Zondag 17/10/2021

Wachtlijsten voor scholenbouw groeien sneller dan budgetten

‘Er gaan geen 2.500 Antwerpse kinderen op 1 september zonder school zitten.’ Vlaams onderwijsminister Pascal Smet (sp.a) wil de onheilstijdingen van de voorbije dagen nuanceren, zonder het licht van de zon te ontkennen: de piepjonge bevolking groeit en er worden onvoldoende scholen gebouwd. Probleem één is relatief nieuw, probleem twee zo oud dat geen kat zich nog herinnert wanneer het is ontstaan.

Laatste Vlaamse regeringen maakten te weinig geld vrij voor schoolinfrastructuur

BRUSSEL

De subsidies voor schoolinfrastructuur werden in de voorbije jaren systematisch opgetrokken, maar volstaan lang niet om de benodigde inhaalbeweging te maken. Het jaarlijkse budget ligt een flink stuk onder de jaarlijkse groei van de uitdijende wachtlijsten voor subsidies.

Smet moet vandaag in het Vlaams parlement kritische vragen pareren over het capaciteitstekort in de scholen in grote steden als Antwerpen en Gent. De onderwijsminister durft niet uitsluiten dat élk Antwerps kind tegen 1 september een school heeft gevonden. “Het kan kantje boord zijn”, vreest zijn woordvoerder. “Maar er zullen in geen geval 2.500 kinderen zonder school zitten, zoals nu overal wordt voorspeld. Veel kinderen staan drie of vier keer op de wachtlijst, heel wat scholen hebben nog wel vrije plekken. De wachtlijsten gaan de komende maanden leeglopen. We ontkennen niet dat er een probleem is, dat is er zeker en vast, maar 1 september 2011 wordt pas echt problematisch. We moeten nu heel dringend actie ondernemen om dan een aanzienlijk capaciteitstekort te vermijden.”

De capaciteitsproblemen worden veroorzaakt door een combinatie van een vergroening van de bevolking en een tekort aan geschikte schoolgebouwen. Het eerste is relatief nieuw. Het tweede allerminst.

Het Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs (AGIOn) heeft een wachtlijst voor scholen die subsidies vragen om hun gebouwen te renoveren of er nieuwe op te trekken. Die wachtlijst groeit jaar na jaar aan. Momenteel vragen meer dan 1.500 scholen samen een kleine twee miljard euro. De noden van het gemeenschapsonderwijs zitten niet mee in die wachtlijst, omdat ze volledig door de Vlaamse overheid betaald moeten worden. Ook daar zou een inhaalbeweging van bijna twee miljard euro nodig zijn, en ook daar worden de noden jaar na jaar groter en duurder.

Toen Pascal Smet (sp.a) vorig jaar minister van Onderwijs werd, was de wachtlijst er al. Toen Frank Vandenbroucke (sp.a) in 2004 aan het karwei begon, was hij er ook al. Toen Marleen Vanderpoorten (Open Vld) in 1999 de eed aflegde ook al. “Geen idee wanneer hij ontstaan is”, reageert Vanderpoorten. “Toen ik in ’99 minister van Onderwijs werd, was de subsidiewachtlijst voor schoolinfrastructuur al bijzonder lang en was er al gigantisch veel geld nodig. Het is een probleem van alle regeringen, élke begrotingsopmaak kon je er gif op innemen dat er veel meer geld nodig bleek voor scholenbouw.”

Het grote probleem is dat de subsidienood al jaren veel sneller stijgt dan het budget dat de Vlaamse regering vrijmaakt voor schoolinfrastructuur. In de jaren negentig stegen de budgetten amper. Tussen 2000 en 2004, het tijdperk van Vanderpoorten, groeiden ze heel lichtjes aan en werd voor 752 miljoen euro aan subsidies begroot. Tussen 2005 en 2009, het tijdperk van Vandenbroucke, steeg dat totaalbedrag naar 1,26 miljard euro. Het gevolg van een structurele verhoging van de middelen met 50, 60 procent én van een eenmalige extra inspanning in 2008 van bijna tweehonderd miljoen euro. Maar de wachtlijsten stegen nog sterker, het voorbije anderhalf jaar bijvoorbeeld met driehonderd miljoen euro.

Vanderpoorten besefte al dat de Vlaamse overheid steeds verder achterop begon te hinken en de kosten aan schoolgebouwen niet kon bolwerken. Ze begon na te denken over alternatieve financieringsbronnen. Die werden concreet uitgewerkt door Vandenbroucke. Een samenwerking met een private partner, een bank, moest 1 miljard euro in het laatje brengen om meer dan tweehonderd scholen te verbouwen of uit te breiden. Maar die publiek-private samenwerking bleek een processie van Echternach. Het kabinet-Smet heeft er goed hoop op dat ze binnenkort, mogelijk deze maand nog, eindelijk rond geraakt.

Maar zelfs dat extra miljard zal niet volstaan om het capaciteitstekort op te lossen. “Heel veel Antwerpse scholen dateren van voor de Tweede Wereldoorlog. In de jaren vijftig en zestig werd er samen met de democratisering van het onderwijs ook massaal gebouwd”, legt de Antwerpse onderwijsschepen Robert Voorhamme (sp.a) uit. “Sindsdien is er redelijk massaal gedesinvesteerd. De kentering van de laatste jaren volstaat niet. De Vlaamse regering moet substantieel meer investeren in scholen. Dat is even pijnlijk, maar op lange termijn zorgen die investeringen er wel voor dat de generatie die nu in de knoei zit om een school te vinden onze welvaartstaat redt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234