Woensdag 16/06/2021

Armoedebestrijding

Waarom wonen arm en rijk steeds verder uit elkaar?

Ook in Brussel is er een duidelijke scheiding tussen arme en rijke buurten. 'Onze overheden streven op papier sociale mix na, maar werken de ongelijkheid niet weg', zegt stadssocioloog Stijn Oosterlynck (UA). Beeld bas bogaerts
Ook in Brussel is er een duidelijke scheiding tussen arme en rijke buurten. 'Onze overheden streven op papier sociale mix na, maar werken de ongelijkheid niet weg', zegt stadssocioloog Stijn Oosterlynck (UA).Beeld bas bogaerts

Sociale vermenging is een politiek stokpaardje, maar in de hoofdsteden van Europa gaan arm en rijk steeds verder uit elkaar wonen door toenemende inkomensongelijkheid. Wat valt er tegen te doen? En is dat nodig?

Als je (groot)steden op hun beloop laat, zijn ze binnen een jaar of tien 'uitgesorteerd' met echt afgebakende rijke en arme wijken. Want van zodra ze de kans krijgen, verhuizen mensen naar wijken waar de bewoners meer passen bij hun eigen sociaal-economische positie. Dat schrijven Nederlandse onderzoekers in het nieuwe rapport Socio-Economic Segregation in European Capital Cities.

Ze onderzochten op basis van gegevens over inkomen en jobs van de inwoners de evolutie van sociale segregatie in dertien Europese hoofdsteden tussen 2001 en 2011.

Ondanks het hippe getoeter over 'de sociale mix' in de meeste van die steden, blijkt nu dat rijken en armen de laatste tien jaar steeds verder uiteen zijn gaan wonen. Madrid is het meest gesegregeerd. Gevolgd door, in volgorde van afnemende segregatie: Tallinn, Londen, Stockholm, Wenen, Athene, Amsterdam, Boedapest, Riga, Vilnius, Praag en onderaan Oslo.

Belangrijkste oorzaak is de toenemende ongelijkheid door de globalisering, herstructurering van de economie en arbeidsmarkt en de neoliberale politiek. Daarnaast lopen in sommige steden de investeringen in de sociale huursector terug en spelen ook etniciteit en immigratie een rol.

De onderzoekers wijzen op de nefaste impact. "Dit kan een voedingsbodem zijn voor onbegrip en sociale onrust", zegt Maarten van Ham, hoogleraar Stedelijke Vernieuwing aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. "Recente rellen in Parijs, Londen en Stockholm zijn niet los te zien van concentraties van armoede in deze steden. Onze studie wijst uit dat dit probleem groeit."

Competitiekracht

Ook stellen ze dat de sociaal-economische segregatie de competitiekracht vermindert. Wanneer inwoners die dat kunnen uit buurten met overwegend lage inkomensgroepen vertrekken, worden steden vatbaarder voor sociale onrust en minder aantrekkelijk als vestigingsplaats voor bedrijven.

Volgens Van Ham moeten extremen worden vermeden door ongelijkheid te verkleinen door investeringen in onderwijs en sociale mobiliteit. "Segregatie is deels een gevolg van politieke keuzes, de politiek kan het proces ook keren."

Stadssocioloog Stijn Oosterlynck (UA) is niet verbaasd door de resultaten, die evengoed gelden in Brussel en andere Belgische steden. "Zodanig zelfs dat sommige armere groepen zelfs uit de grote steden naar provinciesteden worden geduwd. Onze overheden, die op papier sociale mix nastreven, werken de ongelijkheid, de hoofdoorzaak, namelijk niet weg. Die wordt groter."

Via het woonbeleid voorziet de Vlaamse overheid bovendien amper corrigerende maatregelen. "Het beleid investeert vooral in eigendomsverwerving. Door mensen zelf te laten kiezen waar ze wonen stimuleert het segregatie. Er is ook maar weinig animo voor sociale woningen en ze komen te weinig ook in rijke buurten, zoals in Londen. Een prijzenplafond op de huurmarkt, zoals in onder andere Berlijn, is er ook al niet", zegt Oosterlynck.

Hij heeft wel begrip voor de steden zelf. "Het is normaal dat zij bezorgd zijn om hun fiscale inkomens en dus middenklassers willen. Maar gaat dat geld naar maatregelen die segregatie tegengaan? Beleidsmaker laten het hier veeleer over aan de 'gentrificatie'. Onderzoek toont dat dat niet werkt. Die armere inwoners worden daar niet zomaar beter van. Wat wél werkt, is mensen meer kansen geven de op de arbeidsmarkt en in het onderwijs, meer investeren in concentratiescholen. Dat zie ik te weinig gebeuren."

Al nuanceert de expert wel al te pessimistische conclusies over de gevolgen van segregatie. Want wat niemand ziet is dat de armere wijken soms de lanceerbasis zijn van waaruit mensen een beter leven uitbouwen en dan verhuizen. De wijk wordt dan niet beter, maar de mensen wel. Oosterlynck: "Het is logisch dat mensen liever wonen tussen mensen met eenzelfde profiel. Dat is niet altijd negatief en wijken verschillen altijd. De ene is gespecialiseerd in handel of diensten, andere zijn de startplek voor de klim op de sociale ladder. Zolang de overheid ervoor zorgt dat de sociale lift niet stilvalt, zie ik geen probleem."

Onderzoek toont daarnaast hoe ruimtelijke segregatie ook niet altijd samenvalt met sociale. Oosterlynck: "We zien dat er etnische enclaves zijn waar mensen zich via ondernemerschap en eigen onderwijs opwerken. Zij zijn dan sociaal mobiel, maar daarom niet per se ruimtelijk mobiel. De vraag is of dat wel zo erg is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234