Vrijdag 16/04/2021

'Wapens en seks. Als je dat toont, krijg je problemen'

Giovanni Troilo (37) won begin dit jaar de World Press Photo Award met La Ville Noire, een onthullende reeks over Charleroi. Na hevig protest over de authenticiteit van enkele foto's, van collega-fotografen én van burgemeester Paul Magnette, moest hij zijn prijs weer inleveren. Onder een pijnboom in Rome kijkt hij terug: 'Mijn neven zeggen altijd dat in Charleroi de schaamte dood is. Ik begin te geloven dat het klopt.'

Hij had aarzelend gereageerd op mijn verzoek om hem te spreken. "Over de World Press?", herhaalde hij. "Ik weet niet of ik dat wil. Er gaan al zo veel foute verhalen rond op het internet."

Twee maanden wachten en op het terras van Cafe della Pace in een steegje nabij Piazza Navona, hartje Rome, zit Giovanni Troilo erbij als een student die na weken studeren eindelijk zijn kennis mag laten zien. Beetje voorovergebogen, de ogen wijd open, alert.

"Dat je tot hier bent gekomen is belangrijk voor mij", zegt hij. "Het is de allereerste keer dat iemand die moeite doet. De hele wereldpers heeft over mij geschreven, maar ik heb geen enkele journalist gezien. Dat zegt veel over hoe de media vandaag werken."

Hij krabt in zijn baard. Van argwaan is geen spoor meer.

"Ik ben een boek aan het maken met de foto's van La Ville Noire. Ik denk dat ik een paar artikels zal opnemen om te tonen wat een barzelletta het was."

Barzelletta?

"Korte verhaaltjes om mee te lachen." Zijn lach klotst als een woeste golf tegen de zalmroze muren.

"Intussen kan ik ermee lachen - je moet wel, anders word je gek - maar toen was het verschrikkelijk."

Rauw en donker

Met La Ville Noire - The Dark Heart of Europe, een reeks gemaakt in en rond Charleroi, won Troilo midden februari de World Press Photo Award in de categorie 'Contemporary Issues'. Hij hoorde het nieuws van zijn bekroning op de luchthaven van Bologna, klaar voor een trip naar Londen. Hij was verrast. Hij had nooit gedacht dat hij het zou halen. Toch niet met dit project, rauw en donker. Meer kansen gaf hij zijn andere inzending, ook gemaakt in Charleroi, maar lichter van toets, zonniger. "Mijn twee inzendingen verschilden van elkaar als dag en nacht. Dat de nacht het haalde, verbaasde mij. Ik vond het een sterk signaal van de organisatie."

Een van de eerste telefoontjes ging naar de politie van Charleroi. "Zij waren even blij als ik. Voor La Ville Noire hadden we goed samengewerkt. Het was dus ook een beetje hun prijs."

In de weken na de uitreiking werd Troilo aangeschoten wild. Paul Magnette, PS-burgemeester van Charleroi, vond La Ville Noire een zware vervalsing van de werkelijkheid. "De foto's zijn nadelig voor de stad", schreef hij in een brief aan de organisatie, "voor haar inwoners en het beroep van fotojournalist."

World Press Photo opende een onderzoek, maar bleef achter Troilo staan. Waarna de Belgische fotograaf Bruno Stevens op onderzoek ging. Hij liet weten dat een van de foto's niet in Charleroi was gemaakt, maar in het Molenbeekse atelier van kunstenaar Vadim Vosters. 'Visa pour l'image', een belangrijk fotofestival in de Franse stad Perpignan, dreigde ermee geen werk van World Press-laureaten te tonen. "De fotojournalisten die wij willen steunen," zeiden ze (naar aanleiding van een ander - vermeend geënsceneerd -beeld van een wagen waarin zijn neef seks heeft, red.), "vragen niet aan hun neef om te neuken in een auto met een zaklamp en alle lichten aan."

The New York Times, Der Spiegel, de Volkskrant, La Repubblica, The Guardian, Le Monde: overal verschenen artikels en opiniestukken. De eerste dagen gaf Troilo antwoord op alle vragen, vriendelijk en in verschillende talen. Over de onderschriften bij zijn foto's, het productieproces, de mensen die hij portretteerde. Na een week schreef hij een lange tekst op Facebook: hij was moe, hij zou niet meer reageren.

"Het niveau van de discussie irriteerde mij. Ik kreeg alleen maar vragen over seks. Incredibile. Het ging nooit over de kern van de zaak."

Op 4 maart verstuurde Lars Boering, directeur van World Press Photo, een nieuw persbericht.

