Zaterdag 25/09/2021

AchtergrondKinderwens

Wachttijd van twee jaar voor eiceldonor: ‘Het is vreselijk om een patiënt te zeggen: zoek uw heil elders’

Een embryoloog brengt een eicel over naar een petrischaaltje. Beeld thinkstock
Een embryoloog brengt een eicel over naar een petrischaaltje.Beeld thinkstock

De wachttijd voor wensouders die een eiceldonor nodig hebben loopt op tot twee jaar. Het resultaat? Babytoerisme, want in andere Europese landen zijn wel donors te vinden.

Het was fertiliteitsarts Nathalie Dhont van het Genkse Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL) die aan de alarmbel trok. In dit centrum alleen al staan veertig koppels op de wachtlijst voor eiceldonatie, zei ze in Het Belang van Limburg, terwijl zich gemiddeld slechts één donor per maand aanmeldt. In vele gevallen gaat het om koppels die al een lang fertiliteitstraject achter de rug hebben en dus in een gevecht tegen de tijd zitten.

Ook de andere fertiliteitscentra kennen de problematiek. Sinds eiceldonatie bestaat, is de vraag groter dan het aanbod, weet Dominic Stoop, hoofd van de afdeling reproductieve geneeskunde in het UZ Gent. “Ook bij ons moet je rekenen op een wachttijd van zeker anderhalf jaar. Bovendien werden in de coronacrisis alle fertiliteitsbehandelingen een tijdje opgeschort en dienden zich dus nog minder donors aan dan gewoonlijk.”

Eigen donor

Een manier om aan de wachttijd te ontsnappen, is het aanbrengen van een eigen donor. Op de afdeling van Stoop gebeurt dat in ongeveer de helft van de gevallen. Het kan om een zus, een nichtje of een goede vriendin gaan die gemotiveerd is om bij het vervullen van een kinderwens te helpen. “Vaak werken we ook met wisseldonatie”, zegt Stoop. “Je brengt zelf een donor aan, maar krijgt de eicel van een andere, onbekende donor. Dat wordt per situatie samen met de psycholoog goed besproken.”

Het doneren van eicellen is niet vanzelfsprekend en vraagt zowel lichamelijk als mentaal veel van een vrouw. “Alle kandidaten worden bij ons zeer grondig gescreend, zowel medisch – op genetische aandoeningen – als psychologisch”, zegt Stoop. “Dat is een zeer arbeidsintensief proces, dat al snel twee tot drie maanden in beslag neemt.”

Er is geen eenvoudige oplossing voor het tekort aan eiceldonors. Je mag in België niet actief donors rekruteren en bovendien is het bij wet verboden om handel te drijven met menselijk lichaamsmateriaal. Een donor – of het nu om eicellen, zaad of een orgaan gaat – mag niet financieel beloond worden en krijgt enkel een onkostenvergoeding.

Bovendien is eiceldonatie medisch een pak complexer dan zaad afstaan. Een vrouwelijke donor moet verschillende keren naar het ziekenhuis voor onderzoeken, krijgt hormoonstimulerende medicatie en moet een punctie ondergaan. Ook de leeftijdsgrens van maximaal 36 jaar is een pak strenger dan voor mannelijke zaaddonoren.

Buitenland

Het resultaat is dat heel wat koppels met een kinderwens hun toevlucht nemen tot centra in het buitenland. ‘Cross-border reproductive care’ heet dat, of eenvoudigweg: fertiliteitstoerisme. Vooral Spanje, maar ook Tsjechië en Griekenland staan bekend om hun groot aanbod aan eicellen voor wensouders, net zoals Denemarken een reputatie heeft opgebouwd op het vlak van zaaddonoren.

“Dat is omdat die landen wel actief rekruteren, bijvoorbeeld onder studenten.” Op zich ziet Stoop geen principiële bezwaren tegen die praktijk. Er zijn buitenlandse centra die medisch goede resultaten neerleggen, ook omdat ze doorgaans met eicellen van jongere donoren werken, zegt hij. Wel een aandachtspunt is de opvolging achteraf. “Het is ook maar de vraag of al die centra even streng kandidaat-donoren doorlichten als wij.”

In het Genkse centrum waar fertiliteitsarts Nathalie Dhont werkt, staan veertig koppels op de wachtlijst. Beeld rv
In het Genkse centrum waar fertiliteitsarts Nathalie Dhont werkt, staan veertig koppels op de wachtlijst.Beeld rv

Diane De Neubourg, afdelingshoofd van de dienst fertiliteit van het UZ Antwerpen, ziet al jarenlang met lede ogen aan hoe patiënten naar het buitenland moeten uitwijken. “Wij hebben ook een lange wachtlijst en daarom vertel ik patiënten die een eiceldonor nodig hebben meteen over andere opties, zoals op zoek gaan naar een donor in het buitenland. Maar vaak gaat het om patiënten waar je al een vertrouwensrelatie mee hebt opgebouwd en als arts is het erg om te zeggen: ‘Zoek je heil maar ergens anders’. Het voelt niet goed om hen niet verder te kunnen begeleiden.”

Waarom andere Europese landen wel aan eiceldonoren geraken, daar hebben we het raden naar. De Neubourg: “Ze rekruteren actief en blijkbaar staat Spanje ook bekend als een land van altruïsme: ook voor bloed- en orgaandonatie scoren zij erg goed.” Ook de financiële realiteit speelt mee: een onkostenvergoeding van 1.000 euro is in sommige Europese landen een behoorlijke impuls. Sommige centra in het buitenland zijn erg commercieel ingesteld of bieden een ‘geen-baby-geld-terug’-garantie.

“Wij verwijzen onze patiënten enkel door naar gereputeerde instellingen, maar het blijft een delicate materie”, zegt De Neubourg. “Het is niet evident om in een vreemd land, in een taal die je niet beheerst, aan te kloppen voor een fertiliteitsbehandeling. Daarom starten wij nu een samenwerking met een fertiliteitscentrum in Spanje waar een Belgische arts werkt en waar we goede contacten mee hebben. Op termijn moet het mogelijk zijn om patiënten hier in België met donoreicellen uit Spanje te helpen, zoals dat al gebruikelijk is met donorzaad uit Denemarken. Eicellen overbrengen is een pak complexer dan het invoeren van donorzaad, maar het heeft het voordeel dat wij onze patiënten hier in hun vertrouwde kliniek kunnen opvolgen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234