Vrijdag 15/11/2019

O dierbaar België

Waarom wij geen Belg meer willen zijn

Tom Van Daele, ooit rasecht Antwerpenaar, nu Amerikaan: "Als je in België een gedurfd plan hebt zeggen de mensen: Zou je dat wel doen? In Amerika zeggen ze: Geen idee, gààn!" Beeld RV

Er was eens een Amerikaan, een Indonesiër, een Australische, een IJslander en een Canadees. Ooit waren ze Belg, maar om uiteenlopende redenen namen ze een andere nationaliteit aan. Ter gelegenheid van onze nakende nationale feestdag vroegen we hen hun vaderlandse ontrouw te verklaren.

Tien jaar geleden besluit Tom Van Daele (34) om onder ons nationale wolkendek uit te kruipen en zichzelf naar Amerika te exporteren. Vandaag runt hij in de schaduw van de palmbomen op Venice Beach, Los Angeles zijn eigen bedrijf: Unknown, een creatief marketingbureau met klanten als Sony Pictures en Guess. Van Daele woont in Santa Monica, op vier straten afstand van het strand en nauwelijks een fietstocht verwijderd van Malibu.

Op 19 december 2014 wordt hij officieel een Amerikaanse staatsburger. Daar heeft hij op Facebook het volgende over te melden: "Today, I am thankful to announce that I have officially become an American. Say what you want about the United States, but nowhere in the world have I found such a group of positive, hard working people. No other country has greeted me with such a warm welcome and a plethora of opportunities than this place. America, you've been very good to me. Thank you."

"Ik heb de eed afgelegd in het Convention Center in Los Angeles", vertelt hij. "Ik heb er afstand gedaan van mijn band met België en trouw gezworen aan Amerika. Ik heb er de 'Star-Spangled Banner' gezongen en met opgestoken rechterhand beloofd dat ik desnoods de wapens zal opnemen voor mijn nieuwe land. En ik heb daar elk woord van gemeend. Samen met mij kregen ook mensen uit Syrië en Irak de Amerikaanse nationaliteit. Dat Amerika hen welkom heet en de kans geeft om iets te maken van hun leven, heeft me ontroerd. In België zouden ze zeggen: ga weg, jullie komen van ons profiteren."

"Ik ben Amerikaan geworden omdat ik helemaal bij dit land wilde horen. Als je in België een gedurfd plan hebt, zeggen de mensen: Zou je dat wel doen? Ga je dat wel kunnen? In Amerika zeggen ze: Goed idee, gáán. Ik voel hier een energie die ik nog nergens anders heb gevoeld. Dit land staat toe dat je grote plannen maakt. Dat je lef toont, dat je hoger mikt. En die mentaliteit past veel beter bij mij dan de Belgische behoedzaamheid. België denkt gewoon niet groot genoeg."

Tom Van Daele: "Ik voel in de VS een energie die je nergens anders hebt" Beeld Tom Van Daele

Sterven voor Canada

Tom Van Daele is lang niet de enige Belg die zijn inheemse status heeft veranderd. Volgens cijfers van het ministerie van Buitenlandse Zaken wonen op dit moment 418.758 Belgen permanent in het buitenland. Daarvan hebben 19.192 mensen een nieuwe nationaliteit aangenomen. Meer dan de helft onder hen koos voor een paspoort van Frankrijk, Nederland, Luxemburg, de Verenigde Staten of Duitsland.

Op de zesde plaats in de naturalisatiehitparade staat Canada. Daar mogen ze sinds begin dit jaar de in Deurne geboren Kris Callaerts een landgenoot noemen. Callaerts is majoor bij het Belgische leger wanneer hij in 2008 met zijn vrouw en kinderen naar Toronto trekt. Hij studeert er een jaar aan het Leading Forces College van het Canadese leger. Terug in België kan hij zich maar moeilijk opnieuw aanpassen: Canada heeft aanzienlijke delen van zijn hart veroverd. In 2011 verlaat hij het Belgische leger. Hij wordt hoofdinstructeur van het Canadian Army Advanced Warfare Centre en verhuist met zijn gezin naar Kingston, een stad van 120.000 inwoners tussen Toronto en Montreal.