"A rule has been broken, a line has been crossed. We hebben duidelijk bewijs van misleidende informatie en dat verandert de manier waarop we dit verhaal bekijken."

Troilo gaf toe dat er in zijn onderschriften fouten waren gebeurd, maar blijft tot op de dag van vandaag de integriteit van zijn beelden verdedigen. Toch verloor hij zijn prijs. En met de diskwalificatie werd ook de jacht gesloten.

"Eindelijk was de komedie afgelopen. Juist op tijd, want het begon sciencefiction te worden."

Eind april won hij met dezelfde reeks de Sony World Photography Award. Van de World Press-organisatie heeft hij niets meer gehoord.

"Twee dingen hebben pijn gedaan", zegt Troilo vandaag, vier maanden na alle heisa. "Gediskwalificeerd worden voor een fout in de legendes van mijn foto's, terwijl al mijn oorspronkelijke legendes door de organisatie van World Press aangepast zijn. Maar vooral het verwijt dat ik Charleroi niet ken en dat ik alle foto's in één week heb gemaakt. Wat een onzin. Dit was juist mijn meest persoonlijke project tot nog toe."

Familie in de Borinage

Putignano is het dorpje waar Troilo opgroeide. Tijdens een warme zomer midden jaren 80 ontdekte hij de magie van de fotografie, in de donkere kamer van de dorpsfotograaf. Later trok hij naar Bari, Bologna en Rome. Hij studeerde economie en kreeg opdrachten voor RAI en Sky Arte. In 2011 maakte hij zijn eerste langspeelflm: Fan Pio, over de pelgrimstocht van een groep mindervalide jongeren.

Al die tijd zat Charleroi in zijn hoofd. Hij heeft er veel familie wonen. Ooms, tantes, neven. De derde generatie intussen. Zijn grootouders vertrokken in 1956 als gastarbeiders naar de Borinage. Ze vonden werk in de staalindustrie en keerden niet meer terug. Zijn moeder heeft in Marchienne-au-Pont gestudeerd, werkte nadien in Brussel maar leerde tijdens een vakantie in het zuiden van Italië de liefde kennen. Ze bleef.

"Charleroi is een aparte wereld. De mensen zijn er vrij van geest en kunnen lachen met zichzelf, een belangrijke eigenschap, maar ze balanceren ook constant tussen integratie en racisme. Toen ik jong was, kwam mijn oom uit Charleroi met een van zijn zonen naar Putignano. 'Hij moet hier de hele zomer blijven', zei hij. 'Thuis is hij in gevaar. De Arabieren uit onze wijk willen hem vermoorden.' Dat maakte indruk. Al die jaren bleef mijn familie spectaculaire verhalen vertellen. Ik geloofde hen nooit, het leek wel een film van Tarantino, maar het was allemaal waar."

Vijf jaar geleden, na de dood van zijn grootmoeder, werd het idee voor La Ville Noire concreet. Het moest een zoektocht naar de eigen identiteit worden. Als je begrijpt wie je bent, zegt Troilo, weet je beter wat te doen.

"Ik vond in Charleroi alle ingrediënten uit mijn studies terug, op politiek, economisch en sociaal vlak. Europa kampt met enorme problemen en in Charleroi komen die allemaal samen. Migratie, werkloosheid, privatiseringen, de teloorgang van de industrie, van de sociale cohesie, van de sociale zekerheid, noem maar op. Er zijn veel Charleroi's in Europa. Vooral in de rand van het continent.

"Het interessante aan Charleroi is dat het zo dicht bij Brussel ligt, het hart van Europa. Op die manier wordt het een paradigma voor heel Europa. De foto in het atelier van Vadim Vosters is gemaakt in Molenbeek, van waaruit veel jongeren naar Syrië trekken. Molenbeek ligt op amper vijf kilometer van het Europese Parlement, dat is toch ongelooflijk?"

Hij legt een bundeling krantenartikels over Charleroi op tafel, netjes aan elkaar geniet. Het oudste komt uit The New York Times van 5 september 2001. Het meest recente verscheen in januari van dit jaar in The Telegraph: "Paris attack guns bought by Amedy Coulibaly in Belgium".

"Ik start elk project met een grondige studie, maar ik hou niet krampachtig vast aan de these die ik vooraf heb gemaakt. Als de realiteit anders blijkt te zijn dan ik had gedacht, pas ik mij aan. In dit geval zocht ik in elk van die artikels naar specifieke elementen waarrond ik kon werken. BDSM (van Bondage, Discipline, Sadisme, Masochisme, red.), lichamelijkheid, de dood, eenzaamheid. Nog maar eens het oppervlakkige verhaal over 'het Detroit van Europa' vertellen interesseerde me niet. Het moest dieper gaan. Ik wilde de menselijke malaise, veroorzaakt door economische fenomenen, in beeld brengen."

