Zaterdag 25/09/2021

Wallonië, een prille democratie

Een vriend en partijgenoot van Louis Michel is bestuurder bij FN. De kabinetschef van Laurette Onkelinx is bestuurder bij een door mensenrechtenorganisaties verketterde wapenhandelaar die goede zaken doet met FN. Er waren nog een paar dingen die men op het kernkabinet vergat te vertellen, melden Douglas De Coninck en Georges Timmerman.

'Wij horen ons eigenlijk ver van dat politieke debat weg te houden", zegt Robert Sauvage, de dezer dagen veel geplaagde woordvoerder van FN Herstal. "Dit is nu al de zoveelste communautaire wapenrel. En altijd weer gaat het in wezen om die ene vraag. Aanvaard je of aanvaard je niet dat België de mondiale nummer één inzake wapenproductie op zijn grondgebied heeft? Dat men daar nu eindelijk eens een duidelijk antwoord op geeft."

Onder de taalgrens is het antwoord allang loud and clear gegeven. De Waalse regering is sinds eind 1997 voor de volle 100 procent eigenaar van FN Herstal. Het legde toen 62,5 miljoen euro (2,5 miljard frank) op tafel, vooral om te beletten dat de toenmalige Franse hoofdaandeelhouder GIAT het bedrijf zou verkopen aan de meest biedende in de VS, dat die alleen de beste brokken zou overhouden en dat er van de werkgelegenheid in Herstal helemaal niets meer zou overblijven.

FN heeft op dat vlak anders al een hele evolutie gekend. Ooit, in de gouden tijden van de Generale, werkten er 25.000 mensen. Vandaag stelt FN nog 2.500 mensen te werk, van wie niet meer dat een duizendtal in Herstal en 60 in de fabriek in Zutendaal. De rest zit verspreid over Europa of in de VS, waar het filiaal FN Manufacturing in South Carolina exclusief voor het Amerikaanse leger produceert. Er zijn ook vestigingen in Singapore (FN Herstal Far East and Australia PTE), in Luxemburg (FN International Holding) en Virginia (Mc Lean). FN heeft in Japan ook een belang van 11 procent Miroku, een producent van jachtgeweren. Al dat moois is eigendom van de Waalse belastingbetaler, ook al is dat in principe maar tijdelijk.

Donderdag nog verzekerde Waals minister van Economie Serge Kubla (MR) de vakbonden bij FN dat er op korte termijn een overnemer komt. Er zouden vier kandidaten zijn. "Ja, u kunt ons, Walen, rare snuiters vinden, maar wij weten ook wel dat het produceren van wapens niet direct tot de kerntaken van de overheid behoort", zegt Sauvage. "De tussenkomst van de Waalse regering in 1997 was erop gericht tijd en ruimte te creëren om grondig te saneren, wat ook is gelukt."

De cijfers laten inderdaad beterschap zien. In 2001 was FN goed voor een omzet van 473 miljoen euro en een exploitatieverlies van 19 miljoen euro. Voor het huidige boekjaar rekent men op een omzet van 500 miljoen euro en 15 tot 20 miljoen winst. "En dat", zegt Sauvage, "ondanks de problemen die wij in België om de zoveel tijd ondervinden. Of het nu gaat over Nepal of over Mexico, waar wij twee jaar jaren geleden dat contract voor de P90-geweren misliepen doordat de Vlaamse partijen front vormden: er is altijd blijvende economische schade voor ons. Wat denkt u dat er gebeurt als zo'n minister plots ontslag neemt? Dan gaan de telefoontje op de ambassades rinkelen. 'Wat is daar allemaal in België?', willen onze klanten dan weten. Neen, het is allemaal niet echt bevorderlijk voor vlotte overnamegesprekken." Intussen is de situatie wel al vijf jaar lang wat ze is: FN is een overheidsbedrijf.

De Waalse regering bracht haar FN-aandelen onder bij haar participatiemaatschappij Sogepa, de Société Wallone de Gestion et de Participations. Sogepa fungeert wel vaker als een instrument waarmee Waalse politici de wetten van de vrije markt kunnen tarten. Financiële tekorten bij de exploitatie van het circuit van Francorchamps? Deze week liet minister Kubla weten dat Sogepa met 3 miljoen euro over de brug komt. Uitbreidingsplannen op de luchthaven van Charleroi? Sogepa doet mee. Sogepa was ook betrokken bij de redding van de Forges de Clabecq (waar ze nu een kwart van de aandelen bezit in Duferco). Verder heeft ze een belang van 25 procent in Cockerill-Sambre en waren er de niet zo denderend verlopen reddingspogingen van Louis De Poortere (failliet) en de Cristallerie de Val Saint-Lambert (failliet). Tegen die achtergrond mag de participatie in FN zonder meer een succes worden genoemd.

FN is Sogepa, Sogepa is de Waalse regering. Als je dat weet, is het een boeiende ervaring om eens te kijken wie bij de Waalse participatiemaatschappij de touwtjes in handen heeft. Je waant je meteen weer in de ten onrechte verloren gewaande wereld van André Cools. Een van de bestuurders bij Sogepa is trouwens Lambert Verjus, de vroegere kabinetschef van de vermoorde PS-topman, en ook van hem die ervan werd verdacht die moord te hebben beraamd, wijlen Alain Van der Biest.

Kabinetschef is duidelijk iets wat je hoort te zijn of geweest te zijn om bij Sogepa aan de bak te komen. Nagenoeg de hele raad van bestuur bestaat uit ex-kabinettards van hoofdzakelijk PS- en MR-excellenties. Een invloedrijke vader hebben, helpt soms ook. Bij een zoveelste herschikking van het kluwen van participatiemaatschappijen rond Sogepa creëerde Kubla er eind 2001 nog eentje bij: FWPMI. Eén van de tien bestuurders heet Laurent Kubla.