In januari van dit jaar verwerft Callaerts de Canadese nationaliteit. "Dat is voor een militair relatief gemakkelijk", zegt hij. "Ik heb onder eed verklaard dat ik bereid ben om voor Canada te sterven. Met die belofte had ik mijn toegangsticket snel verdiend. Ik móést natuurlijk Canadees worden om in het Canadese leger te kunnen blijven. Maar ook zonder die verplichting zou ik van nationaliteit veranderd zijn: ik voel me meer Canadees dan ik me ooit Belg heb gevoeld."

"Tijdens mijn studiejaar heb ik Canada zowel op geopolitiek als op maatschappelijk gebied goed leren kennen. Het is een jong en dynamisch land met ontzettend veel toekomstmogelijkheden. We wilden onze kinderen de kans geven om daar deel van uit te maken. Het onderwijssysteem is in Canada ook minder academisch dan in België: iets kunnen is hier minstens zo belangrijk als iets kennen. Dat beviel ons wel."

"Wat ook meespeelde: amper 10 procent van Canada is bewoond. De rest is prachtige, ongerepte natuur. Je kunt hier nog aan de mensen ontsnappen als je dat wilt. Canadezen hebben heel veel ademruimte en zitten niet zo dicht op elkaars lip. Daardoor gaan ze ook veel relaxter om met migranten. Wie naar Canada emigreert, mag zijn eigen cultuur meenemen en beleven. Dit land is op multicultureel gebied erg volwassen."

Kris Callaerts is nu Canadees Beeld RV

Zakendoen in Indonesië

Niet alle Belgen die van nationaliteit veranderen, hebben daar sociaal-maatschappelijke redenen voor. Rudy Kerremans (43) baat op het Indonesische eiland Bali al vijftien jaar het succesvolle restaurant Café Des Artistes uit. "Op Bali vind je alles wat mooi is in deze wereld", zegt hij. "Prachtige natuur, een levendige cultuur, schitterende stranden, noem maar op." Twee jaar geleden werd hij Indonesiër. Niet om zich ten volle een paradijsbewoner te kunnen voelen, maar wel om meer commerciële bewegingsruimte te krijgen. "Zakendoen is hier als Indonesiër tien keer zo gemakkelijk. Nog niet zo lang geleden heb ik tegenover mijn restaurant een winkel geopend en in Ubud een stuk grond gekocht. Dat mocht ik als expat-Belg allemaal niet."

Dankzij zijn naturalisatie is zijn street credibility bij de lokale gezagsdragers aanzienlijk toegenomen, zegt hij. "Om de Indonesische nationaliteit te kunnen krijgen, moet je hier minimaal tien jaar wonen. Mijn Indonesisch paspoort is voor de Balinezen dan ook het bewijs dat ik een zekere anciënniteit heb. Ik ben niet langer één van de vele westerlingen die naar hier komen. Ik heb al een geschiedenis met dit land. Dat scheelt wanneer je een bouwvergunning aanvraagt of een inspecteur van de belastingen over de vloer krijgt."

En toch, zegt hij, zal hij nooit een Indonesiër onder de Indonesiërs zijn. "Je blijft toch de blanke, de rijke, de andere. Ik heb hier hele goeie vrienden, maar we zullen nooit elkaars gelijken zijn. Dat is ook normaal. In België is het zelfs voor Marokkanen van de derde generatie moeilijk om Belg onder de Belgen te zijn."

Een Australische onder de Australiërs zijn: dat is precies wat Lucia Theuerl (66) wil wanneer ze in 2004 haar Belgische nationaliteit inruilt voor de Australische. In 1977 trouwde ze in Aartselaar met de Australiër Karl Theuerl. Het koppel kreeg in België twee kinderen, Lucia had ook nog een zoon uit haar eerste huwelijk. In 2000 verhuisde het gezin Theuerl naar Kallangur, een plaatsje in de Australische deelstaat Queensland. Lucia's oudste zoon - op dat moment al 26 - bleef in België.

