Zondag 20/06/2021

Wandtapijten als 'verzachtende omstandigheden'

Negen kunstenaars ontwierpen wandtapijten voor het nieuwe justitiegebouw van Den Bosch

In Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam worden momenteel twintig reusachtige wandtapijten tentoongesteld. Het grootste tapijt is 16 meter lang en 4 meter hoog. Ze zijn bedoeld voor het nieuwe Paleis van Justitie in Den Bosch, ontworpen door Charles Vandenhove. Negen kunstenaars zorgden voor de ontwerpen: Luc Tuymans, Marlene Dumas, Jeff Wall, Ludger Gerdes, Giulio Paolini, Henri Jacobs, Jan Dibbets, Rob Birza en Willem Oorebeek.

De tapijten zijn geweven bij fabrikant Desso in Oss, die ook een aantal werken van Picasso heeft uitgevoerd. Ze werden in één keer, in een strook van zeshonderd meter lang en twee meter breed, geweven. Een beperking voor de kunstenaars is dat er maar met elf basiskleuren gewerkt kan worden. Bovendien is de resolutie van wandkleden vrij grof.

Bij de ontwerpen zijn allerlei kunststromingen vertegenwoordigd, van arte povera (Paolini) tot conceptuele kunst (Dibbets). Sommige werken refereren heel direct en confronterend aan het thema 'recht en justitie'. Zo ontwierp Ludger Gerdes een eigentijdse variant van Vrouwe Justitia en in de vijf wandkleden van Marlene Dumas zijn behalve indringende menselijke figuren met namen als Liberty en Equality teksten verweven: "Het voordeel van de twijfel" en "Eén is alleen, twee is een couple en drie is politiek".

Henri Jacobs koos voor een contemplatieve benadering met oude, kale kruinen van bomen in roodbruine tinten en jonge groengele twijgen van een eikenboom in de lente.

De kunstenaars zagen het resultaat voor het eerst in de fabriek van Desso. Jacobs' eerste reactie luidde als volgt: "Ik had mijn ontwerp tot nu toe alleen nog maar op papier gezien. Ik heb een aantal keren foto's gekopieerd op transparante folie. De vertaling in wol is erg mooi. Ik vind de kleur en de intensiteit goed."

Jeff Wall, die een eigentijds thema koos met geënsceneerde foto's, waarop een suggestieve 'deal' tussen twee jonge mensen op straat is uitgebeeld, reageert voorzichtiger. "Ik weet niet of het wel zo geslaagd is. Zo'n tapijt is een heel nieuw, experimenteel idee. Ik heb het gevoel dat het contrast met de foto's groter had moeten zijn, omdat de subtiele nuances niet goed overkomen op een tapijt. Het is de vraag of je er straks in de rechtszaal ver genoeg van af zit, of het fotografische effect optimaal werkt."

"De fotoserie vertelt een verhaal," aldus Wall. "Daartoe besloot ik vanwege dat langgerekte formaat. Ik probeerde een situatie te creëren waarin de suggestie wordt gewekt dat er onenigheid is tussen twee mensen, die daardoor weleens in een rechtszaal zouden kunnen belanden. Het publiek moet, net als in de rechtszaak die ze op dat moment bijwonen, proberen te interpreteren wat er aan de hand is: wie heeft wat gedaan, waar en wanneer?"

Rob Birza nam de pracht en praal van het slot Sanssouci in Potsdam tot onderwerp. "Die plek en die beelden hebben met macht te maken, net als de rechtspraak." Birza vond het werken met tapijten geen beperking. "Ik heb foto's in de computer gesloopt, er delen in verkleurd, zoals beelden die paars geworden zijn, en dat heb ik tot een collage gemaakt. Die pixels van een computer sluiten heel erg goed aan bij de puntjes van zo'n tapijt."

De wandtapijten grijpen terug op de traditie van gobelins in vroegere tijden. Onder meer de ontwerpen van Rubens waren befaamd. Maar ook een architect als Le Corbusier werkte met enorme wandtapijten, bijvoorbeeld in een gerechtsgebouw in het Indiase Chandigarh. Net als in het verleden hebben ze ook een praktische functie: vroeger vooral omwille van de warmte-isolatie, nu omwille van de geluidsdemping, zodat er een goede akoestiek ontstaat.

Het idee om de tapijten te laten maken is afkomstig van Charles Vandenhove, Chris Dercon, directeur van het Museum Boijmans Van Beuningen, en Rijksbouwmeester Wytze Patijn. De tapijten contrasteren met het streng classicistische justitiegebouw, dat is gebouwd rond een binnenplaats, in rode baksteen met boogvormige, zinken daken. In het interieur van het gebouw is gewerkt met materialen als hardsteen, parket en houten lambriseringen.

De tapijten bedekken straks de zijwanden van de zittingzalen en soms ook de wanden achter de rechters. Dat ze niet alleen decor of aankleding zijn, maar een prominente rol in het gebouw spelen, blijkt wel uit het feit dat niet alle rechters zich in de ontwerpen konden vinden, met name in het meer uitgesproken werk van Dumas. Daar wordt rekening mee gehouden, in die zin dat het gerespecteerd wordt dat rechters niet in bepaalde zalen willen rechtspreken. De kunstcommissie vindt niet dat de kunstwerken daarvoor moeten wijken: "Behang hebben we al genoeg in deze wereld."Lex Veldhoen

Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 28, Rotterdam. Van 28 maart t/m 17 april. Voor meer info, tel 0031/10/441.94.00.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234