Vrijdag 24/09/2021

AchtergrondMondmaskers

Waarom u nog steeds een Chinees mondmasker draagt

Het verpakkingsbedrijf BDMO (onderdeel van de groep Ducaju) in Meulebeke maakt mondmaskers. Beeld Illias Teirlinck
Het verpakkingsbedrijf BDMO (onderdeel van de groep Ducaju) in Meulebeke maakt mondmaskers.Beeld Illias Teirlinck

Toen het in de lente misliep met een aantal buitenlandse bestellingen, klonk de roep om zelf beschermingsmateriaal te maken. Intussen rollen er in eigen land miljoenen mondmaskers van de band. Waarom blijven we dan Chinese exemplaren dragen?

Tweehonderdvijftigduizend. Zoveel mondmaskers produceren ze dagelijks bij BruMed in Kontich. Louis Cnudde, een van de oprichters, had niet gedacht dat hij zich ooit met de productie van medisch beschermingsmateriaal zou bezighouden. Tot voor kort adviseerden ze vooral andere bedrijven over hun digitale strategie. “In februari hoorden we van een van onze grootste klanten, een internationale textielgroep, over de snel groeiende nood aan mondmaskers. Omdat die klant, Bru Textiles, internationaal gepositioneerd was, wisten ze dat Covid-19 ook hier in België problemen ging opleveren. We besloten de handen in elkaar te slaan en samen BruMed op te starten.”

Het resultaat zijn vijf machines die sinds juli chirurgische wegwerpmaskers van het type 2 en 2R in eigen land produceren. Veertig mensen zijn voltijds bezig met het opvolgen van het proces, het uitvoeren van kwaliteitscontroles en het verpakken van het materiaal. “Ons doel is: de Benelux zelfredzaam maken”, zegt Cnudde ambitieus. BruMed wil de productie oprekken tot 100 miljoen maskers per jaar.

BruMed heeft naar eigen zeggen in korte tijd al een hele reeks klanten verzameld, van universitaire ziekenhuizen over woon-zorgcentra tot bedrijven zoals de busgroep Vanhool. Al hoopt de Belgische producent dat er ook snel een overheidsopdracht bijkomt. “Het merendeel van wat de overheid tot nu toe heeft gekocht voor haar stock is Chinees. Dat vinden we bijzonder jammer. Initieel werd de Belgische productie erg aangemoedigd. Er werden ons zelfs even subsidies in het vooruitzicht gesteld. Maar dat is er allemaal niet van gekomen.”

Integendeel, Cnudde vindt dat er vanuit de overheid amper interesse is in zijn bedrijf. “Niet alleen qua aankoop van materiaal. Er is zelfs nog niemand langsgekomen om te kijken wat we hier precies doen. En dat ondanks de grote inspanningen die wij hebben geleverd. Het was allesbehalve evident om deze productielijn op te starten.”

Redders in nood

BruMed is niet het enige Belgische bedrijf dat zich onlangs heeft toegelegd op de productie van mondmaskers. In totaal telt ons land nu elf producenten. Het gaat onder meer om een specialist in autobekleding (Van Heurck) en werkkledij (ECA), biergigant (AB InBev), luierfabrikant (Ontex), bord- en kaartspellenmaker (Medimundi) en verpakkingsgroep (Ducaju).

Toen die lokale spelers hun ambities eerder op het jaar bekendmaakten, leken ze een soort van redders in nood. Want sinds de uitbraak van de coronacrisis is het ene na het andere probleem met beschermingsmateriaal opgedoken. Werd eerst duidelijk dat ons land zijn strategische stock vernietigd had, dan liep het daarna fout met de buitenlandse bestellingen. De hele wereld was door Covid-19 jacht aan het maken op mondmaskers, vooral in China waar het leeuwendeel van de productie gebeurt. Het gevolg daarvan: woekerprijzen, lange levertermijnen en slechte kwaliteit.

BDMO-Ducaju is een van de elf Belgische mondmaskerproducenten. Beeld Illias Teirlinck
BDMO-Ducaju is een van de elf Belgische mondmaskerproducenten.Beeld Illias Teirlinck

Een aantal landen nam zich voor om niet langer afhankelijk te zijn van één land. Nadat Frankrijk, Nederland en Duitsland bekendmaakten volop in te zetten op een eigen productie, stelden ook steeds meer mensen in België de vraag: moeten we zelf geen mondmaskers maken?

