Dinsdag 19/01/2021

waarom U2 al vijfentwintig jaar meedraait

Het tienstappenplan

naar de wereldtop

Weinig groepen krijgen het voor elkaar om weg te vluchten uit het peloton van de rock-'n-roll en aansluiting te zoeken met de kopgroep. Nog zeldzamer zijn diegenen die elke ontsnapping sturen, en zonder noemenswaardige tegenstand als sterkste over de streep rijden. Toch is het precies dat wat U2 de voorbije kwarteeuw gedaan heeft. Bono en zijn ploegmaats fietsen de concurrentie op een hoopje, en verschijnen al vijfentwintig zomers lang met de gele trui op het podium. Wat heeft U2 dat andere groepen niet hebben? Waarom blijven de Ieren zo populair? Kunnen ze elkaars gezicht nog zien? Tien vuistregels om de grootste rockgroep ter wereld te worden. En vooral: te blijven. Bart Steenhaut

Het is hoogst uitzonderlijk dat een popgroep gedurende heel haar carrière niet één personeelswissel ondergaat. Andere acts van hetzelfde kaliber hielden het ofwel sneller voor bekeken (The Beatles), verloren belangrijke groepsleden (Brian Jones en Bill Wyman, in het geval van de Rolling Stones) of opereerden solo, wat splitten aanzienlijk bemoeilijkt (David Bowie, Prince, Bruce Springsteen). Zelfs de entourage van de groep - van manager over geluidstechnicus tot roadies en artdirectors - is in de loop van de jaren grotendeels dezelfde gebleven. Dat wil niet zeggen dat er nooit conflicten zijn geweest. In de vroege jaren tachtig hield U2 het bijna voor bekeken toen zowel Bono, The Edge als drummer Larry Mullen lid werden van een groep Born Again Christians die zichzelf Shalom noemden, en de muzikanten aanmoedigde om hun rock-'n-rolllevensstijl vaarwel te wuiven. Ook ten tijde van Achtung Baby en Passengers liepen de muzikale meningsverschillen zo hoog op dat een split slechts op het laatste nippertje vermeden werd.

Onder elk nieuw nummer dat de groep opneemt, staat al van in het prille begin dezelfde credit: music by U2. Ook manager Paul McGuinness krijgt 20 procent van de inkomsten, zodat de kern van het gezelschap ongeveer even snel evenveel geld verdient. Daardoor wordt het soort wrevel en afgunst dat al veel rockgroepen fataal is geworden de kop ingedrukt. Heel vaak worden de financiële afspraken binnen een groep herbekeken, zodra er grotere sommen in het spel zijn. Net zo vaak liggen trouwens niet alle leden van dezelfde band onder contract bij de platenfirma. In het geval van Simply Red krijgt zanger Mick Hucknall bijvoorbeeld 100 procent van de inkomsten binnen. Hij betaalt zijn muzikanten een vast loon uit. Bil Wyman van de Rolling Stones maakt er geen geheim van dat Mick Jagger en Keith Richards in de jaren zeventig al schatrijk waren, terwijl de rest van de groep alleen geld verdiende aan de tournees. Toen de Stones gedurende de jaren tachtig nauwelijks toerden, kwamen zowel hij als Ron Wood in financiële problemen te zitten. Die frustratie zorgde er uiteindelijk voor dat Wyman na de lucratieve Steel Wheels-tournee opstapte.

U2 verstaat, net als Madonna, de kunst om zich met mensen te omringen die voeling hebben met wat er omgaat binnen de muziek. Vooral hun keuze van producers is daarbij significant. Hun eerste Britse single, '11 'o Clock Tick Tock', werd in goede banen geleid door Martin Hannett, die daarvoor ook Joy Division aan een eigen geluid had geholpen. Bono en vrienden namen hun eerste drie cd's op met Steve Lillywhite, een man die in de vroege jaren tachtig door zijn werk met onder meer Talking Heads, XTC, Psychedelic Furs en Siouxsie & The Banshees zowat de belangrijkste rockproducer van zijn tijd was. Ook de impact van Brian Eno en Daniel Lanois op hun carrière valt nauwelijks te overschatten. Eén en ander heeft ertoe geleid dat U2 altijd op scherp is blijven spelen, en nooit langer dan nodig ter plekke bleef trappelen. De rol van de kleine lettertjes op de hoes valt trouwens goed af te lezen op How To Dismantle An Atomic Bomb: dat die plaat grotendeels klinkt als de samenvatting van een carrière heeft er veel mee te maken dat veel van de producers met wie ze in het verleden samenwerkten opnieuw van de partij zijn. De plaat klinkt er niet minder vitaal om, zodat in het geval van U2 zelfs terugblikken vooruitzien wordt.

