Zondag 28/11/2021

AnalyseWerk

Waarom vrouwen telkens weer de pineut zijn op de arbeidsmarkt

De gemiddelde loopbaan van een vrouw bedraagt vandaag 36,6 jaar. Bij mannen is dat 42,2 jaar. Beeld Shutterstock / Maskot Images
De gemiddelde loopbaan van een vrouw bedraagt vandaag 36,6 jaar. Bij mannen is dat 42,2 jaar.Beeld Shutterstock / Maskot Images

De federale regering wil 80 procent van de Belgen op arbeidsleeftijd aan het werk. Maar hoe raken we daar? Op een conferentie georganiseerd door minister van Werk Pierre-Yves Dermagne (PS) bleek niet voor het eerst hoe de traditionele recepten vooral vrouwen benadelen – tijdens en na de loopbaan.

1. Langer leven, langer werken?

We leven met zijn allen steeds langer, waardoor de bevolking verhoudingsgewijs almaar meer ouderen telt. Hun pensioen wordt betaald door de werkenden, die relatief gezien een krimpende groep vormen. Het centrale vraagstuk van de vergrijzing is dan ook hoe die pensioenen betaalbaar gehouden kunnen worden.

Eén van de voor de hand liggend antwoorden is dat iedereen steeds langer zal moeten werken om een volwaardig pensioen te krijgen. Dat hoeft niet noodzakelijk een probleem te zijn: als we langer leven, kunnen we ook langer werken. Maar die vaststelling gaat lang niet voor iedereen in gelijke mate op.

Laaggeschoolden voeren over het algemeen zwaarder werk uit dan hooggeschoolden, en het zijn vooral die laatsen die gezonde levensjaren winnen. “We verwachten van kortergeschoolden dat zij langer werken, omdat hogergeschoolden langer leven en langer kunnen genieten van hun pensioenjaren”, zegt Matthias Somers, coördinator van Denktank Minerva. Bij kortgeschoolden ligt de wettelijke pensioenleeftijd volgens Somers hoger dan de gezonde levensverwachting.

Dat contrast manifesteert zich nog scherper bij vrouwen. Bij kortgeschoolde mannen stagneerde de gezonde levensverwachting voor een 25-jarige tussen 2001 en 2011, maar bij kortgeschoolde vrouwen nam die met maar liefst vier jaar af. Die vaststelling zet de logica ‘langer leven, langer werken’ op losse schroeven, omdat deze vrouwen niet profiteren van de gestegen levensverwachting.

2. Echt werken?

Naast langer werken is écht werken een stokpaardje in veel hervormingsplannen. Een groot deel van de loopbaan bestaat uit zogenaamde gelijkgestelde perioden: perioden waarin een werknemer niet aan het werk is, maar die wel worden meegeteld voor de pensioenberekening alsóf de werknemer aan het werk was. Voorbeelden zijn ouderschapsverlof of betaalde vakantie.

Onder meer de liberalen willen pensioenrechten meer dan vandaag het geval is baseren op effectief gewerkte jaren. Zo’n hervorming zou vooral voor vrouwen nadelig zijn. 2021 is niet 1970, maar toch is de vrouw nog altijd de eerste die het werk terugschroeft om zorgtaken op te nemen voor kinderen of ouders. Vrouwen maken ook meer dan mannen gebruik van gelijkgestelde periodes.

Langgeschoolden leven langer, maar de levensverwachting van kortgeschoolden stagneert en nam zelfs af voor vrouwen. Beeld Getty Images
Langgeschoolden leven langer, maar de levensverwachting van kortgeschoolden stagneert en nam zelfs af voor vrouwen.Beeld Getty Images

“De stereotypen en rolpatronen blijven hardnekkig in onze samenleving. Een mooi voorbeeld is het corona-ouderschapsverlof. Dat werd voor 70 procent door vrouwen opgenomen”, zegt Annemie Pernot, ondervoorzitster van de federale Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen. “De ongelijke verdeling van zorgverantwoordelijkheden binnen het gezin creëert een ongelijkheid die enkel zal toenemen naarmate de nood aan mantelzorg toeneemt,” zegt Somers.

Als de bedoeling is om oudere werknemers langer aan het werk te houden, betekent dat ook dat jongere ouders minder kunnen terugvallen op grootouders om de kinderen op te vangen. De kans is groot dat het dan opnieuw de jonge moeders zijn die het (betaalde) werk terugschroeven. Dat versterkt de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen verder.

“De gemiddelde loopbaan van een vrouw bedraagt vandaag 36,6 jaar. Bij mannen is dat 42,2 jaar,” stipt Pernot aan. Zij constateert dat ondanks alle vaststellingen de regering het pensioenbedrag en het minimumpensioen toch meer wil linken aan effectief gewerkte perioden.

3. Zwaar werk?

Iedereen is het erover eens dat zwaar werk niet zo lang vol te houden is als minder arbeidsintensief werk. Maar wat heet ‘zwaar’? Dat blijkt vaak een erg mannelijke inschatting. “De structuur in organisatie van het werk, alsook de apparatuur, zijn vaak gebaseerd op het model van de gemiddelde man”, zegt Pernot. Mede daardoor doen vrouwen vaak werk dat onterecht als veilig en eenvoudig wordt aangemerkt, klinkt het.

Het leidt ertoe dat vrouwen het moeilijker hebben om langer aan het werk te blijven in voltijdse tewerkstelling. Vrouwen werken sowieso meer deeltijds dan mannen, zij het vaak onvrijwillig. Pernot: “Het werk is zodanig georganiseerd, de flexibiliteit is dermate hoog en het soort werk is zo zwaar dat hun taken voltijds uitoefenen in de huidige omstandigheden niet haalbaar is.”

Al die structurele ongelijkheden werken op elkaar in en komen aan het einde van de loopbaan samen wanneer in de Zuidertoren een pensioenberekening wordt gemaakt. Door een arbeidsmarktsbeleid dat erg op mannelijke loopbanen gebaseerd is, lopen vrouwen loon, promotie en pensioen mis.

Het is een van de grote uitdagingen voor de hervormingsplannen van de regering: als mannen en vrouwen niet op dezelfde manier aan het werk kunnen deelnemen, hoe kunnen we dan voorkomen dat vrouwen daar op het einde van de rit het slachtoffer van zijn?

“De verhoging van het minimumpensioen en de waardering van genoodzaakt deeltijdse werknemers – vooral vrouwen dan – zouden elke gepensioneerde toelaten toegang te hebben tot een waardig leven”, suggereert Daniel Van Daele, voorzitter van de Federale Adviesraad voor Ouderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234