Vrijwel meteen nadat Lucia in het land down under aankwam, vroeg ze de Australische nationaliteit aan. "Omdat onze jongste kinderen een Australische vader hadden, hadden ze bij hun geboorte automatisch de Australische nationaliteit gekregen. Daardoor was ik de enige Belgische in ons Aussie-gezin. Nu we in Australië woonden, wilde ik ook Australische worden. Ik wou niet langer de vreemde eend in de bijt zijn. Toen ik mijn Australisch paspoort kreeg, was ik gelukkig: het voelde alsof ons gezin op één of andere manier herenigd werd. Ik had ook voor het eerst het gevoel dat ik écht in mijn nieuwe land thuishoorde."

Dat Lucia haar Belgische paspoort moest inleveren, vond ze een detail.

"Of ik nu Belgische papieren heb of niet: ik ken in de Rupelstreek nog altijd even goed mijn weg, hoor. (lacht) Ik voel mij in België niet anders dan mijn collega-Belgen. Ik heb er 51 jaar gewoond. Dat wis je niet zomaar uit. Tenzij ik 103 word, zal ik langer in België gewoond hebben dan in Australië. Ik zal nooit alleen maar een Australische zijn."

Rudy Kerremans baadt in Bali het restaurant Café des Artistes uit Beeld RV

Frieten of nasi goreng

Is er een verband tussen nationaliteit en identiteit? Anders gezegd: verliezen mensen die hun Belgische nationaliteit opgeven ook een stukje van hun Belgische eigenheid? Rudy Kerremans lacht de vraag weg. "Om Indonesiër te kunnen worden, moest ik mijn Belgisch paspoort afstaan. Ik moet nu een visum aanvragen als ik naar België wil gaan. (lacht) Maar ik voel me nog altijd een Belg, hoor. Een paspoort is een bewijs van nationaliteit, niet van identiteit. Ik eet graag nasi goreng, maar nog liever stoofvlees met frieten. Ik hou van gamelanmuziek, maar nog meer van La Traviata. Ik heb mijn westerse achtergrond nooit van mij afgeschud."

Een ander geluid hoor je bij Kris Callaerts. "Ik kom uit een Vlaams-nationalistisch nest. Ik mocht van mijn vader alleen in het Belgische leger gaan als ik officier werd. 'Vanuit die positie kun je tenminste iets doen voor de Vlamingen in het leger', zei hij. Een deel van mij blijft ook in Canada Vlaams-nationalist. Maar ondertussen ben ik in de eerste plaats Canadees. Ik identificeer me meer met mijn nieuwe thuisland dan met Vlaanderen. Van hieruit bekijk ik de Vlaamse onafhankelijkheidsstrijd ook anders. In België was ik als separatist heel actief en ongeduldig. Die sense of urgency ben ik kwijt. Ooit zal Vlaanderen wel eens onafhankelijk worden. Maar laat de democratie vooral rustig haar werk doen."

Wanneer je als Belg voor een nieuwe nationaliteit kiest, ben je niet per se Belg-af. Je kunt ook kiezen voor de dubbele nationaliteit: een vorm van culturele schizofrenie die door de Belgische wetgever sinds 2008 wordt toegestaan.

Tom Van Daele heeft als Amerikaan zijn Belgisch paspoort behouden. Al had hij daar louter pragmatische redenen voor. "Als ik morgen op een vliegtuig zit dat gekaapt wordt door terroristen eet ik mijn Amerikaanse paspoort op en wapper ik met mijn Belgische. Maar voor de rest voel ik me absoluut geen Belg meer. Ik ben een Amerikaan."

Nog een ervaringsdeskundige op het gebied van meervoudige nationaliteiten is Koen Van de Putte (41): hij is zowel IJslander als Belg. In april 2000 reisde Van de Putte vanuit Gent de IJslandse Sigurlinn Gunnarsdottar achterna. Vandaag zijn ze getrouwd, hebben ze twee dochters en wonen ze in Kopavogur, een voorstad van Reykjavik.

Om IJslander te kunnen worden, moest Van de Putte zijn Belgische nationaliteit opgeven. Van zodra hij IJslander was, mocht hij echter opnieuw een Belgisch paspoort aanvragen. Wat hij ook deed. "Toen ik opnieuw Belg werd, kregen ook mijn dochters Belgische paspoorten. Dat is best handig mochten ze ooit beslissen om in België te gaan studeren."