La Ville Noire bestaat uit meer dan tweehonderd foto's. Alle gemaakt in 2014, in en rond Charleroi. De sfeer is duister, post-Apocalyptisch haast. Gekte, obesitas, drugs, seks, geweld, het zit er allemaal in.

"Mijn neven zeggen altijd dat in Charleroi de schaamte dood is. Ik begin te geloven dat het klopt. Een van de eerste keren dat ik er was, belandde ik in het huis van een jonge vrouw. Ze was rijk en mooi. Al na enkele minuten stelde zij voor om met z'n allen naar boven te gaan, om te neuken. Wat een surrealistische situatie."

Hij lacht eens. "Dit project was een voortdurende verrassing. Dankzij mijn neven en hun vrienden gingen er vele nieuwe werelden open. Zoals in een videogame. Door elke ontmoeting kwam ik in een next level."

Troilo zegt dat hij niet zomaar seks, drugs en geweld wou tonen. Hij wou vooral een atmosfeer vatten. "Ik vergelijk Charleroi altijd met la brodo primordiale, maar ik weet niet hoe je dat moet vertalen."

Zijn smartphone brengt raad: 'oersoep'. "Dat moment in de geschiedenis dat je denkt dat je op een dieptepunt zit, dat alles weg is, maar dat er onderhuids toch nog leven aanwezig is. Ik vind dat een interessant stadium, omdat de heropleving dan altijd onverwachts komt."

Iedereen die hij in Charleroi ontmoette, was enthousiast over zijn beelden. "Alleen de burgemeester deed moeilijk. Ik begrijp nog altijd niet waarom hij zo veel problemen had met mijn foto's. Misschien is alles te herleiden tot twee dingen: wapens en seks. Als je dat toont, krijg je problemen. Ik snap dat hij moet vechten voor het imago van zijn stad, maar je kunt de werkelijkheid toch niet ontkennen? Ik geloof dat Charleroi stilaan op het punt is gekomen dat het opnieuw kan gaan bloeien. Ik hoop het. Echt waar. Maar de eerste stap naar wederopstanding is zelfbesef, erkenning van de problemen."

Afzien

Onlangs bekeek Troilo de statistieken van zijn site. Op de dag dat hij de World Press Award won, had hij vijfentwintigduizend hits. Toen hij de prijs verloor, negen miljoen. "Voor mij was het een zware periode. Ik heb afgezien. Maar voor het verhaal was het een geweldige zaak."

"Grandissimo", zegt hij. "Inimmaginabile. Wat na de award gebeurde, is eigenlijk de sublimatie van mijn project. Het is een zoveelste bewijs van de onmogelijkheid van Europa om naar zichzelf te kijken. We denken nog altijd dat we beter zijn dan de Afrikanen, de Aziaten, dan alle migranten die naar hier komen, maar we zijn blind voor wat er vlak bij ons hart, bij onze ziel aan het gebeuren is.

"En wat ik ook erg vind, nog altijd, is dat de organisatie van de World Press Award onder de druk bezweken is. Ze hebben een enorme kans laten liggen om een fundamenteel debat over de toekomst van de fotografie te voeren."

De naam Werner Herzog valt. In zijn Minnesota Manifest stelt de Duitse cineast dat het de zogenaamde cinéma vérité ontbreekt aan vérité. Makers van cinéma vérité lijken volgens Herzog op toeristen die foto's maken terwijl ze tussen de ruïnes van de feiten staan. Het resultaat is hoogstens een oppervlakkige waarheid, de waarheid van de boekhouders.

"Prachtig", zegt Troilo. "Het is om te lachen, maar er zit ook veel waarheid in wat Herzog zegt."

Hij neemt een slok bier.

"Ik denk dat de fotojournalistiek zoals we die nu kennen, zo goed als dood is. Elke burger kan tegenwoordig foto's van een nieuwsfeit nemen en het is altijd de beste foto, want hij is ter plekke en kent de wereld waarover hij vertelt veel beter dan de fotograaf die een paar dagen later arriveert en rondgeleid wordt door een fixer."

Nog een slok bier.

"Veel fotografen zitten vast in een ivoren toren. Ze gedragen zich als de fundamentalisten van de fotografie. Ze discussiëren over hun vak, over ethiek en stijl, maar op die manier riskeer je het contact met de realiteit te verliezen. Er is zoveel interessants aan het gebeuren, maar ze kijken alleen naar zichzelf en naar hun collega's die al jaren hetzelfde doen.

