Maandag 26/07/2021

verkiezingen VS

"Waarom Trump zo goed scoort? Amerikaanse kiezers zijn op zoek naar authenticiteit"

null Beeld photo_news
Beeld photo_news

Op 1 februari starten de Amerikaanse voorverkiezingen en barst de strijd om het Witte Huis in volle hevigheid los. Het kan daarbij nog alle kanten op. Bart Kerremans, hoogleraar Amerikaanse politiek aan de K.U.Leuven, blikt vooruit.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen beloven bijzonder spannend te worden. Er zijn geen zekerheden: Hillary Clinton leek bij het begin van haar campagne de Democratische nominatie met de vingers in de neus binnen te halen, maar krijgt nu fikse concurrentie van Bernie Sanders. Aan Republikeinse kant zien we net het omgekeerde. Heel wat waarnemers waren ervan overtuigd dat Donald Trump zichzelf al snel onmogelijk zou maken, maar de Republikeinse brulboei voert nog steeds de peilingen aan.

De eerste voorverkiezingen in Iowa en New Hampshire - op 1 en 9 februari - zullen al een eerste indicatie geven, maar voor echte trends is het wachten tot 'Super Tuesday' op 1 maart, wanneer er in verscheidene staten tegelijk primaries plaatsvinden.

Kan Bernie Sanders nog roet in het eten gooien voor Hillary Clinton?
Professor Kerremans: "Niemand is op dit moment al zeker van de nominatie, in geen van beide partijen. De kaarten voor Clinton liggen stukken beter dan die van Sanders en dat blijft ook zo, ondanks dat peilingen aangeven dat Sanders in Iowa en New Hampshire een kans maakt. Sanders is senator van Vermont, de aangrenzende staat van New Hampshire. We kunnen er van uitgaan dat Sanders in New Hampshire quasi een thuisvoordeel heeft. Het is dan ook vooral uitkijken naar Iowa. Stel dat hij daar wint met een sterke uitslag, dan kan dat de dynamiek van de race veranderen en het voor Clinton veel moeilijker maken om de nominatie binnen te halen."

"We moeten vooral kijken naar wat er daarna gebeurt. In Nevada en South Carolina liggen de kaarten van Clinton een stuk beter dan die van Sanders. En dan heb ik het nog niet over Super Tuesday. In de meeste staten die daar aan bod komen, zijn de kansen voor Clinton beter."

"Met de gegevens die we nu hebben, wordt het moeilijk voor Bernie Sanders. Ook al hebben we recent gezien dat er een nieuw momentum in zijn campagne is gekomen. Dat leidt ook tot ongerustheid in het Clinton-kamp. Ze maken zich duidelijk zorgen over wat er in Iowa gaat gebeuren en wat de effecten zouden kunnen zijn op de rest van de race."

Bart Kerremans. Beeld Thomas Vanhaute
Bart Kerremans.Beeld Thomas Vanhaute

Wat zijn de valkuilen voor Clinton?
"Het gaat niet zozeer om waar Clinton nog over kan struikelen, maar wel over waar Sanders op inzet. Hij voert een campagne die heel duidelijk gericht is op de linkervleugel van de partij, op de meest militante aanhangers. Dat is sowieso een groep die bij de voorverkiezingen zwaar weegt. Daarin zit de risicofactor voor Clinton. Zij moet voortdurend de afweging maken in hoeverre ze meegaat in een electorale boodschap voor de linkerzijde, zonder dat ze te veel risico's neemt voor de algemene verkiezingen van november wanneer ze tegen een Republikein uitkomt. Dat is iets wat Clinton op dit moment meer bezighoudt dan Bernie Sanders."

"Je merkt dat ook aan de positie die ze inneemt in de Democratische debatten. Een van de argumenten tegen Sanders dat ze voortdurend naar voor schuift is: je kunt wel tal van radicale ideeën hebben, maar je moet ze ook nog kunnen realiseren. Momenteel is er in Washington niet het politieke kapitaal om een echt linkse agenda te gaan voeren."

