Vrijdag 28/02/2020

Walvissen

Olie, vlees, baleinen en botten, geen wonder dat de walvissen zo fel zijn opgejaagd

gaan naar de haaien

Of het nu Japanse vissers, vervuiling of het terugdringen van de kustlijn is, walvissen staan bloot aan steeds groter wordende bedreigingen. Een blik op de overlevingskansen van 's werelds grootste dieren. Steve Connor, THE INDEPENDENT

Ze zijn intelligent, warmbloedig en zingen tijdens hun hofmaking de meest ingewikkelde deuntjes. Ze brengen hun hele leven onder water door, maar moeten regelmatig naar boven om te ademen. Ze voeden en verzorgen hun jongen en zwommen al tien miljoen jaar geleden in de oceanen, lang voor de eerste mens ooit een voet heeft verzet.

Walvissen zijn zoogdieren, de nazaten van een landdiersoort die zich steeds verder waagde tot ze uiteindelijk in de zee belandden. Het zijn de meest mysterieuze en fascinerende dieren die ooit in de oceanen hebben geleefd en toch zijn zo velen van hen bedreigd.

Er zijn momenteel dertien soorten walvissen en de meeste zijn de afgelopen 200 jaar opgejaagd geweest voor hun olie of vet, vlees, baleinen en botten. De enige grote walvis zonder baleinen is de imposante potvis, de tandwalvis die Herbert Melville inspireerde om zijn meesterwerk Moby Dick op papier te zetten. De andere grote walvissen hebben lange, gekrulde platen van balein in de plaats van tanden, waarmee ze het water filteren op garnaal en plankton. Van de baleinwalvissen is de blauwe vinvis veruit de grootste. Deze kolossen kunnen tot 120 ton wegen. Het zijn de grootste dieren die ooit op aarde hebben geleefd.

Ondanks hun grootte hebben walvissen enorm te lijden gehad onder de jacht door mensen, vooral sinds de opkomst van de moderne technieken, zoals exploderende harpoenen. Daarnaast worden ze ook uit hun natuurlijke biotoop geweerd door de stijgende menselijke activiteit op en om het water. Tegelijk biedt wetenschappelijk onderzoek ons steeds meer inzicht in het gedrag van de dieren en hun lange migratieroutes en hun opmerkelijke onderwatergezangen.

Dergelijke inzichten over deze mysterieuze wezens onderstrepen enkel de waarde van de oude maar nog steeds waardevolle slogan: 'Red de walvis.'

Blauwe vinvis

Balaenoptera musculus

Wereldwijd, van de tropen tot de polen. Migreert naar het noorden in de zomer en terug naar de tropen om zich voort te planten.

Per dag eet een volwassen dier 4.000 kilo kril.

Tussen de 400 en 1400.

Honderd jaar geleden waren er naar schatting nog 200.000 van deze dieren. Intensieve vangst vanaf de jaren dertig heeft dat aantal drastisch teruggedreven. Het grootste dier ter wereld is met uitsterven bedreigd.

Grijze walvis

Eschrichtius robustus

Het noorden van de Stille Oceaan.

Bodembewonende schaaldieren.

Tussen de 100 en 26.300

In het oosten van de Stille Oceaan wordt het aantal op 26.300 geschat, in het westen amper op honderd. De oostelijke populatie werd in 1994 als bedreigde soort geschrapt, de westelijke populatie blijft een van de meest bedreigde soorten op aarde.

Dwergvinvis

Balaenoptera acutorostrata

In de noordelijke oceanen. Het dier is al meermaals gespot in de Noordzee. Dwergvinvissen migreren naar het noorden in de zomer.

Vooral kril maar ook kleine levende dieren als vissen en garnaal.

175.000.

Als de kleinste van de grote walvissen werd het jagen pas laat winstgevend. Vanaf de jaren twintig is de jacht op de dieren wel geopend, maar de populatie blijft relatief groot.

Antarctische dwergvinvis

Balaenoptera bonaerensis

In de buurt van de Zuidpool.