Toenmalig minister van Volksgezondheid Maggie De Bock (Open Vld) kondigde aan dat die piste met de sector bekeken zou worden. Er werd sceptisch op gereageerd, onder meer door Centexbel, het onderzoekscentrum naar textieltechnologie. Zij stelden dat het vrijwel onmogelijk zou zijn om zoiets op korte termijn voor mekaar te krijgen. “Je hebt speciaal ontworpen machines nodig. De nodige infrastructuur is hier ook niet”, klonk het.

Centexbel zat fout. In april bleek ‘made in Belgium’ wel te kunnen. De Waalse overheid kocht zich in bij Newco, het nieuwe bedrijf van filterproducent Deltrian dat 30 miljoen chirurgische maskers per jaar wil maken. Ook in Vlaanderen kondigde minister Philippe De Backer (Open Vld), die toen de taskforce medische hulpmiddelen leidde, met trots aan een contract met ECA en Van Heurck versierd te hebben. “Dit geeft vertrouwen voor de nabije en verdere toekomst”, zei hij bij de bekendmaking. “Ik ben heel blij dat we nu snel met een eigen productie in Vlaanderen kunnen starten.”

Op halve kracht

Hoe staat het intussen met die productie? Hoeveel Belgische mondmaskers zijn intussen van de band gerold? Die vraag blijkt een halfjaar later niet zo makkelijk te beantwoorden.

Volgens een vertrouwelijke document dat De Morgen kon inkijken, heeft de federale overheid 20 miljoen chirurgische mondmaskers bij ECA en Van Heurck besteld. Maar het lijkt erop dat die bestelling nog niet klaar is. “Wij willen de pers pas te woord staan als we ons doel bereikt hebben”, klinkt het bij businessmanager Marc Vanneste (ECA). Bij Van Heurck kwam er helemaal geen reactie.

Bij Medimundi/Cartamundi laat marketingdirecteur Marco van Haaften weten dat de opstart geslaagd is. “We zijn de machine nu aan het verplaatsten naar Turnhout, daardoor duurt het nog een paar weken voor we up and running zijn”, stelt hij. Hoeveel FFP2- en FFP3-maskers ze daarna willen produceren, wil Van Haaften niet bekendmaken. “Wij gaan niet mee in dat opbod.”

Sommige bedrijven geven meer details prijs. Ontex laat bijvoorbeeld weten dat ze sinds de officiële opening van hun productielijn in september aan 3 miljoen maskers zitten. Hoe de verkoop daarvan vlot, is minder duidelijk. Ontex zegt dat het zijn eigen personeel en klanten, waaronder een aantal ziekenhuizen en rust- en verzorgingstehuizen, wil bevoorraden, maar licht niet toe hoever ze daarmee staan. Wel klinkt het: “We zouden graag overheidsopdrachten zien binnenkomen.”

Op die overheidsopdracht hopen ze ook bij Ducaju. In het bedrijf zouden ze vandaag, op volle capaciteit, 100.000 wegwerp- en comfortmaskers kunnen maken. “Maar we produceren nu slechts de helft daarvan”, geeft financieel directeur Geert Casselman toe. “Dat komt omdat de meeste maskers uit China komen. De overheid heeft daar enorm veel bestellingen geplaatst. Evengoed liggen ook de supermarkten ermee vol. Ik denk dat 90 tot 95 procent van de maskers in ons land uit China komt. Als we alle capaciteit in ons land optellen, dan kunnen we er hier honderden miljoenen puur Belgische per jaar maken. En dat zijn hele kwalitatieve maskers.”

Mensenrechten

De Morgen kon inzage krijgen in een vertrouwelijke lijst met bestellingen die de federale overheid de voorbije maanden deed voor haar strategische stock. Daarin staan naast Chinese ook Nederlandse, Duitse en Belgische leveranciers. Maar volgens marktkenners klopt het wel dat zij voornamelijk Chinese producten inkopen. Navraag leert dat de situatie in de supermarkten niet gek anders is. De kans dat u in de schappen van Carrefour, Delhaize of Aldi een masker van Chinese makelij vindt, is groot.