Hillary Clinton en Bernie Sanders tijdens een debat. Beeld ap
Hillary Clinton en Bernie Sanders tijdens een debat.Beeld ap

Donald Trump en Ted Cruz liggen op kop in de peilingen. Maken zij ook echt de meeste kans op een nominatie?
"Ja, waarom niet? We moeten ons ergens op baseren. Zij maken de meeste kans, en dan vooral Trump. Bij Cruz draait het momenteel om Iowa. Zijn kaarten liggen daar momenteel het best, maar het valt af te wachten of hij duidelijk zal kunnen winnen. In dat geval is het de vraag hoelang Trump dan nog in de race blijft. Hij staat erom bekend een 'alles-of-niets'-persoonlijkheid te hebben: zal hij nog willen meedoen als het voor hem moeilijker zal worden dan hij aanvankelijk had gedacht?"

"Wat zal de impact zijn van een stevige overwinning van Cruz in Iowa in South Carolina en de andere zuidoostelijke staten die op 1 maart volgen? Dat is de vraag, al zien we in de peilingen wel dat de kansen voor Trump in die staten voorlopig beter zijn dan die voor Cruz."

"Het grote vraagstuk is wat er gaat gebeuren met de andere kandidaten. Hoe snel gaan zij uit de race stappen? De stemmen van de meer establishmentgerichte Republikeinse kiezers verdelen zich nu over Marco Rubio, Jeb Bush en Chris Christie. Het is afwachten wat het effect zal zijn als zij na slechte prestaties in Iowa en New Hampshire zouden afhaken."

"Ik zie een figuur als Jeb Bush wel redelijk lang in de race blijven. Hij kan terugvallen uit uitgebreide netwerken en zijn Super PAC is behoorlijk fortuinlijk, dus hij heeft geen reden om vroeg uit de race te stappen. Ik denk dat dat voor Chris Christie en Marco Rubio iets anders ligt. Hoe sneller de race tussen de establishmentkandidaten zichzelf uitdunt, hoe moeilijker het voor Cruz of Trump zal worden om de nominatie te halen."

Beseffen die andere kandidaten dat ook?
"Ja natuurlijk, maar het gaat hier over ambitie. Je start niet met een eigen presidentiële campagne om je snel neer te leggen bij de onhaalbaarheid van je grote ambitie. Je zal vooral hopen dat jij niet als eerste tot de conclusie komt dat je je misschien beter terugtrekt, zodat jij de stemmen van de opgever kunt binnenrijven."

"Vaak hangt die vraag ook af van de sponsors. Zijn mensen nog bereid om in die campagnes te investeren of niet? Vanuit die optiek liggen de kaarten voor Jeb Bush van de drie het minst slecht. Maar dat kan tegelijk ook in het voordeel van iemand als Trump spelen. "

"Van de establishmentkandidaten zou Rubio het best scoren, maar van Bush mogen we verwachten dat hij het langst in de race kan blijven, ook al boekt hij niet meteen succesvolle resultaten. Dat is natuurlijk koren op de molen van Trump. Vanaf 15 maart zullen de meeste primaries en caucusses bij de Republikeinen beslist worden via het winner-take-all-principe. Dat wil zeggen dat wie de meeste stemmen haalt alle gedelegeerden krijgt. Dat is natuurlijk in het voordeel van Trump. Ook al zou hij rond de 30 procent van de stemmen halen, dan nog haalt hij alle gedelegeerden binnen."

"Om Trump weg te houden van een nominatie, moeten de establishmentkandidaten die slecht scoren zo snel mogelijk opgeven. De vraag is of ze daartoe bereid zijn. Misschien blijven ze wachten op het moment waarop Trump zich dan toch eens finaal in de eigen voet zal schieten en de race terug helemaal open ligt."

Donald Trump. Beeld afp
Donald Trump.Beeld afp

Hoe komt het dat dat nog altijd niet is gebeurd? Aan controversiële uitspraken nochtans geen gebrek.
"Mensen zijn boos en zijn van oordeel dat de vruchten van het economisch herstel niet voldoende zijn doorgesijpeld naar alle categorieën van de bevolking. Bovendien zijn ze ook angstig voor hun job en hun veiligheid. In die context scoort blijkbaar iemand die een beetje de macho uithangt en zich geen barst aantrekt van de spelregels die in het verleden wel hebben gewogen op de populariteit."

