Vrijdag 24/09/2021

Opinie

Wankel akkoord rond Oekraïne lijkt nauwelijks uitvoerbaar

De Russische president Vladimir Poetin, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Franse president François Hollande en de Oekraïense president Petro Porosjenko. Beeld EPA
De Russische president Vladimir Poetin, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Franse president François Hollande en de Oekraïense president Petro Porosjenko.Beeld EPA

Wierd Duk is Ruslandkenner en auteur van 'Angela Merkel, koningin van Europa' en 'Poetin - Straatvechter bedreigt wereldorde' (allebei 2014).

Met een wankel akkoord, dat voor de poorten van de hel moest worden weggesleept, hopen westerse leiders het geweld in Oekraïne in elk geval voorlopig te hebben gestopt. Na liefst zeventien uur van onderhandelingen in de Wit-Russische hoofdstad Minsk werd een staakt-het-vuren overeengekomen. Die wapenstilstand moet zaterdag om middernacht ingaan.

Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, zette in Minsk, als gast van de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko, al haar politieke prestige op het spel in een laatste poging om Vladimir Poetin, de pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne en de Oekraïense president Petro Porosjenko tot een wapenstilstand te bewegen.

Samen met François Hollande, de Franse president, móést de kanselier wel met een resultaat naar de EU-top in Brussel kunnen afreizen. Waren de gesprekken mislukt, dan was het vooruitzicht van een 'totale oorlog' in Europa, zoals Hollande het eerder uitdrukte, reëel.

Dat - magere - resultaat kwam er uiteindelijk, na buitengewoon moeizame onderhandelingen. Vooral over de uitvoering van het nieuwe akkoord van Minsk bestaan grote twijfels. Daarvoor lijkt op de grond de onderlinge haat - na minstens 5.500 en waarschijnlijk veel meer doden - te groot. Bovendien zijn op het slagveld bewapende milities actief, die alleen aan de eigen commandanten verantwoording afleggen.

De recente geschiedenis van de diplomatie over Oekraïne biedt ook weinig hoop: een eerder akkoord, uit september vorig jaar en eveneens in Minsk gesloten, werd onmiddellijk geschonden.

Als de wapens vanaf zaterdagnacht inderdaad zwijgen, is dat in elk geval een grote opluchting voor de burgers van Oost-Oekraïne, die in hun appartementen, in busstations en winkels grote risico's lopen om in het geweld om te komen.

Maar een doorbraak is het akkoord dus allerminst. Merkel en haar minister van Buitenlandse Zaken, Frank Walter Steinmeier (SPD), wezen er niet voor niets op dat wat hen betreft de uitkomst van de besprekingen minimaal is. "Voor menigeen zal dit niet voldoende zijn, en ook wij hadden meer gewenst", zei Steinmeier, die de afgelopen maanden onvermoeibaar in touw was om verdere escalatie te voorkomen. Merkel noemde het akkoord slechts een "glimp van hoop" en zij waarschuwde: "We maken ons geen illusies."

Sommige commentatoren beschouwen de uitkomst als een nederlaag voor Merkel en een overwinning voor Poetin: de uiteindelijke opdeling van Oekraïne lijkt immers een kwestie van tijd. Onderdeel van het akkoord is een grondwetswijziging, die de 'volksrepublieken Donetsk en Loegansk', de rebellenregio's, binnen Oekraïne meer autonomie moeten geven. Het centraal gezag in Kiev moet vervolgens de controle over de honderden kilometers lange grens met Rusland herstellen. Door die grens komen nu dagelijks Russisch wapentuig en 'vrijwilligers' Oost-Oekraïne binnen. Nog gisteren zouden tientallen Russische pantservoertuigen de grens zijn overgestoken.

Het is zeer vraag of die constitutionele hervormingen, waar Vladimir Poetin telkens op aandringt en waar politici in Kiev zo op tegen zijn, er werkelijk komen. Ook een mogelijke controle door Kiev van de grens met Rusland lijkt eerder een illusie dan een concreet voornemen. Rebellen zeiden gisteren niet van plan te zijn om de wapens neer te leggen. De overeengekomen terugtrekking van 'buitenlandse gewapende formaties en huurlingen' lijkt al evenzeer ingewikkeld: hiermee worden Russische strijders bedoeld, maar het Kremlin ontkent dat Rusland die heeft gestuurd. En over "vrijwilligers die in het gebied op vakantie zijn en de wapens opnemen" heeft Moskou officieel weinig te zeggen.

Veel hangt af van de vraag of president Porosjenko in Kiev het akkoord kan verdedigen. Maar meer nog hangt af van de ware intenties van Vladimir Poetin. Wil de Russische president, onder druk van westerse sancties en de dreiging uit de Verenigde Staten met wapenleveranties aan Kiev, werkelijk vrede? Of werpt Poetin met Minsk-2 een nieuw rookgordijn op?

Wierd Duk. Beeld rv
Wierd Duk.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234