"De toekomst van de fotograaf, en bij uitbreiding van alle klassieke media, zit juist in de diepgang. Lang blijven, een situatie volledig doorgronden, de totale immersie. Alleen zo kun je de volledige waarheid proberen te vertellen en tegelijk de nieuwsgierigheid van de kijker wekken. Ik wil zoeken naar nieuwe manieren om een verhaal te vertellen. Daarbij wil ik zo veel mogelijk verschillende visuele talen gebruiken: film, fotografie, audio, televisie, een combinatie van dat alles. Het publiek is klaar voor een volgende stap, maar veel fotografen blijkbaar niet."

Wordt vervolgd

Tijd voor een wandeling door de stad. Het Pantheon, Via del Gesù, Piazza Venezia, het eeuwige verdwalen tussen heden en verleden, tussen selfiesticks en stenen. We praten over Lara Gasparotto, Jan Rosseel en Gilbert Fastenaekens. Belgische fotografen die Troilo bewondert.

Ter hoogte van het Forum Romanum zegt hij dat hij nog niet klaar is met La Ville Noire. Hij wil een vervolg maken, een zwarte komedie, maar het is nog te vroeg.

Vooral voor zijn familie en vrienden in Charleroi. Hij wil hen niet nogmaals in de problemen brengen.

We stoppen bij een kiosk met uitzicht op het Colosseum. Pijnbomen, spelende kinderen, krekels en hun klaagzang. Moustapha, een Afrikaan met de sierlijkheid van een topmodel, brengt koffie en bier.

Troilo opent zijn rugzak, dan zijn laptop, dan de foto's van La Ville Noire. Hij zegt dat ze momenteel worden tentoongesteld op het fotofestival van Cortona, in Maleisië en in Australië. In Iran worden ze als case study gebruikt.

"En ik denk dat het van grote klasse zou getuigen als ook Charleroi, waar men toch in cultuur wil investeren, La Ville Noire zou durven tonen. In het Musée de la Photographie, waarom niet?"

De laptop gaat opnieuw de rugzak in. Langs de Piazza Vittorio Emanuele, met migranten op alle banken, wandelen we naar Troilo's huis. "Ik ben bezig met een nieuw project over Rome, waarin ik het verband tussen de macro-economie, de financiële wereld en het dagelijkse leven wil aantonen. Iedereen blijft maar denken dat economie iets abstracts is, iets dat zich boven onze hoofden afspeelt, maar het bepaalt ons leven elke dag. Daar ga ik iets mee doen.

"Ik werk ook aan een film over de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge, en de voorbije maanden heb ik meegewerkt aan Offshore, een documentaire voor de RAI over fiscale criminaliteit. Vooral de ambiguïteit sprak me aan. Ik moest diep graven om de werkelijkheid te weten te komen, om te ontdekken of iemand een crimineel was of een correcte magistraat. Dat spel vind ik interessant."

De voorbije maand was Troilo niet in Rome. Wandelend door de stad ziet hij alweer een evolutie. "En geen goede." Elke dag ziet hij nieuwe daklozen. Hoe dichter we bij treinstation Roma Termini komen, hoe harder de taferelen. "In heel Europa is momenteel een oorlog aan de gang. Hij is nog niet goed zichtbaar, er komen nog geen bommen aan te pas, maar de situatie is ernstig. Gelukkig zijn er economen zoals Paul Krugman die de doos van Pandora hebben geopend. Eindelijk durft iemand de waarheid te vertellen over het gedrag van de meeste Europese politici. Wat er met Griekenland is gebeurd, vind ik verschrikkelijk. Als student vond ik Europa een droom, nu word ik er triest van."

In een modern, lichtrijk appartement treffen we vrouw en kinderen, zeven en anderhalf.

"Ik ben bang voor hun toekomst", zegt Troilo. "Italië kan het volgende Griekenland worden, dat merk ik in alles. Deze zomer help ik in de school van mijn oudste zoon. Samen met de andere ouders schilderen we de muren. Ik vind dat niet normaal. Waarom moeten wij dat doen? Waar zit de overheid?"

Hij toont ons zijn dakterras, volgestouwd met plastic zwembad, tafel en planten. De zon brengt verstrooiing. De fles wijn een toost van hoop. Op Charleroi?

"Op Charleroi."

Volgende week: Katleen Penel, de manager die de inzet was van de staking van Ivago in Gent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234