Donderdag 01/10/2020

Binnenland

Wanneer vrijheid van meningsuiting clasht met loyauteit aan werkgever

Stephane Mercier op de 'Mars voor het Leven' afgelopen zondag, nadat hij aan de UCL is geschorst omdat hij abortus met moord vergeleek.Beeld BELGA

Een professor die abortus afkeurt, een jurist bij een gelijkekansencentrum die tegen het boerkaverbod is en een diversiteitsambtenaar die ‘te kritisch’ zou zijn. Alle drie hangt hen ontslag boven het hoofd. Wat zijn de grenzen van de vrijheid van mening? "Die is nooit absoluut. Loyauteit aan een werkgever kan ook doorwegen."

Vlaams minister van Gelijke Kansen Liesbeth Homans (N-VA) vraagt om diversiteitsambtenaar Alona Lyubayeva te ontslaan wegens problemen met deadlines en ‘te kritisch’.

Bij gelijkekansencentrum Unia zou juriste Rachida Lamrabet moeten vrezen voor ontslag omdat ze in een interview liet optekenen: "Ik ben niet voor de boerka, maar ook niet voor een boerkaverbod", terwijl Unia zich aan dat verbod in ons land te houden heeft.

En aan de UCL is professor filosofie Stéphane Mercier geschorst omdat hij zich tegen abortus uitspreekt. Ook zou hij het homohuwelijk een ‘incestueus concept’ hebben genoemd.

Homofobe uitspraken zijn strafbaar wanneer sprake is van 'met een bijzonder opzet' aanzetten tot haat. Meningen over thema’s die niet onder die anti-discriminatiewetgeving vallen, zijn vrij.

“Die vrijheid is echter nooit absoluut. Ook een werkgever heeft rechten. Zo moet een werknemer loyaal zijn en mag je de werkgever niet beschadigen”, zegt professor mensenrechten Koen Lemmens (KU Leuven). 

Reputatieschade

Per geval wegen rechters af wat meer doorweegt. Academische vrijheid, reputatieschade, levensbeschouwelijke mission statements en hoe een werknemer iets precies formuleerde en in welke context spelen mee.

“Een prof filosofie die zich uit over het recht op leven kan perfect met de academische vrijheid schermen want dat valt binnen zijn domein en aan universiteiten wordt geacht dat ideeën mogen botsen”, zegt Lemmens. “KUL-rector Rik Torfs verdedigde zelfs Barbara Van Dyck toen ze een experiment met ggo-aardappelen beschadigde.”

Rechters zullen ook niet snel akkoord gaan met een ontslag wanneer je enkel privé iets controversieels zegt. “Op sociale media, publiekelijk of in de les stel je je wel kwetsbaarder op”, zegt hoogleraar rechten Daniël Cuypers (UA).

Soms kan een instelling zwaaien met een levensbeschouwelijk charter dat je als werknemer kende. “Maar dat kan nooit je recht op vrije meningsuiting helemaal doorkruisen en al zeker niet aan een universiteit”, zegt Lemmens. 

De ‘zaak’-Lamrabet vanop afstand inschatten vinden de juristen lastig.

“Maatschappelijk is deze zaken vergelijken hoe dan ook interessant. Wie acht dat zij zich zonder gevolg tegen het boerkaverbod mag uitspreken, moet aanvaarden dat Mercier zich tegen abortus uitspreekt”, zegt Lemmens. “Velen denken dat vrijheid van meningsuiting enkel voor hun kamp geldt. Rechters redeneren niét zo eenzijdig.”

Vaste benoeming

In Lamrabets nadeel speelt dat Unia al onder vuur lag en ze daarom had kunnen weten dat haar uitspraak haar werkgever dan nog meer in de problemen kon duwen. Lemmens: “Juridisch is het ook niet helemaal correct. Twee grondwettelijke hoven en het mensenrechtenhof hebben het boerkaverbod goedgekeurd. Dus het is persoonlijke kritiek in een voor de werkgever precaire context. Maar dan is het wel nog de vraag of dat een eventueel ontslag verantwoordt.”

Ambtenaren genieten ook vrijheid van meningsuiting, maar ze mogen de loyauteit tegenover de maatschappij niet schenden.

“Een Nederlandse ambtenaar die tweette dat IS een zionistisch complot is, is ontslagen omdat die uitspraak het samenleven schaadt. Maar een postbode die jaren geleden in een interview zei dat de bazen als nazikampbewakers waren, is niet ontslagen omdat zoiets geen maatschappelijke schade berokkent en interne kritiek moet kunnen”, zegt professor ambtenarenrecht Alexander De Becker (UGent en UHasselt).

Net daarom is volgens Cuypers de vaste benoeming cruciaal. “Zeker in een land waar dit soort posten gepolitiseerd zijn, is het zonder die bescherming zowat onmogelijk om kritisch en onafhankelijk te zijn.”

Over de zaak-Lyubayeva zegt ook Frank Van Massenhove, voorzitter van de FOD Sociale Zaken: “Het kan dat zij fouten maakte. Maar dan nog blijft het een groot probleem dat de minister de evaluaties van topambtenaren doet. Dat is vaak niet objectief en dan krijg je dingen als: 'hij of zij heeft mij tegengesproken op Twitter'. Als een democratie dat niet aankan, zit de democratie met een probleem.”

Diversiteitsambtenaar Alona Lyubayeva.Beeld Vlaanderen.be
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234