Maandag 27/06/2022

Voor u uitgelegdPareidolie

Waarom we in toast Jezus zien, maar nooit Maria

Ziet u Jezus of Maria? Volgens onderzoek nemen we in alledaagse objecten veel vaker mannen waar dan vrouwen.  Beeld RV
Ziet u Jezus of Maria? Volgens onderzoek nemen we in alledaagse objecten veel vaker mannen waar dan vrouwen.Beeld RV

Als mens zijn we geprogrammeerd om gezichten te herkennen in alledaagse objecten. Opmerkelijk genoeg zien we daarbij altijd mannen en zelden vrouwen, zo bewijst nieuw onderzoek. ‘Onze hersenen zijn ingesteld op mannen.’

Lotte Beckers

Van een treurig kijkende handtas tot een aardappel: in Australië kregen 3.815 proefpersonen zo’n 200 voorwerpen te zien, waarvan een aantal met een gezichtsstructuur. Het Australisch-Amerikaanse onderzoek leverde een verrassend resultaat op: in 90 procent van de gevallen werd het gezicht geïdentificeerd als mannelijk. Amper 10 procent werd door de deelnemers als vrouw herkend. Voor alle duidelijkheid: zowel de mannelijke als de vrouwelijke deelnemers vinkten bijna altijd het vakje ‘man’ aan, en onderzoekers hebben er op gelet dat de objecten niet geassocieerd worden met een van de twee genders, denk maar aan een herenfiets.

“Wat dit onderzoek aantoont, is dat ‘mannelijk’ in onze hersenen nog steeds de default setting is als een persoon wordt herkend”, legt Jelle Demanet, cognitief psycholoog aan de Hogeschool West-Vlaanderen, het belang van dit onderzoek uit. “Onze hersenen zijn getraind om waarnemingen als mannelijk te interpreteren.” Zo is het ook met voorwerpen. “Een voorwerp zonder uitgesproken genderkenmerken, denk bijvoorbeeld ook aan een emoji, wordt pas een vrouw als hij rode lippen of lange wimpers heeft.”

Culturele assumpties

Onze neiging om in objecten gezichten te herkennen, ook bekend als pareidolie, is een vaardigheid die de mens enkel deelt met enkele primaten. Daar is een goede evolutionaire verklaring voor. Demanet: “Om te overleven was het voor de mens belangrijk om snel andere mensen te herkennen. Dat doen we via het zogenaamde fusiform aangezichtshersengebied, het hersengebied dat specifiek ontworpen is om gezichten te herkennen. Dat systeem is nogal gevoelig: het is beter om te snel ergens een gezicht in te zien dan om er eentje te missen.”

Maar inmiddels spelen ook culturele en andere assumpties in op de interpretatie van die waarneming: we zien standaard een man. Hoe dat precies komt, is nu de grote vraag. “Het ontstaan van die bias – of het nu komt door sociale conditionering of allerlei waarnemingen, zoals de gezichten die we zagen tijdens onze vroege ontwikkeling als mens – blijft een open vraag”, stelt onderzoeksleidster Susan Wardle van het Amerikaanse National Institutes of Health.

Ingebakken

Het onderzoek suggereert alvast dat de mens in zijn/haar begindagen vooral werd blootgesteld aan mannen, óf dat het onderscheid tussen mannen en vrouwen zeer beperkt was. “Het toont alleszins aan hoe onze culturele evolutie, de neiging om de verschillen tussen vrouwen en mannen te zien, voorloopt op onze biologische evolutie”, zegt Demanet.

Dat heeft vandaag nog een grote impact op ons leven. “Het doet ons inzien en begrijpen waarom die gender bias nog steeds zo ingebakken is in onze maatschappij en de discussies die worden gevoerd. Wat is gender, wat is een man of vrouw? Die vragen komen deels voort uit die evolutionaire nadruk op mannen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234