"Je ziet het ook bij de cijfers van de evangelische christenen. Trump staat niet bekend als de meest religieuze persoon en toch blijkt dat hij zelfs bij evangelische christenen beter scoort dan Cruz. De argumenten die vanuit deze groep naar voor worden geschoven, is dat Trump het tenminste allemaal durft zeggen. Er hangt om die reden een aura van authenticiteit rond Trump."

"Tot op zekere hoogte is dat ook het geval bij de Democraten met Bernie Sanders. Hij is ook iemand die heel duidelijk zegt: ik ben een democratisch socialist, en dat is in Amerikaanse context wel redelijk gedurfd. Het blijkt aan te slaan. Mensen hebben genoeg van de gepolijste kandidaten en zijn op zoek naar authenticiteit, vanuit een afkeer van het politieke establishment. Dat heeft tot gevolg dat wat velen - ook ik - hebben voorspeld niet is gebeurd, namelijk dat Trump zich al snel in de eigen voet zou schieten."

Als Trump de Republikeinse nominatie binnenhaalt en Clinton de Democratische kandidaat wordt, wie van de twee zal het volgens u dan halen?
"De kaarten liggen in zo'n strijd beter voor Hillary Clinton dan voor Donald Trump. Heel wat gematigde Republikeinen zouden in dat geval gewoon afhaken of een anti-Trumpstem uitbrengen. Trump zal het moeilijk krijgen om het politieke centrum achter zich te krijgen, en bij algemene verkiezingen is het meestal die groep die de beslissende factor vormt."

"In het geval van een strijd tussen Clinton en Cruz lopen de peilingen heel sterk uiteen. Een aantal peilingen geeft aan dat Clinton een redelijke voorsprong zou hebben, andere stellen dan weer dat Cruz voorop zou liggen. Nog andere geven aan dat het statistisch verschil tussen hen beiden zo klein is dat je überhaupt niets op basis van zo'n peiling kunt concluderen."

"Cruz zal in elk geval onmogelijk een geloofwaardige campagne kunnen voeren in het politieke centrum, gezien de posities die hij nu inneemt. En dat is natuurlijk de sterkte van Clinton. Zij vertrekt in zo'n situatie vanuit het voordeel dat zij het politieke centrum geloofwaardig kan bespelen. Vandaar dat ze nu ook zo voorzichtig blijft in de strijd tegen Bernie Sanders."

"Om die reden zou Clinton versus Rubio voor haar in principe de moeilijkste strijd worden. De meeste peilingen geven aan dat Rubio het dan zou halen. Clinton en Rubio dingen beiden naar de kiezers die zich in het politieke centrum bevinden. Die kiezers gaan niet zuiver op ideologische factoren een keuze maken, maar ook op basis van andere elementen. Wat in Rubio versus Clinton meespeelt, is dat Clinton behoort tot het oude Washingtonsiaanse establishment, terwijl Rubio een nieuw gezicht is."

Spelen kandidaten als Ben Carson en Carly Fiorina eigenlijk nog een rol?
"Nee, zij hebben hun kansen gemist. Ik heb persoonlijk nooit begrepen dat Ben Carson, zelfs in Amerikaanse media, plots zo naar voor werd geschoven. Vanaf het eerste debat vond ik dat die man gewoon geen verhaal had. Een heel wollig taalgebruik en daar stopte het. Op een bepaald moment heeft hij gescoord bij de evangelische christenen omdat hij zelf een Seventh-day Adventist is. Al heel snel heeft men ingezien dat de man op inhoudelijk vlak geen overtuigende case voor zijn competenties kon maken."

"Je zou hetzelfde kunnen zeggen van Trump, maar hij heeft dan weer andere gaven die bij een aantal, vooral lagergeschoolde kiezers, heel sterk scoren. Dat is duidelijk iets dat Carson niet heeft en Cruz heeft zijn plaats ingenomen."