Zelfs voor U2 een platencontract kreeg, trok de groep in Dublin al volle zalen, en ook nadien heeft de groep het merendeel van haar publiek hoofd voor hoofd veroverd. Als jonge groep speelde U2 op festivals heel vaak de concurrentie van het podium, en nu de groep groot genoeg is om op eigen kracht de grootste stadions te vullen, blijft de vraag naar tickets nog nauwelijks bij te houden. Van groots opgezette multimediashows als Popmart en Zoo TV tot kleinschaliger vormgegeven tournees als Elevation en Love Town: U2 is een van de weinige acts die charisma genoeg hebben om ook het publiek op de laatste rijen bij het optreden te betrekken. Veel andere grote namen zijn op hun bek gegaan toen bleek dat ze het wel in de studio, maar niet op het podium konden redden. Denk - maar met de klank dicht - aan Britney en Destiny's Child.

Bono en The Edge kennen elkaar nog van voor ze pseudoniemen waren, en ook Larry Mullen en Adam Clayton behoren al van kindsbeen af tot hun vriendenkring. Ze zijn in elkaars buurt opgegroeid, kennen elkaars achtergrond en weten dat wat ze samen hebben opgebouwd te kostbaar is om het snel weer overboord te gooien. Ook nu nog wonen de meeste leden op een boogscheut van elkaar, en zelfs hun vakantieverblijven in het Franse zuiden liggen op wandelafstand van elkaar. Adam Clayton was getuige op het huwelijk van Bono, en tijdens de begrafenis van Bono's vader droegen naast de zanger en diens broer Norman ook Larry als The Edge dienst kist. Afgezien van een gemeenschappelijk heden is het zeker ook die dertig jaar gezamenlijke geschiedenis die hen bij elkaar houdt.

Het is geen toeval dat nogal wat rocksterren in Ierland komen wonen. De mentaliteit is er buitengewoon down to earth, en wie het waagt naast zijn schoenen te lopen, wordt meteen weer met beide voeten op de grond gezet. In tegenstelling tot veel Amerikaanse sterren, die zich zelfs door een leger bodyguards laten omsingelen als ze om verse groenten gaan, lopen de leden van U2 in Dublin zonder veiligheidsagenten rond en worden ze ook met rust gelaten. Ondanks hun overweldigende rijkdom hebben ze hun voeling met de realiteit niet verloren en blijven ze, ook tijdens tournees, tamelijk bereikbaar voor de fans. Wie dat echt wil, hoeft weinig moeite te doen om de groepsleden de hand te schudden.

Elke grafisch ontwerper zal het bevestigen: U2 is een goeie groepsnaam met eindeloze typografische mogelijkheden. Het is kort, klinkt goed en valt gemakkelijk te onthouden. Het is herkenbaar, direct, én er hangt een positieve connotatie aan vast. Het is een naam die het publiek uitnodigt om méé te doen. Het past op T-shirts, koffiemokken en muismatjes. De combinatie van de letter U met het cijfer 2 is mettertijd uitgegroeid tot een even herkenbare merknaam als Coca-Cola, Mercedes, MacDonald's of Apple.

Een goeie plaat maken is één ding, die verkocht krijgen blijkt - voorbeelden legio- een heel ander verhaal. De firma waarbij U2 onder contract ligt, Universal Music, is een machtige multinational die over een enorme promotiemachine beschikt om het grote publiek erop te wijzen dat er een nieuwe U2 in de winkel ligt. In die platenwinkels kun je trouwens ook niet naast de nieuwe cd kijken: die ligt in enorme stapels en omringd door nog veel opvallender displays heel opvallend uitgestald. Op zo'n strategische plek in de winkels liggen kost geld. Een nieuwe U2 wordt bovendien wereldwijd aangekondigd met dure advertenties in alle glossy muziekbladen die enigszins terzake doen en enorme billboard-campagnes die even zichtbaar als duur zijn.

U2 is van nature een groep die op haar eigen positivisme teert en dat geloof in een betere wereld ook in praktijk omzet. Het imago van U2 is dat van vier gewone, eerlijke kerels die het hart op de juiste plaats hebben en zich inzetten voor talloze goede doelen. De groep heeft nooit haar geloofwaardigheid op het spel gezet door haar songs te verkopen om allerlei dubieuze producten mee aan te prijzen. U2 is in de loop van zijn carrière nooit door de mand gevallen en het publiek waardeert dat. Het is een groep waar je nog in kunt geloven.

Het ligt voor de hand, maar U2 zou natuurlijk nergens staan zonder het indrukwekkende arsenaal nummers dat de groep in de loop van haar carrière bij elkaar heeft geschreven. 'New Year's Day', 'Sunday Bloody Sunday', 'With Or without You' en 'One' zijn maar een paar voorbeelden van songs die de tijdgeest perfect weergeven en ondertussen classics zijn geworden. Bovendien heeft U2 met Bono een fenomenale zanger in huis en is de gitaar van The Edge herkenbaar uit de duizenden. Ook is U2 mettertijd een soort kwaliteitslabel geworden. Een U2-plaat kun je kopen zonder je achteraf bekocht te voelen. Meer nog: zelfs de b-kantjes van U2 lonen meestal de moeite. Daar komt bij dat U2 zelfs zo laat in zijn carrière nog nieuwe classics weet te bedenken - zie 'Beautiful Day' en nu weer 'Vertigo' -, iets waar geen enkele groep totnogtoe in geslaagd is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234