Zondag 25/08/2019

'Waarom uiten musea geen meningen meer?'

Kunstencentrum WIELS blaast dit jaar tien kaarsjes uit. Dat jubileum wordt gevierd met de expo Het afwezige museum, waarin curator en WIELS-directeur Dirk Snauwaert het Brusselse museumlandschap een spiegel voorhoudt. 'We kijken te veel naar hoe het gisteren was.' ewoud ceulemans

"Waarom zijn de musea zo stil?" WIELS-directeur Dirk Snauwaert (52) werpt de vraag op. Met de nodige ergernis in zijn stem. "De laatste jaren nemen musea geen maatschappelijke positie meer in. In de filmwereld, in het theater, in de literatuur hoor je stemmen, die iets te zeggen hebben over de wereld van vandaag. Bij de musea blijf het oorverdovend stil. Waarom? Dat weet ik niet. Maar met deze expo wil ik die vraag opwerpen."

In 2007 opende kunstencentrum WIELS de deuren in de voormalige brouwerij Wielemans-Ceuppens in Vorst. Om die tiende verjaardag te vieren, cureert Snauwaert Het afwezige museum, een expo die 'een blauwdruk voor een museum voor hedendaagse kunst in het hart van Europa' belooft. Want dat er nood is aan zo'n museum, staat voor de directeur van het WIELS - dat geen collectie heeft en als dusdanig geen museum, maar een kunstencentrum is - buiten kijf.

Hij is niet de enige met die visie: in 2015 kocht het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het Citroën-gebouw, aan het kanaal, om er een nieuw museum in onder te brengen. Tegen 2020 moet het er zijn. "Dat de politiek stelt dat er een museum voor hedendaagse kunst nodig is, hebben we in dit land nog nooit gezien", stelt Snauwaert. "Daarvoor moeten we applaudisseren."

Waarom is zo'n museum nodig?

"Deze stad is in volle evolutie. Brussel is de grootste demografische uitdaging in ons land: er gebeurt van alles waarop wij de nodige artistieke en culturele antwoorden moeten vinden. Zeker na de aanslagen, en de culturele spanningen in deze stad, is een museum voor hedendaagse kunst nodig: daarin kun je de toekomst in de ogen kijken. Dat is ook een van de achterliggende gedachten bij deze tentoonstelling."

Wat bedoelt u daarmee?

"Brussel heeft een grote internationale taak. In deze stad komt veel internationaal volk over de vloer, maar dat moet vaststellen dat hier enkel folklorecultuur te zien is, puur nostalgie. Evenementiseringvan de binnenstad, van op de Zavel tot op de Vismarkt. Men wil nu enkel geld maken met hoe België vroeger was, en denkt dat we enkel met stromingen als art nouveau en symbolisme de toeristen kunnen paaien. Maar daar heeft eigenlijk niemand voordeel bij, dus waarom zouden we die weg blijven volgen?"

Welke weg moet Brussel dan wel volgen?

"We kijken nu te veel naar hoe het gisteren was, terwijl we naar vandaag en morgen moeten kijken, naar hoe deze stad er dan zal uitzien. Dat is wat mij interesseert. We moeten ons afvragen welke stemmen er vandaag nog afwezig zijn in onze musea. Dat gaat niet alleen over minderheden, maar ook over cruciale maatschappelijke verschuivingen die in de musea niet gerepresenteerd zijn. Terwijl iedereen weet welke die taboezones zijn."

Bijvoorbeeld?

"We hadden het tot voor twintig jaar niet over ons koloniale verleden. Collaboratie was geen onderwerp, bepaalde seksuele taboes, zoals emancipatie en vrouwenrechten, kregen geen aandacht. We hadden het niet over de verdrukkende psychose die de Koude Oorlog met zich meebracht. In de publieke opinie krijgen die taboes wel de aandacht die ze verdienen, maar zie je dat ook weerspiegeld in de verhalen die verteld worden in de kunstmusea?

"Als kunstmuseum sta je niet enkel voor escapisme in schoonheid. Symbolen en metaforen waren altijd al de manier om de knelpunten en trauma's van het moment te verwerken en niet uit de weg gaan. Zeker een museum voor hedendaagse kunst kan die rol opnemen. Maar op veel gebieden zijn we te conservatief, en te braaf."

Hoe komt dat?

