Zaterdag 03/12/2022

Wachten op de zeppelin (en het grote seksboek)

In Zeno beloofde Panamarenko ons zaterdag dat hij op het eind van zijn leven nog 'een groot seksboek' gaat schrijven. In afwachting daarvan moeten we het met een nieuwe overzichtstentoonstelling stellen, en nu eens niet in het buitenland, zoals de laatste jaren steevast het geval was, maar in het Gentse SMAK. Daar mag de Floraliahal eindelijk eens repeteren als een volwaardige tentoonstellingsruimte. Alleen jammer dat de zeppelin er niet bij is.

Gent / Eigen berichtgeving

Rudy Pieters

'Als je dat helemaal repareert en schoon schildert, en je bouwt daar balustrades in zodat je ook op vijf meter hoogte naar de werken kunt kijken, dan is Jan Hoet zijn museum daar niets tegen. Heb je ooit al een betere ruimte in heel Gent gezien, dan de Floraliahal? Dat is de rijkdom van Gent. Al dat nieuw gepruts mogen van ze mij hebben."

Zo zei Panamarenko dat vorig jaar toen ik hem in Londen interviewde voor zijn tentoonstelling in de Hayward Gallery. Nu staat zijn werk in diezelfde Floraliahal, een overzichtstentoonstelling die hij als laureaat van de Van Lanschotprijs 1998 cadeau kreeg. Gerepareerd en geschilderd is de hal nog lang niet. In Gent bakkeleien ze al jarenlang over wat er met dit souvenir van de wereldtentoonstelling van 1913 moet gebeuren. Jan Hoet wil hem wel, de hal paalt aan de achterkant van het SMAK, maar dat geldt evenzeer voor de twee buren, het congrescentrum en de wintervelodroom (Kuipke).

Dat hier nu eindelijk eens iets gebeurt, is op zich al een heuglijke feit. En dat het met grote werken van Panamarenko gebeurt, maakt het nog heuglijker. Voor de gelegenheid heeft Panamarenko zelfs een stukje van zijn droom kunnen waarmaken. Rond de werken staat een vijf meter hoge, honderd meter lange loopbrug gemonteerd. Een tijdelijke constructie weliswaar, en bovendien niet meer dan een saai uitziende stelling. Maar dat mag de pret niet bederven, het is de bedoeling die telt.

Wat de pret wel enigszins bederft, is de afwezigheid van de Aeromodeller (1969-1971), de enorme pvc-zeppelin die jarenlang aan de overkant in het Museum van Hedendaagse Kunst hing te zweven en bijna een symbool werd van Hoets strijd voor een eigen museumgebouw. Nu dat SMAK er is, hebben we de sigaarvormige zeppelin er nog niet mogen zien. Ook nu niet. Nog tot juni bevindt de Aeromodeller zich in het prestigieuze Dia Center for the Arts in New York. Dat is jammer, maar zo gaat dat met kunstenaars waarvoor de buitenlandse interesse hand over hand toeneemt.

Wat staat er wel? De speedboot Scotch Gambit (1999), die de ruimte hier al sinds de SMAK-opening domineert en nu een beetje moest opschuiven, de vliegende schotel Ferro Lusto X (1997), de duikboot Panama, Spitsbergen, Nova Zemblaya (1996) en, helemaal in een hoekje (veel mensen merken hem niet eens op), de vliegfiets Flying Wing (1977).

De futuristisch ogende Scotch Gambit blijft natuurlijk indrukwekkend in deze Floraliahal. Door zijn nieuwe positie lijkt hij zelfs nog aan kracht te hebben gewonnen. Maar bij de kleinere werken heb je soms het gevoel dat ze een ongelijke strijd moeten voeren tegen dit enorme gebouw. Zeker vanaf de loopbrug dreigt dat de poëtische stoutmoedigheid van Panamarenko's machines wind uit de zeilen te nemen. Het is een indruk die nog wordt versterkt doordat de tentoonstelling slechts de helft van de hal gebruikt en de lege helft dreigend in het gezichtsveld aanwezig blijft. Overigens is het onbegrijpelijk en eigenlijk schandalig dat er zelfs tijdens zo'n mooie tentoonstelling nog een hele batterij auto's staat geparkeerd.

Op de begane grond werken de vier machines nog het best, ook de speedboot. Daar sta je als een kleine mens tegenover die grote machines met op de achtergrond de boogspanten van de oude hal.

Aanvankelijk zou de tentoonstelling zich tot deze Floraliahal beperken. Maar na gesprekken met Panamarenko kwam er in het museum zelf - in 'dat nieuw gepruts' - toch nog een tweede deel. In de drie centrale zalen van de gelijkvloerse verdieping krijgen we een soort overzichtstentoonstelling van de jaren zestig tot vandaag, van de naakte vilten vrouwenpop Feltra (1966), Panamarenko's antwoord op de popart (en een Panamarenko die velen wellicht niet kennen) tot de Hazerug (1997), de rugzakmotor waarmee je moeiteloos over een huis springt. Op de Bernouilli (1995) na, een ruimtevullende constructie, zijn het allemaal kleinere werken. Al is ook dat relatief natuurlijk, want zijn Deltavliegtuig P-1 (Piewan) (1975), een Stealth-achtig eenmansvliegtuigje met allemaal kleine schroefjes op de vleugels, heeft een breedte van vijf meter.

Omdat de verhoudingen hier beter kloppen, maakt dit tentoonstellingsgedeelte een coherentere indruk. De coherentie wordt nog benadrukt doordat de drie zalen aan de zijkanten zijn dichtgemaakt. Niets van natuurlijk licht is er nog. Je krijgt het gevoel in een andere wereld, een afgesloten droomwereld terecht te komen, een universum waar kunst de wetenschap opnieuw uitvindt.

Naar aanleiding van deze tentoonstelling, en van die in New York en Madrid (volgend jaar), heeft Panamarenko zopas een groot boek uitgebracht waarin hij in Panamarenko-Engels zijn theorieën uiteenzet en zijn werken toelicht. Omdat het zo'n prachtig jongensboek is, is het des te spijtiger dat dit de ultieme Panamarenko-tentoonstelling nog niet is. En voor minder kan het SMAK eigenlijk niet gaan, Panamarenko is tenslotte een van de drie pijlers van de museumcollectie, samen met Broodthaers en Beuys. Over enkele jaren, wanneer de Aeromodeller terug is en de Floraliahal (hopelijk) af, moet het SMAK misschien nog eens een nieuwe poging doen. Tegen dan heeft Panamarenko hopelijk zijn grote seksboek klaar.

WAT: Panamarenko WAAR EN WANNEER: SMAK, Citadelpark, Gent; nog tot 20 mei, van dinsdag tot zondag van 10 tot 18 uur ONS OORDEEL: Een mooie tentoonstelling vergezeld van een prachtig jongensboek, maar door het gemis van de Aeromodeller is dit helaas nog niet de ultieme Panamarenko-tentoonstelling die het SMAK aan zichzelf verplicht is.

Mooie Panamarenko-tentoonstelling in SMAK mist 'Aeromodeller'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234