Zondag 17/11/2019

Brexit

Waarom zegt de Noord-Ierse DUP altijd bijbelvast nee over hun ‘Ulster’?

Arlene Foster. Beeld AFP

Om te begrijpen waarom de Democratic Unionist Party (DUP) deze ochtend verzet blijft aantekenen tegen het nakende Brexit-akkoord moeten we mee kijken naar hun visie op de geschiedenis van Noord-Ierland, dat zij nog altijd ‘Ulster’ noemen. ‘Een Oranjeman steunt op zijn bijbel en geweer’.

Het nee van DUP-leider Arlene Foster deze ochtend wortelt eigenlijk in een mythische veldslag. Zoals sommige Vlaams-nationalisten vandaag nog altijd teruggrijpen naar de slag van 1302 om hun identiteit te bepalen, zo grijpen de protestantse pro-Britse unionisten vandaag nog altijd terug naar 12 juli 1690. Toen vond de beruchte slag van de Boyne plaats, naar de gelijknamige rivier. De protestantste stadhouder Willem III van het Huis van Oranje-Nassau, sinds 1689 koning van Engeland, bracht daar de katholieke koning Jacobus II een nederlaag toe. Deze ‘Glorious Twelfth’ beschouwen de unionisten vandaag nog altijd als een soort eeuwige akte van verbintenis tussen Noord-Ierland en het huidige Britse bestuur in Londen. Hun jaarlijkse viering met ‘Oranjemarsen’ ontaardde tijdens de Troubles, de sectaire burgeroorlog van eind jaren 60 tot 1998 altijd in rellen. Ook vandaag weegt de spanning door deze historische claim onderhuids, in de Noord-Ierse samenleving, en op de gesprekken.

Tegelijk is het beruchte ‘nee’ van de DUP ook altijd een succesvolle politieke strategie gebleken om haar macht af te dwingen. Foster zet daarmee de traditie verder van de partijstichter, wijlen dominee Ian Paisley van de Free Presbyterian Church of Ulster voor wie politiek en protestantisme één en dezelfde strijd waren. Paisley, en met hem de DUP, verzette zich niet zozeer tegen het Iers nationalisme, maar vooral tegen het katholicisme van de Ieren.

Paisley werd in de jaren 80 van de vorige eeuw zelfs Europees parlementslid in Straatsburg omdat hij daar de strijd wou aangaan met de Europese Gemeenschap, die hij toen “een beest dat bereden werd door de hoerige, Roomse kerk” vond. Berucht zijn ook zijn interventies in het Lagerhuis in Westminster, waar hij dikwijls “geen verraad, geen uitlevering!” bulderde als vredesgesprekken met de katholieke republikeinen ter sprake kwamen.

Leden van de DUP maakten tijdens de Troubles ook deel uit van paramilitaire bendes, die betrokken waren bij dodelijk geweld tegen katholieken. Paisleys egelhouding maakten van hem een machtig politicus, die vele Britse regeringen gegijzeld heeft gehouden. Zijn DUP voerde campagne tegen alle vredesakkoorden, ook toen dat van Goede Vrijdag 1998 uiteindelijk slaagde.

Pragmatisme

Toch besefte ook Paisley op hoge leeftijd dat de demografie van Noord-Ierland zo was veranderd dat er geen andere optie was dan pragmatisch het vredesakkoord te respecteren. Hij zag ook hoe veel unionisten er voor kozen om de Ulster Unionist Party te vervoegen, de veel gematigder unionistische partij van David Trimble, die het vredesakkoord van 1998 wel steunde.

Uiteindelijk zou Paisley voor zijn dood in 2014 vrede sluiten met wijlen Martin McGuinness, een van de toppolitici van het Republikeinse Sinn Féin en een voormalig IRA-lid. Beiden werden dikwijls bulderlachend gezien in het deelstaatparlement, wat hen de bijnaam the chuckle brothers opleverde.

Deze meer verzoenende houding vertaalde zich in electoraal succes. Sinds 2015 geleid door Foster is de DUP de grootste unionistische partij, en vormt ze het protestants tegengewicht voor het katholieke Sinn Féin. Maar de relaties tussen beide partijen zijn de voorbije jaren verzuurd. Het deelstaatparlement in Stormont is nu opgeschort omdat beide niet meer door dezelfde deur kunnen. Het brexitreferendum bleek een extra splijtzwam. Sinn Féin steunde Remain, de DUP het Leave-kamp. Foster werd daarna een machtsfactor in Westminster omdat ze na de verkiezingen van 2017 de Conservatieve minderheidsregering aan een meerderheid hielp. Veel brexiteers luisteren naar haar.

Sinn Féin hamert erop, en krijgt daarvoor steun van Ierland en de EU, dat het vredesakkoord van 1998 strikt voorschrijft dat de grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek open blijft. De DUP is het daar in principe mee eens, maar vreest dat het verleggen van de douanegrens naar de Ierse Zee, wat nu op tafel ligt, op termijn ook de bijbelvaste culturele en beleidsmatige band tussen Belfast en Londen zou verbreken.

Hoe diep religie de houding van de DUP bepaalt blijkt uit het Oranjelied dat ze jaarlijks zingen op 12 juli: ‘To guard the faith which Luther preached / the rights which William won / The Orangeman relies upon / his bible and his gun.’

Tot het laatste moment zal Foster daarom ‘no surrender!’ als basishouding innemen. Als de Britse premier Boris Johnson haar aan boord wil houden zal hij haar niet alleen met beloftes van financiële steun moeten overreden, maar ook volgens hun gedachtengang aanspreken en verzekeren dat het cultureel-religieuze erfgoed van Willem III en Ian Paisley Sr ook na een brexit bewaard zal blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234