Woensdag 02/12/2020

Trump president

Waarom Trumps team geobsedeerd is door deze oorlogshistoricus

Amerikaans president Donald Trump (midden), met enkele leden van regeringsploeg, onder wie minister van Defensie Jim Mattis (links) en strateeg Steve Bannon (2de van rechts).Beeld REUTERS

Het Witte Huis van Donald Trump is niet echt een pleisterplaats voor intellectuelen. Toch kreeg het vorige maand een academicus van Harvard op bezoek: Graham Allison, een expert in buitenlandse betrekkingen die Reagan en Clinton heeft geadviseerd, kwam een groep medewerkers van de Nationale Veiligheidsraad briefen over een van de meest bestudeerde conflicten aller tijden. Een brutale oorlog van bijna 2.500 jaar geleden die nog altijd relevant is, zelfs voor een president met een hekel aan lezen.

Het onderwerp van de briefing was de rivaliteit tussen de VS en China, gezien door het prisma van de Griekse oudheid. Allison namelijk is de auteur van een recent boek dat gebaseerd is op Thucydides' geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog tussen de Griekse staten Athene en Sparta. Thucydides verklaart de oorzaken van die oorlog als volgt: 'Hij werd onvermijdelijk gemaakt door de opkomst van de Atheense macht en de angst die ze in Sparta opwekte'.

Allison waarschuwt dat dezelfde dynamiek een botsing zou kunnen uitlokken tussen China, de macht in opkomst van deze eeuw, en de Verenigde Staten – een oorlog die geen van beide partijen wenst. Dat gevaar, de zogenaamde 'val van Thucydides' houdt een aantal van Trumps topadviseurs bezig, zeker nu volgende woensdag een Chinese delegatie naar Washington komt voor 'diplomatieke en veiligheidsgesprekken' die gedeeltelijk bedoeld zijn om een conflict tussen de twee machtigste naties van de planeet te vermijden.

Halfgod

Het kan vreemd lijken dat een Griek uit de oudheid zijn schaduw werpt op een bijeenkomst van diplomaten en generaals uit Amerika en Azië. De meeste Amerikanen kennen waarschijnlijk het verschil niet tussen Thucydides en Mephistopheles. Maar de oude historicus is een soort halfgod voor theoretici in internationale betrekkingen en voor militaire historici. Ze bewonderen zijn elegante kroniek van een van de belangrijkste conflicten uit de geschiedenis en zijn tijdloze inzichten in de aard van politiek en oorlog. Donald Kagan, een historicus van de universiteit van Yale, noemt Thucydides "een bron van wijsheid over het gedrag van mensen onder de enorme druk van oorlog, pest en burgerstrijd."

Een standbeeld van Thucydides aan het Weense parlement.Beeld Thinkstock

De twee invloedrijkste figuren van Trumps team voor buitenlandse zaken zijn grote bewonderaars van Thucydides. H.R. McMaster, de nationale veiligheidsadviseur, noemt zijn werk 'een essentiële militaire tekst', heeft het aan studenten gedoceerd en er in toespraken en opiniestukken uit geciteerd. Minister van Defensie James Mattis is ook een fan. "Vraag hem naar de Melische dialoog en hij vertelt je er alles over", zegt Allison, verwijzend naar een van de bekendste passages van het werk. Tijdens de hoorzitting voor Mattis' benoeming zei William Cohen, de voormalige minister van Defensie, dat Mattis waarschijnlijk de enige aanwezige was "die de woorden 'val van Thucydides' kan horen zonder ze op Wikipedia te moeten opzoeken".

In het Witte Huis is hij dat niet, want topstrateeg Steve Bannon is zelf een kenner van de Peloponnesische Oorlog. Bannon, een geschiedenisfan met een fascinatie voor grote conflicten, koos ooit zelfs 'Sparta', een van de meest gemilitariseerde staten die de wereld heeft gekend, als wachtwoord voor zijn computer. "Hij praatte vaak over Sparta", vertelt Julia Jones, zijn voormalige schrijfpartner in Hollywood. En een anonieme gewezen collega herinnert zich Bannons 'eindeloze uiteenzettingen' over de Peloponnesische Oorlog.

Ongewoon

In augustus 2016 vergeleek Bannon in een artikel voor Breitbart News, zijn toenmalige werkgever, de rivaliteit in de conservatieve media tussen Breitbart en Fox News met de Peloponnesische Oorlog. Breitbart was het gedisciplineerde, militaristische Sparta, Fox het decadente Athene.

Steve Bannon.Beeld AFP

Ook Michael Antoon, de woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad, leest de klassieken en bezit zelfs twee exemplaren van Thucydides' befaamde werk. "De lakmoesproef is of je de vertaling van Hobbes hebt gelezen", zegt hij. "Als je die vertaling kent, verdien je mijn respect."

Dat is veel Griekse geschiedenis voor om het even welke regeringsploeg, laat staan die van de Twitter-president. "De meeste mensen in Washington hebben geen historische basis", zegt Allison. "Mattis leest veel. Ik ken niemand die meer uit boeken kan citeren dan McMaster. En Bannon verslindt geschiedenis. Het is dus wel een ongewone configuratie."

Allison liet een exemplaar van zijn nieuwe boek, Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap? achter voor Anton, en eentje voor de man die hem had uitgenodigd om zijn collega's toe te spreken, Matthew Pottinger, de directeur Azië van de Nationale Veiligheidsraad.

Niets wijst erop dat president Trump zelf belangstelling heeft voor een Griek die bijna 500 jaar voor het begin van onze tijdrekening werd geboren. (Niet dat Trump iets tegen Grieken heeft. "Ik hou van de Grieken!", zei hij op de Griekse nationale feestdag in maart. "Vergeet niet dan ik uit New York kom, daar zitten ze overal, je ziet er niets anders.")

Maar misschien ziet Trump de invloed van die oude Griek op zijn topstrategen wel zitten. Thucydides wordt immers als de vader van de 'realistische' school van de internationale betrekkingen beschouwd, die zegt dat naties uit pragmatisch eigenbelang handelen, zonder veel oog voor ideologie, waarden of moraal. "Hij heeft de realpolitik uitgevonden", zegt Allison. Die visie komt het best tot uiting in de beroemde Melische dialoog, een beschrijving van vredesonderhandelingen die tot de nuchter conclusie komt dat goed en fout niets voorstellen tegenover brute kracht. "In de echte wereld doen de sterken wat zij willen en ondergaan de zwakken wat zij moeten", zegt de gezant van Athene. Een trumpiaanse uitspraak van vijfentwintighonderd jaar geleden.

Victor Davis Hanson, een conservatieve militaire historicus en een expert in Thucydides, kent McMaster, Mattis en Bannon min of meer en zegt dat de lessen van de Peloponnesische Oorlog hen van nut kunnen zijn in de wereld van vandaag. "Hun kennis van Thucydides kan hen eraan herinneren dat de wereld om eigenbelang draait, niet om het idealisme van de Verenigde Naties. Dat maakt ze nog niet cynisch, alleen maar niet naïef."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234