Donderdag 25/02/2021

Wachten op de dood

theater

raamtheater speelt becketts 'eindspel'

Antwerpen

Van onze medewerkster

Liv Laveyne

Carry Goossens beweerde naar aanleiding van Eindspel dat een goed toneelstuk je moet kunnen doen lachen, huilen en nadenken. Samuel Beckett bezat de kwaliteit de drie in één zinsnede te vervatten. Je lacht bitter, huilt om de absurde grap die het leven soms is maar durft het bestaan bewuster dan ooit in de ogen zien. Ook in Eindspel komt niemand ongehavend weg, ongeacht de uitkomst.

In schaakjargon is het eindspel de laatste reeks zetten die leiden tot mat of remise. Het is het moment waarop de vroegere machtsverhouding onherroepelijk stagneert of dramatisch kantelt. Beckett schaakt met levende stukken. Hamm (Jef Demedts) is blind. Vanuit een antieke rolstoel tiranniseert hij zijn knecht Clov (Carry Goossens). Hamms ouders, Nell (Anneleen Cooreman) en Nagg (Marc Lauwrijs) verloren hun benen bij een fietsongeval en brengen hun laatste dagen door in een vuilnisbak. Elk personage is letterlijk of figuurlijk geamputeerd, zelfs de speelgoedhond mist een poot. Afgesneden van de buitenwereld bevinden deze personages zich in een kamer tussen zee en land.

Dit niemandsland krijgt in het Raamtheater een claustrofobische setting: een betonnen bunker met kalkstrepen als traansporen op de wand. Twee raampjes dicht bij het plafond laten een blauw en geel spotlicht door. De surreële enscenering klikt met de rauwe speelstijl en schenkt de strakke tekst ongekende poëzie. Die doordachte mix verleent het stuk de absurditeit die Beckett voor ogen stond: geen absurd theater, maar het tonen van de absurditeit van het leven zelf.

Dat heeft Walter Tillemans goed begrepen. In zijn regie krijgt het ouderpaar ondanks zijn relatief klein aandeel het hoogste 'slik'gehalte. Nagg is een wrange versie van het koekjesmonster die in zijn vuilnisbak hondenbiscuits verorbert en het zaagsel onder zijn kont sporadisch vervangen ziet worden door zand. Het is een pijnlijke illustratie bij de actuele (het stuk dateert van 1957!) thematiek van bejaardenverwaarlozing. Het is een angst die bij de toeschouwer leidt tot egoïstische empathie. Ook in Eindspel is dat de enige band tussen de personages: het besef dat ze op elkaar aangewezen zijn. Allen lijken afhankelijk van Hamm, maar dat is schijn. Net zo makkelijk wisselt de sadist met de masochist, wordt de hamer een spie en wordt Clov als slaaf de situatie meester.

Overeenkomstig zijn naam komt Eindspel moeilijk op gang. Vooral Goossens ontgoochelt. Uitgedost met slobberbroek en rode neus oogt hij clownesk en dat is, zeker nu we hem eens niet als komiek aan het werk zien, geen goed idee. Vanaf de uitbarsting van Nagg tegen zijn zoon krijgt het stuk het noodzakelijke zetje. De toeschouwer wordt een blik op het verleden gegund tijdens de monoloog van Hamm en in die momenten trekt meesterverteller Demedts de voorstelling volledig naar zich toe. Bij het eindspel keert ook voor Goossens het tij: hij wordt sterker naarmate hij dichter bij de waanzin komt, net als een opgesloten hond die weet dat hij weldra het zonlicht op zijn snuit zal voelen.

"Het is mij nooit gegund iets tot een einde te brengen. Behalve misschien ademen. Je mag niet hebberig zijn", schreef Beckett in zijn roman Malone meurt (1951). Zo speelt ook het Raamtheater zijn Eindspel: niet hebberig maar afwachtend. Want schaken is vooruitdenken en dan pas toeslaan.

WAT: Eindspel WIE: Raamtheater WANNEER EN WAAR: vanaf vanavond tot 28 november, telkens van woensdag tot zaterdag om 20 uur, op 28 november ook om 13.30 uur, in het Raamtheater, AntwerpenONS OORDEEL: Een goed geënsceneerd Beckett-stuk dat, overeenkomstig de tekst, in het begin vaart mist, maar naar het slot toe zijn naam met verve verdedigt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234