Naar buitenuit is het tegenwoordig vooral de Franse manager Philippe Tenneson die FN een gezicht geeft. Hij is voorzitter en gedelegeerd bestuurder bij FN. Voor het overige is de raad van bestuur van FN opvallend klein. Hij telt verder naast Tenneson maar drie leden, alledrie - logisch ook - bestuurders bij Sogepa. En dus zijn het, even logisch, allen politieke backbenchers.

De ondervoorzitter bij FN Herstal is Pierre Sonveaux. In de vorige regering was hij kabinetschef bij de Waalse minister-president Robert Collignon (PS), nu voorzitter van het Waalse Parlement. De PS heeft bij FN Herstal nog een tweede bestuurder. Hij heet André Cremer. Binnen zijn partij wordt hij omschreven als "een briljante economist". Cremer was Sonveaux' voorganger als kabinetschef bij Collignon en geniet vooral veel aanzien omdat hij jarenlang een van de vertrouwelingen was van Dieu hemzelve: Guy Spitaels. Cremer, net als Spitaels komend uit Ath, was lange tijd diens persoonlijke adviseur.

De vierde FN-bestuurder ten slotte heet Jean-Pierre Dubois. Hij is namens de Franstalige liberalen ondervoorzitter bij Sogepa en was van juli 1999 tot mei 2000 adjunct-kabinetschef van minister Serge Kubla. Bij Dubois valt echter vooral zijn geboorte- en zijn woonplaats op: Jodoigne. Dat is de gemeente van vice-premier Louis Michel. "Oh, dat zijn jeugdvrienden", zegt een lokale journalist achteloos. "Dat weet iedereen hier in de streek."

Dubois was nooit erg zichtbaar politiek actief en trad pas aan het eind van de jaren negentig op het voorplan, toen de PRL in de provincie Waals-Brabant mandaten ging opeisen in intercommunales en participatiemaatschappijen. Hij kreeg het voorzitterschap toegewezen bij Nivelinvest, Nivellease en Start Up, drie Nijvelse participatiemaatschappijtjes die op lokaal niveau precies hetzelfde doen als grote broer Sogepa: overheidsgeld uitdelen. Erg lang duurde Dubois' loopbaan bij de drie Nijvelse maatschappijtjes niet. Het kwam tot een hoogoplopend conflict met de gedelegeerd bestuurder van de plaatselijke PS, die van oordeel was dat 'dat mannetje van Louis Michel' niets te zoeken had in Nijvel. Wanneer Walen op dat niveau ruziën, dan wordt de strijd doorgaans beslecht in de vorm van een benoeming. En zo werd Dubois begin 2000 ondervoorzitter bij Sogepa.

Een dagje rondbellen omtrent de vaststelling dat één van de vier bestuurders bij FN een persoonlijke vriend en partij- en streekgenoot is van Louis Michel, leidde deze week een paar verschrikte reacties. Jean-Pierre Dubois zelf gaf niet thuis, op een groen kabinet viel een stoel omver: "Dat had Louis Michel wel even mogen zeggen."

Wil je Louis Michel of zijn medewerkers tegenwoordig echt boos krijgen, dan volstaat het om het woord 'Telexgate' uit te spreken. Volgens Michel is dat een niet bestaand want slechts in de hoofden van vicieuze criticasters bestaand probleem dat geenszins het predikaat 'schandaal' kan wettigen.

Op 13 september 2001 publiceert het weekblad Trends de eerste onthullingen. Alles draait om de Belgische zakentycoon in Kongo Georges Forrest. Hij stond tot voor kort in Lubumbashi, de hoofdstad van Katanga, aan het hoofd van de mijnmaatschappij Gécamines. Volgens de Belgische consul-generaal in Lubumbashi houdt Forrest zich ter plaatse echter ook bezig met een aantal dubieuze praktijken. Het was niet de eerste keer dat Forrest onder vuur lag. Hij werd eerder door mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch beschuldigd van wapenleveringen in Centraal-Afrika.

De consul zette de hem bekende feiten uiteen in een strikt vertrouwelijk rapport. Dat belandde binnen de dag op het bureau van Forrest. Er loopt inmiddels een onderzoek bij het Brusselse parket over het vermeende 'lek' op Buitenlandse Zaken. Forrest zelf diende inmiddels klacht in tegen Trends en De Morgen, waarvan hij telkens een schadevergoeding eist van 250.000 euro, omdat beide bladen volgens hem hadden geïnsinueerd dat het lek het gevolg was van zijn bevoorrechte contacten met minister Michel.

Michel had in maart 2000 wel een ontmoeting met Georges Forrest in Lubumbashi. Er kwam toen protest van vredesorganisaties, die erop wezen dat Forrest aan het hoofd staat van het in Herstal gevestigde bedrijf New Lachaussée. Volgens Pax Christi leverde New Lachaussée munitiemachines aan Iran en China. Hetzelfde bedrijf assisteerde FN Herstal bovendien bij de omstreden bouw van een munitiefabriek in het Keniaanse Eldoret, op een privé-terrein van president Arap Moi. Het bedrijf van Forrest leverde een groot deel van het machinepark. Er zijn nu steeds meer aanwijzingen dat, alle geruststellende commentaren van FN ten spijt, Eldoret langzaam maar zeker de kogelschuur van Afrika aan het worden is. Met dank aan België, waar de Delcrederedienst in de vroege jaren negentig een exportverzekering afleverde voor FN.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234