Om te bewijzen dat hij een geschikte Belg zou zijn, moest Van de Putte een geestig administratief proces doorlopen. "Ik moest een vragenlijst invullen die duidelijk bedoeld was voor mensen die nog nooit Belg zijn geweest", zegt hij. "Heeft u familie of kennissen in België?, stond er. Ja, mijn ouders, antwoordde ik dan. Waarom wil u Belg worden? Omdat ik het twee dagen geleden nog was. En zo ging dat maar door." (lacht)

In 2007 is hij officieel IJslander en Belg. Alsof een dubbele nationaliteit niet volstaat, neemt hij ineens ook een dubbele voornaam: Koen Van de Putte wordt Koen Kjartan Van de Putte. "IJslanders kunnen de 'oe' niet uitspreken en hadden het moeilijk met 'Koen'. Nu mogen ze gewoon Kjartan zeggen, een courante IJslandse naam. Ik heb hier een reisbureau opgericht: Kjartan boezemt mijn IJslandse klanten toch meer vertrouwen in dan Koen."

Of hij een voorkeur heeft voor één van zijn twee nationaliteiten, vraag ik. "Ik ga voor 90 procent als IJslander door het leven en voor 10 procent als Belg", zegt hij. "En als ze mij op reis vragen waar ik vandaan kom, antwoord ik: IJsland. In het buitenland is het veel interessanter om IJslander te zijn dan Belg. België spreekt niet echt tot de verbeelding. IJsland, met zijn gletsjers en vulkanen, wél."

Koen Kjartan Van de Putte werd IJslander: "Ijslanders kunnen de 'oe' niet uitspreken. Nu mogen ze gewoon Kjartan zeggen" Beeld RV

Geboorteland als thuisland?

Hoeveel België hebben ex-Belgen nog in zich? Is hun geboorteland nog altijd hun thuisland? Of is het met landen zoals met mensen: uit het oog, uit het hart? Tom Van Daele is het duidelijkst. "Als ik in België op bezoek ben, voel ik me niet langer thuis. Ik ben pas thuis wanneer de wielen van het vliegtuig een paar dagen later opnieuw de landingsbaan in LA raken." Rudy Kerremans klinkt genuanceerder. "Na twee weken België wil ik altijd terug naar Bali. Tegelijk is het heerlijk om me in België nog eens aan de westerse cultuur te laven. Ik vertik het dus om op je vraag te antwoorden. Ik heb gewoon twéé thuislanden." (lacht)

"Ik voel me in IJsland een stuk beter dan in België", zegt Koen Kjartan Van de Putte. "Het leven gaat hier langzamer. Er is minder stress, je kunt hier nog tot rust komen. IJslanders zijn natuurmensen en daar hou ik van. Als het hier regent, laat iedereen zijn kinderen rustig buiten spelen. Als het in België regent, schieten alle mama's meteen in paniek." (lacht)

Ook Lucia Theuerl twijfelt niet: Australië is haar thuisland. "Ik mis mijn oudste zoon en mijn Belgische familie geregeld, maar ik verlang nooit naar het land België. Vorig jaar is mijn man Karl overleden. Ik wou dat hij nog elke dag bij me was, maar ook zonder hem hoor ik hier thuis. Mijn dochters wonen vlakbij, ik heb hier veel vrienden en ik geniet 330 dagen per jaar van de zon. What's not to like?"

De slotvraag is voor Kris Callaerts: zou hij als Canadees militair tegen het Belgische leger strijden, mocht de immer onvoorspelbare toekomst daar aanleiding toe geven? "Dat is een wel heel hypothetische vraag, niet? (lacht) Maar goed, indien nodig zal ik het Belgische leger met alle mogelijke middelen bekampen, ja. Pas op: ik zou het erg vinden om tegen mijn oude vrienden te moeten vechten. Maar ik ben een Canadees nu. Een Canadese paratroeper nog wel. Ik ken mijn verantwoordelijkheden."

Dit stuk kwam mee tot stand met de hulp van Vlamingen In De Wereld, een belangenorganisatie voor Vlamingen die in het buitenland (willen) leven, wonen en werken. www.viw.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234