Donderdag 13/05/2021

Achtergrond

Waarom we de Turken tijd moeten geven

25.000 mensen met Turkse roots verzamelden onlangs nog in de Ethias Arena in Hasselt voor het bezoek van president Erdogan. Beeld Wouter Van Vooren
25.000 mensen met Turkse roots verzamelden onlangs nog in de Ethias Arena in Hasselt voor het bezoek van president Erdogan.Beeld Wouter Van Vooren

N-VA en Groen jutten elkaar in het parlement op over een resolutie over de Armeense genocide. Maar vraag een Belg van Turkse origine niet het woord 'genocide' uit te spreken. Dat is veel te hoog gegrepen.

"Wie twijfelt aan de zogenaamde Armeense genocide, is meteen een negationist. Luister toch ook eens naar de Turken! Er zijn echt geen harde bewijzen van een volkerenmoord." Aan het woord is een woedende Hakan Celikoz, woordvoerder van het Belgisch-Turks platform, een koepel van alle Turkse federaties.

Drie weken geleden werd de koepel opgericht en kreeg die meteen 2.250 mensen op de been voor een betoging in Brussel. Voor Celikoz is het zeven bruggen te ver om verontschuldigingen te eisen van de Turkse gemeenschap. De Turken willen gerust erkennen dat ze misdaden begingen tegen de Armeniërs tussen 1915 en 1922, maar hoogst uitzonderlijk vinden ze die niet.

Turkse politici moeten door die frustraties binnen hun gemeenschap uiterst lastige keuzes maken. Houden ze hun partij of hun achterban te vriend? Parlementslid Mahinur Ozdemir weigerde de genocide te erkennen, en werd door cdH ontslagen. Burgemeester Emir Kir was niet op de herdenking in de Kamer, maar zwichtte wel onder druk van de PS. Hij heeft het sindsdien over 'de massamoord'. Ook Fatma Pehlivan (sp.a) en Meyrem Almaci (Groen) lieten toen hun zitje leeg. De eerste was gisteren niet te bereiken, de groene partijvoorzitter was door omstandigheden verhinderd.

Voor de Turkse parlementsleden zal het de komende weken schipperen blijven tussen de verwachtingen van hun publiek en hun partij, want N-VA en Groen bikkelen om een resolutie over deze volkerenmoord. Voor Groen, zelfs mét voorzitter met Turkse voorouders, mag de tekst nog scherper, elders is dat niet het geval. "We gaan de Armeense kwestie (sic) intern bespreken", zegt Veli Yuksel behoedzaam. "Waarom moeten wij ons trouwens altijd maar verantwoorden? In een oorlog zijn er toch geen goeden en slechten." In 1998 stemde de Senaat al een resolutie over de Armeense genocide, maar die werd nooit overgenomen door de Kamer, laat staan door de regering.

Tine Peeters Beeld Tim Dirven
Tine PeetersBeeld Tim Dirven
25.000 mensen met Turkse roots verzamelden onlangs nog in de Ethias Arena in Hasselt voor het bezoek van president Erdogan. Beeld Wouter Van Vooren
25.000 mensen met Turkse roots verzamelden onlangs nog in de Ethias Arena in Hasselt voor het bezoek van president Erdogan.Beeld Wouter Van Vooren

Leterme en de Turken

Niet eens zo lang geleden hadden Belgisch politici, en niet van de minsten, nog een verontschuldigende houding tegenover deze genocide. In 2007, in de aanloop naar de verkiezingen, domineerde de Armeense genocide zelfs even de verkiezingscampagne. Aanleiding was een interview dat Yves Leterme (CD&V), toenmalig kandidaat-premier, gaf in de Turkse krant Zaman.

Daarin weigerde de CD&V'er het woord 'genocide' in de mond te nemen. In het Vlaams Parlement deed hij dat, na lang aandringen van de oppositie, uiteindelijk wel. Pour la petite histoire: N-VA, op dat moment de kleine kartelpartner van CD&V, was toen totaal niet opgezet met Letermes interpretatie van de Turkse geschiedenis. "De historische bewijslast is te verpletterend om redelijke twijfel toe te staan", zei Bart De Wever toen in De Morgen. Leterme was zeker niet de enige Belgische politicus die het woord 'genocide' acht jaar geleden nog niet over de lippen kreeg. Johan Vande Lanotte (sp.a), zijn tegenstrever, wou evenmin zijn potentiële kiezers voor het hoofd stoten. Als de Turkse Belgen klagen over de twee maten en gewichten waar de Belgische politiek mee weegt, hebben ze dus niet eens ongelijk.

"De Turken voelen zich uiterst geviseerd", zegt Dries Lesage van het Centrum voor Turkse Studies (UGent). "Ze snappen niet waarom uitgerekend zij door het stof moeten." Eén voorbeeld dat ze dan aanhalen, is Algerije. De vroegere kolonie beschuldigt Frankrijk van een even grote massamoord, maar dat brengt internationaal veel minder commotie teweeg. Of, nog een voorbeeld waar de Turken graag mee schermen: toen de huidige president van Armenië militair bevelhebber in Nagorno-Karabach was, richtten de Armeniërs daar in 1992 een bloedbad met 400 burgerslachtoffers aan. En dan zijn er nog de etnische zuiveringen door milities van - onder meer - Serviërs en Grieken van 1820 tot 1922, die volgens Ankara het leven van vijf miljoen Turken en andere moslims eisten.

Geen groot plan

In Turkije blijft de twijfel ook knagen over de exacte toedracht van de feiten. Dat er honderdduizenden Armeniërs het leven lieten, is aan de Bosphorus een vaststaand feit. Alleen vragen veel geschiedschrijvers zich af of er wel een groot, centraal plan achter die moorden zat, en blijft de overtuiging overeind dat er documenten over de genocide vervalst zijn. "Het officieel Turks standpunt luidt dat het om een uiterst complexe oorlog ging", zegt Lesage. "Waarbij het niet opgaat om er één aspect uit te lichten."

Wettelijk blijft 'het beledigen van de Turkse natie' ook nog altijd strafbaar, al wordt dat voor deze kwestie niet meer rigoureus toegepast. Processen, zoals dat tegen Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk, zijn niet meer aan de orde. Al die tegenargumenten zijn in Turkije ingebed in de uiterst nationalistische geschiedschrijving, wat enige afstand en objectivering moeilijk toelaat.

Wellicht is het dus wat te makkelijk om de Turken nu massaal weg te zetten als 'slechte democraten' of 'rücksichtlose opportunisten'. Belgische kleppers à la Leterme twijfelden ook lang en openlijk aan deze genocide, en gingen pas overstag toen het echt niet meer anders kon.

De Armeense kwestie

- Tussen de 800.000 en 1,5 miljoen Armeniërs werden gedood.
- Ze werd tijdens en na de Eerste Wereldoorlog uitgevoerd, en wordt gezien als een van de eerste 'moderne genocides', omdat de Armeniërs op een georganiseerde wijze werden uitgemoord.
- De startdatum is 24 april 1915, toen de Ottomaanse autoriteiten ongeveer 250 Armeense intellectuelen en leiders in Constantinopel arresteerden.
- In Turkije spreekt niemand van 'genocide', wel van de Armeense kwestie.
- Onder historici, Turks en niet-Turks, woedde lang de discussie of deze massamoord alle kenmerken van een genocide draagt.
- Het is het tweede meest bestudeerde geval van genocide na de Holocaust.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234