"Er is financiële druk, er is het cijferfetisjisme waarbij expo's worden gemeten aan hun bezoekersaantallen en kunstwerken aan hun kostprijs. Dat laat ons niet toe om de nodige vragen te stellen. Musea moeten catharsisplekken zijn: plaatsen waar je moeilijke thema's leert verwoorden en uit te spreken."

En met deze expo, en met de titel alleen al, kaart u aan dat er in Brussel geen museum voor hedendaagse kunst is.

"Er is geen volwáárdig museum voor hedendaagse kunst. Het is dus niet onbestaand, maar wel afwezig. Het neemt zijn rol niet op. Maar of ze hun rol kunnen opnemen, is nog maar de vraag."

U heeft het over het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (KMSK).

"Natuurlijk. Ik denk dat dit een heel ondersteunende tentoonstelling is voor onze collega's, die in bijna onmogelijke situaties moeten werken. De gebouwen zijn niet in orde, het personeelsbestand is ontoereikend. Er wordt al veertig of vijftig jaar niet geïnvesteerd in het Jubelparkmuseum. Dat gaat dus niet alleen over deze regering, maar ook over een heel aantal vorige regeringen. Maar men moet die gebouwen drastisch renoveren. Zestig procent van de collectie staat in de kelder: dat is niet normaal. Wie heeft er voordeel bij dat zo'n museum afwezig blijft?"

Ik kan niet meteen een antwoord bedenken.

"Ik ook niet. Niemand kan dat, denk ik."

Voor het Citroën-museum kiest het Brussels Gewest voor een collectie van het Centre Pompidou, en niet voor de collectie van het KMSK die nu in de kelder staat. Gemiste kans?

"Hoe ik het begrijp, is dat het Centre Pompidou in de eerste plaats een adviserende rol zou hebben: dat is een groot verschil met wat er eerst werd gezegd. Of er nu een collectie uit het Pompidou komt, of een deel van het museum op de Kunstberg: in Brussel zijn we alles gewoon. We zullen moeten afwachten wat er gebeurt."

Er wordt wel geld tegenaan gesmeten. Tot 170 miljoen euro.

"Met geld is veel mogelijk. Maar je moet niet alleen kijken naar wat zoiets moet kosten, maar ook naar welk intellectueel kader er nodig is. Een museumcollectie kun je niet vanuit het niets doen ontstaan."

Voelt u zich niet benadeeld? Jullie krijgen niets van het Gewest.

"Nee, ik voel me niet benadeeld. Wij hebben een fantastisch gebouw gekregen. Maar het klopt dat het elk jaar moeilijk blijft om de financiering voor dit huis rond te krijgen. We betalen nog jaren schulden af, maar het toekomstplan zit goed in elkaar. We hebben een goede en stabiele raad van bestuur. Tegelijk hopen we al jaren dat we van het Gewest, net als Flagey, een structureel bedrag krijgen. Dat hoeft geen gigantisch kapitaal te zijn, maar we krijgen nog altijd maar jaarlijks iets, onvoorspelbaar hoeveel. Zo wordt het moeilijk om onze ambities waar te maken."

Van de Franse en Vlaamse Gemeenschap krijgen jullie wel structurele subsidies.

"Dat is ook nodig. Als je in Brussel niet cocommunautair bent, kun je niet functioneren. Het is de enige manier om de volledige bevolking erbij te betrekken. Als je dan cavalier seul gaat spelen, dat begrijp ik niet. Daarom ben ik, in het Citroën-verhaal, toch nog zeer argwanend, en zeer voorzichtig. De vraag is: hoe krijgen we in de toekomst drie of vier niveaus - de gemeenschappen, de federale staat en het Gewest - naast elkaar? En dan wordt plots besloten om het op één niveau te willen klaarspelen. Dan zeg ik: veel geluk."

Het WIELS heeft geen eigen collectie, maar speelt wel een prominente rol als het over hedendaagse kunst gaat. Zou u niet liever zelf een collectie uitbouwen, in plaats van een nieuwe speler te zien?

"Ja, natuurlijk. Maar het is niet haalbaar. Wat wij misschien hadden moeten doen, is een souvenircollectie uitbouwen, waarbij je van bijna alle tentoonstellingen die je organiseert, een werk overhoudt. Die wens heb ik al enkele keren aan de raad van bestuur geuit, maar hun opvatting is dat het niet onze taak is om een collectie op te bouwen. Het blijft wel iets waar ik vaak aan denk. Ik mag ook eens dromen."

Het afwezige museum loopt vanaf 20 april in WIELS, Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden