Woensdag 27/10/2021

AchtergrondZwart geld

Waarom zwart geld zo ingeburgerd is in ons land. En hoeveel belastingen loopt vadertje staat mis?

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Hoewel het afgelopen half jaar 190 miljoen euro werd aangemeld voor regularisatie, blijft de hoeveelheid zwart geld in ons land enorm. De zogenaamde ‘schaduweconomie’ is goed voor een omzet van zo’n 55 miljard. Waar komt al dat geld vandaan? En hoeveel inkomsten loopt de staat mis?

In de eerste helft van 2021 werden bij de fiscus 151 dossiers voor fiscale regularisatie ingediend, voor in totaal 190 miljoen euro. Dat blijkt uit cijfers van het Contactpunt Regularisatie, waar fiscale ‘zondaars’ hun ‘zwart’ kapitaal kunnen aanmelden om ermee in regel te komen. Daarmee is in zes maanden tijd al bijna evenveel zwart geld aangegeven als de 237 miljoen van vorig jaar. Het gemiddelde bedrag per dossier is opgelopen tot 1,2 miljoen euro, tegenover een dikke 700.000 euro vorig jaar. Tot juni dit jaar werd in deze vierde regularisatieronde, die in 2016 begon, al 2 miljard euro aan zwart geld aangegeven. Dat leverde de fiscus 704 miljoen euro aan heffingen op.

De regularisatierondes – deze loopt af in 2024 – leggen de nadruk op grote dossiers waarmee veel geld is gemoeid. Maar die zijn maar het topje van de ijsberg. Onze ‘zwarte economie’ wordt geschat op 16,2 procent van het bruto binnenlands product, ofwel zo’n 55 miljard euro. “Daarmee zit België in de top vijf van West-Europese landen”, zegt professor fiscaal recht Michel Maus (VUB). “Achter de zuiderse landen Griekenland, Italië, Portugal en Spanje. In die schatting zijn alle zwarte transacties meegenomen, van grote dossiers tot de 500 euro die een aannemer uit de officiële factuur laat om handje contantje te ontvangen.”

“Als je weet dat de gemiddelde belastingdruk in ons land zo’n 43 procent is, gaat het over 25 à 30 miljard euro gemiste fiscale inkomsten voor onze overheid”, legt Maus uit. “Zouden we de fraudegraad terugdringen tot het niveau van onze buurlanden, waar die met gemiddeld 10 procent opvallend lager ligt, win je 10 miljard aan fiscale inkomsten. En dan ziet onze begrotingssituatie er meteen heel anders uit.”

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

De zwarte economie is één ding. Daarnaast staat er nog zo’n 40 miljard euro aan zwart geld op Belgische bankrekeningen, blijkt uit een rapport van het Rekenhof eerder dit jaar. Het gaat om zwart kapitaal dat bij vorige regularisatierondes naar ons land is versluisd, zonder dat daar toen belastingen of boetes op betaald zijn. “Tot 2013 kon je je volledige kapitaal terughalen naar België, maar alleen kapitaal en inkomsten van de laatste zeven jaar aanmelden”, legt Maus uit. “Sindsdien is dat veranderd en moet je ook de herkomst van het kapitaal aantonen. Dat heeft er wel voor gezorgd dat naar schatting 40 miljard euro op rekeningen staat waarvan 90 tot 95 procent slechts half geregulariseerd is.”

Huis-tuin-en-keukenfraude

Het beeld van de Belg die maar al te graag in het zwart betaalt en laat betalen, komt dus niet uit de lucht vallen. Al gaat het lang niet altijd om grote fraudedossiers. “Het belang van de huis-tuin-en-keukenfraude wordt sterk onderschat”, zegt Maus. “Dan gaat het van de aannemer die 500 euro van zijn officiële factuur laat vallen om in het zwart te laten betalen tot een babysitter. Dat zijn in principe allemaal inkomsten. Het is moeilijk in te schatten hoe groot het aandeel van dat soort transacties is, maar als je dat allemaal optelt, is het misschien nog belangrijker dan de grote dossiers.”

Maar waarom heeft zwart geld zo’n aantrekkingskracht? “Er spelen een aantal zaken”, zegt Maus. “Mensen sparen zo geld uit, want ze betalen die 6 of 21 procent btw niet. Ook de schaarste in sommige sectoren speelt mee. Zoek maar eens een schilder die één slaapkamer wil schilderen en dat officieel wil laten betalen. Bovendien – typisch voor ons land – wordt fiscale fraude voor een deel gedoogd. Als men fraude ontdekt die kleiner is dan 2.500 euro, word je daarvoor niet gesanctioneerd. Zo zet onze overheid de deur op een kier. Een fout signaal.”

Belastingdruk

De belangrijkste reden volgens Maus is echter de hoge en ongelijke belastingdruk. “Die zorgt voor fiscale frustratie. De schenking van een familiale onderneming wordt bijvoorbeeld fel fiscaal bevoordeeld. Maar een arbeider die erft, betaalt zware successierechten. Of nog: een alleenstaande zonder kinderen betaalt 52 procent belastingen op zijn loon. Terwijl de meerwaarde op aandelen niet belast wordt. Dat creëert foertreacties. Je zou er bijna begrip voor krijgen.”

En toch grijpt de overheid vooral repressief in, ziet Maus. “Het gaat steeds om bestraffing. Nochtans begint fraudebestrijding bij preventie.” Hij pleit daarom voor een gelijkmatig verdeelde belastingdruk over alle inkomsten heen en het fel verminderen van gunstregimes. Daardoor zal de drang naar “fiscaal escapisme” afnemen, aldus de fiscaal expert.

Fiscaal expert Michel Maus. Beeld Jan De Meuleneir/Photo News
Fiscaal expert Michel Maus.Beeld Jan De Meuleneir/Photo News

“Al is er ook rechtlijnigheid en duidelijkheid nodig. Veel grote dossiers worden met een minnelijke schikking afgesloten, terwijl kleinere wél door het parket vervolgd worden. Dat is de wereld op z’n kop. In het buitenland zijn grote namen als Bernard Tapie (Franse zakenman, red.) of Bayern München-voorzitter Uli Hoennes achter de tralies terechtgekomen. Bij ons gebeurt dat amper.”

In maart kondigde federaal minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) aan dat belastinginspecteurs en politiespeurders in de toekomst mogen samenwerken om grote dossiers te onderzoeken. Dat was sinds 1986 verboden. De regering moet het voorstel nog bespreken, maar voor Maus is het eerder too little, too late. “Voor alle andere materie, zoals sociale zaken of milieu, mag de administratie samenwerken met het gerecht. Alleen voor fiscaliteit niet. Dat die Chinese Muur eindelijk wordt afgebroken, is de logica zelve.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234