesloeg in La Terrasse. Daarbij vielen vijf doden. Hij beraamde vervolgens de aanslag op het hotel, met twintig doden tot gevolg. “Uit wraak voor de profeet, na wat ze gedaan hebben bij Charlie Hebdo”, zei hij in de rechtszaal. “Het gaat om de foto’s, de karikaturen.” 2015 was ook het jaar van de bloedige aanslag op de redactie van het satirische tijdschrift.

De Malinese presidentiële garde voor het Radisson Blu-hotel de dag na de aanslag in 2015. Beeld AP
De Malinese presidentiële garde voor het Radisson Blu-hotel de dag na de aanslag in 2015.Beeld AP

Op meer dan 4.000 kilometer afstand volgden de families van Belgische overledenen het proces via een live-verbinding bij het federaal parket. Het gaat om de familie van luitenant-kolonel Ronny Piens, die omkwam bij de aanslag op La Terrasse, en van Geoffrey Dieudonné en Thierry Jehin, die overleden in het Radisson Blu-hotel in de Malinese hoofdstad Bamako.

“Ik wou naar Mali gaan voor het proces, maar zo vlak na de vrijlating van tweehonderd jihadisten daar in ruil voor vier gegijzelden, leek dat toch niet zo veilig”, zegt Florian Jehin, die voor het eerst met de pers spreekt. De 21-jarige staat ons te woord in de kantoren van Global Power Systems, het bedrijf van zijn vader, in Sint-Pieters-Leeuw. Als tiener prutste hij hier aan oude motoren, terwijl zijn vader boven werkte. De twee deelden een passie voor techniek. Nu studeert hij voor burgerlijk ingenieur, met als doel op een dag in het bedrijf van zijn vader te stappen.

Global Power Systems is gespecialiseerd in het plaatsen van elektriciteitscentrales in Afrikaanse landen. Dat was ook een van de vragen van de advocaat op het proces: hier heb je een zakenman die krachtcentrales bouwt voor de Malinezen, wat is de link met Charlie Hebdo? Er kwam geen coherent antwoord. De dader, die optrad voor terreurgroep Al-Mourabitoun, zegt enkel dat hij zich doelbewust op blanken richtte, op westerlingen.

“Hij toonde nergens spijt over, behalve over de moslims die zijn omgekomen. Hij vertelde over de aanslag alsof hij om een brood was gegaan.”

Ontbijtzaal

20 november 2015, een vrijdagochtend. Iets na 7 uur stormen twee gewapende mannen het Radisson Blu-hotel binnen. Thierry Jehin zit dan al in de ontbijtzaal op de eerste verdieping. “Als hij enkele minuten later was opgestaan, hadden we nu dit gesprek niet en zat hij hier achter mij te werken.”

Florian gaat nietsvermoedend naar school. Pas ’s avonds verneemt de familie het nieuws over de aanslag. Koortsachtig zoeken ze informatie op het internet. De vennoot van zijn vader blijkt ongedeerd. Op beelden zien ze de schoenen van zijn vader, wat het ergste doet vermoeden. Florian dommelt uiteindelijk in slaap in het salon. ’s Anderendaags horen ze het harde verdict.

“Doordat het zo plots was, was het erg moeilijk te vatten dat hij er niet meer is. Het gebeurt nog dat ik wakker word en mezelf ervan moet overtuigen.”

Het proces was nog maar net afgelopen of alweer sloeg iemand toe, deze keer in Nice. Sinds Charlie Hebdo begin september opnieuw Mohammed-cartoons publiceerde, is er toenemend geweld tegen Fransen. Eind september verwondde een jonge Pakistaan twee mensen met een mes in de buurt van de oude kantoren van het tijdschrift. Op 16 oktober is leerkracht Samuel Paty onthoofd en de feiten van deze week tonen dat het niet meteen stopt.

België

Intussen riskeert het over te waaien naar België. Een leerkracht in Molenbeek is geschorst na het tonen van een cartoon en een moskee in Luik is beplakt met tientallen Mohammed-tekeningen. In dat opgehitste klimaat proberen de slachtoffers van eerdere aanslagen het geweld een plaats te geven.

Zaterdag was het ook drie jaar geleden dat twee Belgische gezinnen betrokken raakten bij een aanslag in New York. Om 15.04 uur op 31 oktober 2017 rijdt een man met een pick-uptruck aan hoge snelheid in op een groep fietsers en lopers. Onder hen Aristide Melissas en zijn echtgenote, die in New York zijn voor zijn verjaardag. Voor hem volgt er een revalidatie van 22 maanden, zijn echtgenote is sindsdien beide benen kwijt. De week voor de herdenking is elk jaar erg moeilijk voor het gezin, maar nu, met de nieuwe aanslagen, wil hij een signaal de wereld insturen.

Aristide Melissas. Beeld ID/ Bob Van Mol
Aristide Melissas.Beeld ID/ Bob Van Mol

“We mogen ons niet laten verleiden door de negatieve gevoelens, hoe degoutant en onwerkelijk zo’n onthoofding ook is”, zegt Melissas. “De daders moeten terechtstaan, maar we kunnen niet uit zijn op wraak. Niemand is geboren met een kalasjnikov in zijn handen, in geen enkele religie, in geen enkel land.”

Beiden zijn actief bij V-Europe, een organisatie voor slachtoffers van terreur. Ze zijn het erover eens dat de vrijheid van meningsuiting op dit moment verdedigd moet worden. Al stellen ze zich vragen bij de manier waarop.

Charlie Hebdo heeft zich klemgereden: als ze zich censureren, dan laten ze de terroristen winnen en dat wil niemand. Maar de prijs ervoor zijn opnieuw drie doden in Nice”, zegt Florian Jehin. “Ik heb mijn vader verloren in Mali, was het dat waard? Het bilan is verschrikkelijk.”

“We moeten vrijheid van meningsuiting verdedigen, maar als we voelen dat de situatie spant, is een beetje matiging geen slecht idee”, zegt Melissas.

Florian Jehin. Beeld Tine Schoemaker
Florian Jehin.Beeld Tine Schoemaker
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234