Het is een opvallende vaststelling, stelt Jan Laperre van Centexbel. “Enerzijds roep je op om de productie zelf in handen te nemen, anderzijds zit je met vooral Chinese maskers. Ik hoor zelf ook dat sommige bedrijven die initiatief hebben genomen teleurgesteld zijn.” Hij vermoedt dat verschil in aandeel te maken heeft met de prijzen. “Voor 0,2 euro of minder heb je een masker in China, dat zal hier al snel hoger zijn.” De kwaliteit is volgens hem gelijkaardig. Een chinees masker is niet per se slechter dan een Belgisch. “Het klopt wel dat er aan het begin van de crisis problemen waren met de kwaliteit van sommige Chinese maskers, maar over de tijd heen is dat veranderd. De kwaliteit is veel beter nu.”

Ongeveer 50.000 wegwerp- en comfortmaskers rollen dagelijks van de band in Meulebeke. Beeld Illias Teirlinck
Ongeveer 50.000 wegwerp- en comfortmaskers rollen dagelijks van de band in Meulebeke.Beeld Illias Teirlinck

Is het verstandig om in die mate op één land te leunen? Temeer als het om een land gaat dat het niet bepaald nauw neemt met mensenrechten?

Eerder dit jaar beschreef de Amerikaanse krant The New York Times nog hoe Oeigoeren, een moslimminderheid in het noordwesten van China, ingeschakeld zouden worden voor een omstreden arbeidsmarktprogramma waarmee ook mondmaskers worden gemaakt. Een deel van die maskers zou volgens hun onderzoek worden geëxporteerd. Experts die de krant sprak, menen dat het om dwangarbeid gaat. De Oeigoerse bevolking wordt al langer door de communistische Chinese regering onderdrukt.

Los daarvan is het de vraag of je afhankelijk wilt zijn van een land dat almaar probeert om zijn geopolitieke invloed te vergroten, zegt Ferdi De Ville, politicoloog gespecialiseerd in Europees handelsbeleid (UGent). “Deze pandemie heeft ons in elk geval geleerd dat de vrije markt niet altijd de juiste oplossingen aanreikt, zeker niet als het aankomt op mondmaskers en ander medisch beschermingsmateriaal. Het lijkt erop dat je als overheid voor zulke zaken toch best zelf een iets grotere rol opneemt.”

Volgens De Ville staat er op dat vlak wel een en ander te veranderen, toch op Europees niveau. De Commissie zal binnenkort haar handelsbeleid herbekijken, ook in het licht van Covid-19. “Normaal zal dat nieuwe beleid in het teken staan van wat ze open strategische autonomie noemen. Dat komt neer op vrijhandel omarmen, behalve voor de zaken die je als land of regio wel heel erg kwetsbaar kunnen maken.”

In de VS doen ze dat bijvoorbeeld best slim qua militair materiaal, vindt hij. “Het land wil daarvoor niet te afhankelijk zijn van anderen en verplicht overheden daarom een bepaald percentage in Amerika te kopen. Zoiets zou je naar hier kunnen vertalen. Al gebeurt dat volgens mij best op Europees niveau. Ik vind een Europese stock aan medisch materiaal logischer dan een stock per land.”

Gezonde mix

Dat neemt niet weg dat er in ons eigen land nu al een heleboel bedrijven zijn die maskers, voornamelijk voor eigen land, aan het produceren zijn. Volgens voormalig minister De Backer is het de bedoeling om hun aandeel langzamerhand te vergroten, onder meer door openbare aanbestedingen voor de federale stock, die uiteindelijk moet roteren.

Bij de FOD Volksgezondheid zijn ze daarmee bezig, zegt woordvoerster Wendy Lee. “Er wordt een openbare aanbesteding voorbereid om op de langere termijn een contract af te sluiten met leveranciers. Wij mikken hiermee inderdaad op de Belgische markt.”

De bedrijven moeten dus afwachten. Ducaju verkoopt intussen zijn comfort- en chirurgische mondmaskers aan scholen, bedrijven, woon-zorgcentra en particulieren. Ook De Lijn en de federale politie horen tot hun cliënteel. Een aardig lijstje, denk je, maar dat neemt de frustratie bij financieel directeur Casselman niet weg. Hij heeft het over veel woorden en weinig daden aan overheidskant. “Ze laten ons onze plan maar trekken, terwijl wij onze nek wel hebben uitgestoken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234