Woensdag 30/09/2020

Wanneer komt het rood-groene signaal?

Wim Vermeersch is hoofdredacteur van het maandblad Samenleving en politiek.

Het is dit jaar precies twintig jaar geleden dat wijlen Maurits Coppieters (VU) en Norbert De Batselier (SP) 'Het Sienjaal' lanceerden: de oproep aan progressieven om de krachten te bundelen. Hoog tijd voor een Sienjaal 2.0.

Het Sienjaal genereerde aanvankelijk groot enthousiasme, maar verzandde nog voor de lancering in partijpolitieke spelletjes. Uit een reconstructie van Norbert De Batselier blijkt dat de linkse partners nauwelijks de noodzaak voelden tot samenwerking: de SP had zich na de Agusta-affaire weten te handhaven en trad toe tot de nieuwe regering-Dehaene II (1995-1999). Voor sommige centrales van het ABVV was Het Sienjaal te Vlaams, te groen, te nieuw. De groenen rekenden zelf op een electorale doorbraak. Voor het merendeel van de VU'ers was de afwezigheid van de splitsing van de sociale zekerheid in Het Sienjaal een domper. En het toenmalige ACW had nog veel politieke invloed via de CVP en was niet bereid die geprivilegieerde positie op te geven.

Ieder bleef kijken vanuit het eigen hokje. Men zag Het Sienjaal als een poging tot opslorping door SP, zoals de oproep van toenmalig BSP-voorzitter Leo Collard voor een progressieve frontvorming in 1961, of de operatie-Doorbraak van Karel Van Miert in 1979. Men dacht dat men het op eigen houtje ook wel zou redden.

We zijn ondertussen twintig jaar verder. De ontnuchtering is groot. Socialisten regisseerden als juniorpartner in opeenvolgende regeringen hun eigen krimp. De groenen geraakten niet duurzaam boven de 10 procent. Progressieve Vlaams-nationalisten zitten ofwel met knarsende tanden bij N-VA omdat het de enige democratische partij is waar Vlaanderen gloort, ofwel zijn ze politiek dakloos. En de christelijke arbeidersbeweging wendt zich vandaag tot voormalig Unizo-man Kris Peeters (CD&V) als spreekbuis in een centrumrechtse regering. De linkerzijde bleek de voorbije decennia niet alleen communicerende vaten, maar ook lekkende vaten. Ze werd steeds marginaler.

Het Sienjaal was het geesteskind van de Vlaamse natiebouwers Coppieters en De Batselier; het was een bij uitstek Vlaams project. Voor historicus Bruno De Wever lag daar mede de oorzaak van zijn falen. 'Links' en 'Vlaams' zijn om historische redenen nooit bij elkaar geraakt. Ook in 1996 bleek het water te diep. Voor de Gentse historicus heb je aan de linkerzijde gewoonweg geen voldoende grote groep mensen die Vlaams patriot wil zijn, en aan de Vlaams-nationalistische zijde geen voldoende grote groep die open progressief wil zijn. Het Sienjaal was een huwelijk dat moest stranden.

Daar waar Het Sienjaal een poging was om een deel van de Volksunie naar de linkerkant te halen, spreekt men bij progressieve frontvorming vandaag veelal over samenwerking tussen sp.a en Groen. Het zijn partijen met een eerder Belgisch dan Vlaamsgezind profiel en electoraat. Er zijn natuurlijk uitzonderingen. Groene dissidenten als Luckas Vander Taelen en Hermes Sanctorum en rode dissidenten als de Aalsterse SD&P zouden wel in een nieuwe Vlaams-groen-sociale beweging kunnen gedijen, maar voor de rest zijn er in beide partijen nog nauwelijks linkse flaminganten. Twintig jaar na Het Sienjaal is hun getalsterkte gering en hun impact op het publieke debat zwakker dan ooit.

Het lijkt erop dat er in 2018 op lokaal vlak wel een aantal roodgroene kartels zullen worden gesloten, maar als het gaat over een nationale samenwerking in 2019 bewegen John Crombez (sp.a) en Meyrem Almaci (Groen) vooralsnog niet. We lezen in hun bijdragen in Samenleving en politiek dat progressieve samenwerking enkel van onderuit kan groeien, en dat linkse partijen dit organisch proces 'louter' moeten faciliteren. Over een gezamenlijke structuur die deze bottom-upinitiatieven van bovenaf gestalte moet geven echter geen woord. Houden de hoofdrolspelers de kaarten dicht bij de borst? Of is frontvorming op dit moment echt geen optie?

Hier ligt de sleutel

Om Vlaanderen echt naar links te doen kantelen, ligt de sleutel bij de christelijke arbeidersbeweging. Die zat en zit nog steeds voornamelijk bij de christendemocratie. Geef haar eens ongelijk: zelfs in de huidige politieke constellatie zitten de Beweging.netters beter bij CD&V - hoe machteloos die soms ook is in de federale en regionale regering - dan bij een versnipperd links front. Politiek draait om macht en de politieke invloed is vooralsnog het 'grootst' bij CD&V.