Kril en bij uitzondering kleine

vissen.

761.000.

Hoewel het dier een populair doelwit is voor jagers, heeft het zijn populatie kunnen instandhouden. Het dier wordt wel bedreigd door de visvangst in het algemeen, doordat het botst tegen schepen en verstrengeld raakt in visnetten.

Noorse vinvis

Balaenoptera borealis

Wereldwijd en migreert van Noord naar Zuid.

Kril, roeipootkreeften en andere in scholen levende schaaldieren, zoals vissen en inktvissen.

57.000.

Wordt al opgejaagd sinds 1860, met een piek in de jaren vijftig. De jacht is verboden sinds 1985, maar Japan doodt er nog steeds vijftig per jaar voor 'wetenschappelijk onderzoek'.

Brydevinvis

Balaenoptera brydei

In alle oceanen onder de Evenaar waar het water warm genoeg is.

In scholen levende vissen als makrelen en sardines, maar ook schaaldieren en koppotigen.

90.000.

De soort is genoemd naar een Noorse schipper in Zuid-Afrika, Johan Bryde. De Brydevinvis werd alleen systematisch bejaagd in de jaren zestig. Ze is niet bedreigd.

Gewone vinvis

Balaenoptera physalus

Wereldwijd, maar mijdt al te warm water.

Kril en in scholen levende vissen.

50.000.

De olie, baleinen en het vlees van dit dier zijn zeer gewild bij jagers, maar momenteel lijkt de grootste bedreiging voor de dieren het verlies van hun habitat te worden door de chemische vervuiling.

Groenlandse walvis

Eubalaena mysticetus

Vooral in de noordelijke streken.

Kril en roeipootkreeftjes.

8.000.

Economisch de meest gewaardeerde walvis en daardoor ook met uitsterven bedreigd. Tegenwoordig wordt het dier vooral door de vervuiling van het zeewater bedreigd.

Noordkaper

Eubalaena glacialis

De noordelijke hemisferen, maar migreert iets naar het zuiden om voort te planten.

Roeipootkreeftjes en af en toe kril.

Nog geen honderd.

Hoewel het dier al sinds de jaren dertig beschermd wordt, blijft de noordkaper met uitsterven bedreigd. De hele huidige populatie zou afstammen van vijf moeders.

Pacifische noordkaper

Eubalaena japonica

Van Californië tot de Beringzee en migreert naar warmere oorden om voort te planten.

Roeipootkreeftjes en af en toe kril.

Ongeveer honderd

Een van de grootste slachtoffers van de walvisjacht in de negentiende eeuw.

Zuidkaper

Eubalaena australis

Zwemt overal in de zuidelijke hemisfeer rond. Zoekt warmere wateren op als het winter wordt en koudere als het zomer is.

Roeipootkreeftjes en af en toe kril.

3.000

Net als de noordkaper was deze soort zo goed als uitgestorven na de negentiende eeuw. Doordat de vrouwtjes meer jongen, heeft de soort zich op korte tijd kunnen verdubbelen.

Potvis

Physeter macrocephalus

In alle wateren die op een redelijke temperatuur zijn. Alleen de mannetjes trekken ook naar de polen.

Reuzeninktvissen en ook wel eens gewone vis.

Onbekend

Een van de grootste mysteries.

Ze werden lang opgejaagd waardoor men vermoedt dat hun populatie is afgenomen. Steeds meer potvissen stranden. Wetenschappers zien dit als een teken dat de populatie de laatste jaren aan het stijgen is.

Bultrug

Megaptera novaeangliae

Komt voor: Afhankelijk van het seizoen in zo goed als alle hemisferen. Zoekt de subtropen op om voort te planten.

Lievelinskost: Kril en in scholen levende vissen.

Geschat aantal: 10.000.

Status: Vooral bekend om hun zang- en acrobatisch talent. Is lange tijd opgejaagd maar heeft zich kunnen herstellen. Enkel in Japan staat het dier nog op de 'wetenschappelijke lijst'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234