Donderdag 28/10/2021

AchtergrondVersoepelingen

Waarom we maar best niet te veel naar het coronasucces van Israël en het VK kijken

Een vaccinatiecentrum in Lievegem. Beeld Archief Seymortier
Een vaccinatiecentrum in Lievegem.Beeld Archief Seymortier

Met een vaccinatiecampagne op volle toeren vieren de verschillende regeringen in ons land de teugels. Politici hopen op hetzelfde effect als in Israël en het Verenigd Koninkrijk, waar vaccins zorgen voor een felle terugval van besmettingen en hospitalisaties. Hoe realistisch is dat?

Vaccinaties. Dat is eigenlijk het codewoord achter alle versoepelingen. Dat u en ik straks weer op café kunnen en mogen hopen op een festival later deze zomer, is omdat alle regeringen in ons land, verzameld in het Overlegcomité, rekenen op de gunstige effecten van de vaccinatiecampagne.

Politici gaan uit van een herhaling van wat zich in landen als Israël en het Verenigd Koninkrijk afspeelde. Eenmaal de vaccinatiegraad daar de kaap van de 40 procent bereikte, zagen zij hun besmettingscijfers en ziekenhuisopnames spectaculair dalen.

Volgens cijfers van de Vlaamse regering zouden deze week 40 procent van alle volwassen Vlamingen een eerste prik gekregen moeten hebben. In heel België zitten we intussen aan een vaccinatiegraad van 39,5 procent bij de volwassenen.

Drie kanttekeningen daarbij: een vaccin begint pas echt te werken na tien dagen tot twee weken. Voor de veiligheid tellen we dus best een halve maand bovenop deze data. Bovendien gaat het hier om de vaccinatiegraad met één prikje – een volledige vaccinatie is nog doeltreffender. Ook heeft het cijfer enkel betrekking op de bevolking ouder dan 18. Voor de hele bevolking ligt de vaccinatiegraad momenteel op 31,6 procent. Voor groepsimmuniteit wordt altijd naar de hele bevolking gekeken.

Desalniettemin laten de eerste effecten van de campagne zich intussen al voelen. Zo zijn er minder besmettingen, ziekenhuisopnames en overlijdens bij de oudste inwoners van ons land. “Terwijl die cijfers proportioneel wel stijgen bij veertigers en vijftigers”, zegt viroloog Steven Van Gucht van gezondheidsinstituut Sciensano. “Bijvoorbeeld het aantal overlijdens voor de leeftijdscategorie 45 jaar tot 65 jaar is deze week gestegen van 28 naar 38. Bij 65-plussers daalt dat. Dat is een effect van de vaccinaties. De alleroudsten onder ons die twee prikjes gekregen hebben, zijn goed beschermd.”

Daardoor kijken experts als Van Gucht nu vooral naar ziekenhuiscijfers. Voorlopig dalen die nog, in tegenstelling tot de besmettingscijfers die stagneren op een plateau van net geen 3.000 dagelijkse gevallen.

En-en-verhaal

Zijn we dan op weg naar eenzelfde scenario als in Israël en het Verenigd Koninkrijk? “Het klopt dat de cijfers daar spectaculair zijn beginnen dalen bij een vaccinatiegraad tussen de 40 en 50 procent, en we verwachten dat effect ook bij ons”, zegt Van Gucht. “Al is er een grote ‘maar’. In beide landen is het altijd een combinatie geweest van maatregelen én vaccinatie die voor de ommekeer gezorgd heeft, niet de vaccins alleen.”

Zowel in het Verenigd Koninkrijk als in Israël golden zeer strenge maatregelen toen de vaccinatiecampagne volop liep. “Eigenlijk begonnen ze net met vaccineren toen ze in een golf terechtkwamen”, zegt infectioloog Steven Callens (UZGent), die ook lid is van de adviesraad GEMS. “Door de vaccins met maatregelen te combineren, zullen die elkaar wellicht versterkt hebben.”

Een ander voorbeeld is Chili. Hoewel ongeveer de helft van de bevolking er eind maart al een prik kreeg, zag het zich toch geconfronteerd met een opflakkering van het virus. Het dwong het land tot nieuwe maatregelen. “Laat ons proberen niet in diezelfde val te trappen”, zegt biostatisticus Geert Molenberghs (UHasselt/KU Leuven).

Ons land rolt zijn vaccinatiecampagne daarentegen uit tegen een achtergrond van versoepelingen. Volgens Van Gucht zal dat tot gevolg hebben dat we de grote val in cijfers pas bij een hogere vaccinatiegraad zullen zien. “Hoe meer ruimte het virus krijgt, hoe hoger de vaccinatiegraad moet liggen om de zaak onder controle te kunnen houden”, zegt hij.

Alle experts wijzen op het belang van zo'n en-en-verhaal. Om een idee te geven: Callens wijst op berekeningen die Italiaanse wetenschappers vorige maand in Nature publiceerden. Volgens hun berekeningen zou niets doen resulteren in 298.000 coronadoden begin volgend jaar. Snel vaccineren zonder maatregelen brengt dat getal terug tot 51.000 doden. Enkel maatregelen nemen zou dan weer 30.000 doden betekenen. Een snelle vaccinatiecampagne en ondertussen maatregelen aanhouden zou dat cijfer terugschroeven tot 18.000 doden.

Daarnaast is het moeilijk om zomaar vergelijkingen te maken tussen landen. “Een land als Israël kan de grenzen gemakkelijker afsluiten van de rest van de wereld”, zegt Molenberghs. “Wij moeten altijd rekening houden met wat speelt binnen de hele EU. Ons land heeft eerder een hoge incidentie. Maar bij onze buurlanden Frankrijk en Nederland is dat nog hoger. Dat zal onze besmettingscijfers sowieso blijven beïnvloeden. Tegelijk heeft Israël een veel jongere bevolking. Als je in dat land 40 procent van de mensen hebt ingeënt, dan heb je meteen ook een groot deel van de actieve bevolking geprikt.”

Dat alles samen zorgt voor de nodige ongerustheid bij experts. Dinsdag drongen ze op verschillende fora aan op meer voorzichtigheid. “Mijn boodschap is om toch een beetje te temporiseren”, zegt Van Gucht. “Iedereen is natuurlijk ongeduldig, maar enkele maanden extra geduld voorkomt wel onnodige besmettingen, ziekenhuisopnames en sterftes. Pas tegen het einde van de zomer zal het merendeel van de bevolking ook zijn tweede prikje hebben gehad en dus volledig beschermd zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234