Joël De Ceulaer poneerde onlangs (DM 6/8) dat de linkse kiezer wat vaker voor CD&V moet stemmen. De partij, zo beweerde De Ceulaer, blijft strak op koers als het gaat over thema's zoals terreur, vluchtelingen en diversiteit.

Dat kan zijn. Alleen faalt ze grandioos in haar rol als links tegengewicht in de regering, als sociaal gelaat en als corrector van het besparingsbeleid. De partij weegt erg licht in de regeringen-Michel en -Bourgeois. Ze voert de facto het sociaaleconomische beleid van Open Vld en N-VA mee uit. De grote vraag is dus wat de ontevreden Beweging.net-kiezer zal doen in 2019. Zal die CD&V afstraffen voor haar beleid op federaal en Vlaams vlak? Zo ja, naar waar zal die dan verhuizen?

De grote uitdaging voor linkse partijen in 2019 is het binnenhalen van de ontevreden kiezers uit de christelijke arbeidersbeweging. Uit onderzoek van Marc Swyngedouw en zijn KU Leuven-collega's (DM 21/9) blijkt dat er in het verleden best wat verloop is geweest tussen CD&V en Groen/sp.a. Toch is een significante kanteling naar links van dat electoraat altijd een moeilijke opgave gebleken. Tot nu toe slaagden slechts twee socialisten er echt in in te breken in het ACW-electoraat: Karel Van Miert in 1984 en Steve Stevaert in 2003. Kunnen John Crombez en Meyrem Almaci in gespreide slagorde dat wel? Of is die kans groter als ze samenwerken? Dat is de vraag van 2019.

De perspectieven op roodgroene frontvorming kregen de laatste tijd alleszins een knauw. Lokale kartels in Gent en Hasselt gaan door moeilijke tijden, maar er is ook een inhoudelijk element. Het lijkt erop dat de sp.a zich op de regeringslijn plaatst op het vlak van veiligheid en migratie, en dat ze de regering aanvalt op het vlak van economie en sociale zekerheid. Het eerste is een probleem voor een mogelijke frontvorming met Groen. Het tweede is een probleem waar bij uitbreiding de hele linkerzijde mee kampt. Aangezien de links-rechtsdiscussie zich voornamelijk afspeelt binnen de regering tussen CD&V en Open Vld/N-VA wordt het voor de linkse oppositie moeilijk om zich te profileren.

Paringsdans

Volgende maandag stellen Jos Geysels en Herman Lauwers hun nieuwe boek Valkuilen van de progressieve frontvorming voor. De auteurs hebben 'liever een versterkt paar na de verkiezingen dan een mislukte paringsdans ervoor' en gaan 'liever gescheiden naar de kiezer en gezamenlijk naar de onderhandelingstafel'.

Een dergelijke lijstverbintenis is een tweesnijdend zwaard: ze heeft het voordeel van de duidelijkheid voor de kiezer, maar het nadeel dat ze in de aanloop naar de verkiezingen onvoldoende dynamiek op gang brengt. Meer van hetzelfdezal onvoldoende zijn om rechts te counteren. Zelfs in het scenario dat sp.a en Groen in 2019 'gescheiden slagen', door elk 1 of 2 procent te stijgen, verandert dat weinig aan de machtsverhoudingen in het politieke landschap.

Er zijn in Vlaanderen gelukkig veel meer maatschappelijk betrokken kiezers dan dat er linkse kiezers zijn. Het is voor de linkse oppositie zaak hen binnen te halen. Plannen Crombez en Almaci dat samen of apart te doen? Voorlopig laten ze niet in hun kaarten kijken. Natuurlijk, hoe meer er vooraf over progressieve frontvorming wordt gepraat, hoe moeilijker die achteraf te realiseren is. Maar dat de dynamiek van de progressieve frontvorming op dit moment niet echt van binnen de partijen komt, lijkt wel duidelijk.

Het water staat links alleszins aan de lippen. Beseft men de urgentie van het probleem? Terwijl links praat over het terugwinnen van de culturele hegemonie en over het faciliteren van bottom-upinitiatieven, vergiftigt rechts de geesten en breekt ze van bovenaf de structuren af die de sociale bescherming regelen.

Niemand vraagt een fusie van partijen. Enkel dat linkse partijen elkaar en elkaars gevoeligheden beter leren kennen, dat ze de onderlinge verschillen in een ruimer perspectief plaatsen en dat ze hun actiepunten beter op elkaar afstemmen. Wie weet volgt dan - op een bepaald moment in de aanloop naar 2019 - een groot politiek gebaar. Wanneer steken Meyrem Almaci en John Crombez samen over? Wanneer komt het roodgroene signaal?

Een versie van deze bijdrage verschijnt ook in het septembernummer van Samenleving en politiek, 'Het Sienjaal: 20 jaar later'. Zaterdag vindt in Dendermonde het debat Het Sienjaal 2.0 plaats

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234