Donderdag 17/10/2019

Zorg

Wachttijden voor transgenderzorg zijn ‘onacceptabel’ lang: ‘Ik blijf maar in dit lichaam vastzitten’

Bryan Fasseur (21) wacht nog op een datum voor een intakegesprek. Hoeveel geduld hij daarvoor moet hebben, weet hij niet. Beeld Eric de Mildt

Maanden tot jaren moeten transgenders wachten op gepaste zorg. Onacceptabel, vindt de Gentse professor en expert Guy T’Sjoen. Hij pleit voor aparte en gespecialiseerde diensten in ziekenhuizen, zoals die ook bestaan voor cardiologie of pneumologie. ‘Het wachten kan fataal aflopen.’

Anderhalf jaar. Zolang zal Emile Jacobs geduld hebben geoefend als hij in september voor het eerst testosteron via een spuit krijgt toegediend. “Een nieuw hoofdstuk”, noemt hij het zelf. De aanloop naar dat hoofdstuk is allesbehalve vanzelfsprekend, benadrukt de 19-jarige transjongen uit Vilvoorde. “Mentaal heb ik het bij momenten erg moeilijk.” Het wachten vreet hem vanbinnen op, zegt hij. “Want ik wil vooruitgaan, maar het voelt alsof ik ter plaatse trappel.” 

Tot hij in september zijn hormoonbehandeling begint, probeert hij zoveel mogelijk afleiding te zoeken door met vrienden af te spreken en te werken voor school. “Soms probeer ik mezelf te overtuigen van het idee: ‘Tijd is goed, zo maak je geen verkeerde beslissing’. Maar dat werkt niet echt. Ik voel mij al heel lang geen meisje. Die overtuiging is zo sterk, die kan ik niet meer wegdrukken.”

Intakegesprek bij psycholoog

In België zijn er naar schatting zo’n 30.000 mensen als Emile, ze komen erachter dat hun geboortegeslacht niet overeenstemt met wie ze zijn. Niet al die mensen zoeken hulp om hun lichaam aan te passen. Maar wie dat wel doet, moet net als Emile vaak erg geduldig zijn.

Bij het Transgendercentrum van het UZ Gent, nog altijd het enige expertisecentrum in ons land, blijken patiënten steeds langer op een intakegesprek bij een psycholoog te wachten. Waren er in december nog 150 mensen op de lijst, dan zijn er dat nu 301. “Deze mensen kunnen we niet tijdig inboeken”, stelt diensthoofd en professor Guy T’Sjoen. 

Volgens hem duurt het nu gemiddeld negen maanden eer zo’n intakegesprek vastgelegd kan worden. Afhankelijk van het medische traject dat daarna volgt, moet er nog langer gewacht worden. Voor een hormoonbehandeling bijvoorbeeld gaat het om vijf, zes maanden. Geslachtschirurgie vergt nog meer geduld. Voor een vaginoplastiek, het construeren van een vagina, gaat er makkelijk twee jaar voorbij, voor een falloplastiek, de reconstructie van de penis, zelfs vier jaar. 

Zelfdoding

“We beseffen heel goed dat dit geen goede zorg meer is”, zegt T’Sjoen. “Deze groep wacht gemiddeld al tien jaar vooraleer ze een eerste stap naar de zorg zet.” Hij wijst ook op de verhoogde kwetsbaarheid. Uit onderzoek bleek eerder dat acht op de tien transgenders vroeg of laat zelfdoding overwegen, vier op de tien proberen het ook. “Dat wachten kan fataal aflopen. Ziekenhuisdirecties maar ook de overheid en het RIZIV hebben een grote verantwoordelijkheid op te nemen.”

Emile Jacobs (19) wil een hormoonbehandeling. In september, na vijftien maanden wachten, krijgt hij zijn eerste spuit. Beeld Tine Schoemaker

Ook in andere ziekenhuizen, waar ze geen chirurgie maar wel psychologische of endocrinologische zorg organiseren, kampen ze soms met lange wachtlijsten. 

Dat de vragen om zorg zo zijn toegenomen, wordt deels gelinkt aan de verhoogde aandacht in de media voor transgenders. “Er is vorig jaar elke week wel iets over het thema verschenen”, aldus T’Sjoen. Denk aan de film Girl, het verhaal van VTM-journaliste Bo Van Spilbeeck of het tv-programma M/V/X. Daarnaast was er ook de nieuwe transgenderwet. 

T’Sjoen: “We zijn volgens mij op het punt beland dat er transgenderzorgdiensten in ziekenhuizen moeten worden opgericht, naar analogie van de diensten cardiologie of pneumologie.” Volgens hem zou dat niet in alle ziekenhuizen moeten gebeuren, maar wel in gespecialiseerde, wellicht universitaire centra. “Op die manier kunnen we de zorg beter verdelen.” Want, zo benadrukt T’Sjoen, zijn eigen team zit aan de limiet. “We doen onze uiterste best, maar we beseffen dat we de wachtlijsten niet met de huidige bezetting kunnen oplossen. Wij kunnen niet nog harder werken of nog sneller praten.”

‘Radeloos’

Een van de driehonderd mensen op de wachtlijst in Gent is Bryan Fasseur. De 21-jarige transman meldde zich begin dit jaar aan. Hij wacht nog op een datum voor een intakegesprek. Hoeveel geduld hij daarvoor moet hebben, weet hij niet. “Soms heb ik het gevoel dat ik er nooit ga geraken. Dat ik in dit lichaam ga blijven vastzitten. Dat maakt me bij momenten radeloos.” 

Fasseur probeerde in afwachting van een afspraak in Gent andere, ambulante pistes te bewandelen. Zo vroeg hij een private endocrinoloog om een hormonenbehandeling op te starten. “Maar die wil dat niet doen, zonder dat ik een traject bij een psycholoog doorlopen heb.”

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) deed eerder al inspanningen om de begeleiding van transgenders te verbeteren. In 2017 maakte ze 1,17 miljoen euro vrij. Patiënten krijgen sindsdien in conventiecentra hun psychosociale zorg terugbetaald en er is een geneesmiddelenforfait voor puberteitsremmers. “Daar zijn we erg dankbaar voor, maar die inspanningen zijn alweer ingehaald”, aldus T’Sjoen. Die legt momenteel de laatste hand aan wat hij het transgenderzorgplan voor de toekomst noemt. “Daarin maak ik duidelijk wat we nodig hebben om de zorg in het UZ Gent te verbeteren.” Wat er precies in zijn plan staat, wil T’Sjoen nog niet kwijt.

Het werkveld is het best geplaatst om deze specifieke zorg optimaal te organiseren”, reageert De Block nog. Aan middelen ontbreekt het hen volgens haar niet. “De ter beschikking gestelde budgetten voor de conventies zijn niet volledig opgebruikt.”

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de site www.zelfmoord1813.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234