"Carly Fiorina heeft bij het tweede Republikeinse debat een heel sterke beurt gemaakt. Ik vond haar, los van haar politiek overtuiging, ijzersterk als kandidaat. Ze stak er in mijn ogen toen met kop en schouders bovenuit. Blijkbaar was haar campagneteam nogal verrast door die plotselinge heel sterke prestatie en heeft het dat niet strategisch kunnen uitbuiten. Daarmee is Fiorina verdwenen in die grote groep van kandidaten. Eerlijk gezegd denk ik dat zo iemand als Fiorina met wat ze toen heeft getoond in een deelnemersveld met minder concurrenten veel meer kans had gemaakt dan nu het geval was."

Carly Fiorina. Beeld ap
Carly Fiorina.Beeld ap

Rick Sanctorum en Mike Huckabee komen er niet aan te pas, hoewel zij wel ervaring hebben met presidentsraces. Hoe komt dat?
"Sanctorum is redelijk laat in de race gestapt. Vier jaar geleden was hij een nieuw gezicht, maar dat is natuurlijk nu niet meer het geval. Toen werd ook zijn vaderschap van een zwaar zieke dochter heel sterk in de schijnwerpers gezet en er was een sterk medeleven, maar dat element speelt in deze campagne geen rol meer. Maar de belangrijkste reden is dat hij geconfronteerd werd met een uitzonderlijk getalenteerde kandidaat als Cruz."

"Een kandidaat moet proberen zeer sterk te staan bij zijn achterban en daar te scoren. Op dat vlak is Cruz veel sterker dan iemand als Huckabee, die zijn tijd echt wel heeft gehad. Sanctorum kwam er tegenover Romney vier jaar geleden nog wel een beetje uit, maar niet tegen Cruz. Het deelnemersveld is gewoon anders nu. Zij kunnen niet tegenop het opbod dat door Trump en Cruz in gang is gezet."

"In mijn ogen zijn Cruz en Rubio de twee beste debateerders. Trump scoort omwille van zijn capriolen in die debatten, maar puur debattechnisch steken Cruz en Rubio met kop en schouders boven de rest uit. En dan verdwijnen die anderen gewoon. Fiorina is ook een heel sterke figuur in die debatten, maar ook zij heeft de pech dat het deelnemersveld zo dik bezaaid is. Kijk naar Bush. De enige reden dat er nog aandacht is voor hem, is gewoon omdat hij een Bush is. De tegenstanders zijn gewoon een pak sterker dan vier jaar geleden."

Is er een reden waarom er nu zoveel kandidaten zijn?
"Er spelen nu twee elementen mee. Ten eerste gaat het om het einde van een presidentiële periode. Strijd voeren om een zittende president uit het zadel te lichten is niet zo evident. Het gebeurt niet vaak dat zittende presidenten een herverkiezing verliezen. Jimmy Carter en George Herbert Walker Bush zijn op dat vlak echt uitzonderingen."

"Een tweede element zijn de Super PACs. Die hebben het mogelijk gemaakt om mits enkele sponsors enorm veel geld binnen te halen. Het is natuurlijk zo dat de Super PACs onafhankelijk van de kandidaat campagne moeten voeren, maar in de praktijk is er een hele grijze zone. Dat maakt dat kandidaten waarvan je je afvraagt hoe ze nog kunnen geloven in hun kansen toch nog in de race blijven."

Jeb Bush. Beeld ap
Jeb Bush.Beeld ap

Over de Tea Party is weinig tot niets te horen. Speelt zij nog een rol?
"Ja, maar niet meer onder het label van Tea Party. De Tea Party is sinds 2010 een heel duidelijke anti-establishmentbeweging geweest binnen de Republikeinse partij. Nu zien we een andere belichaming van hetzelfde fenomeen, met name die heel sterke anti-establishmentstrekking die voor het eerst een grote rol speelt in de presidentsverkiezingen."

"We hebben daar al heel wat elementen van gezien in 2012, onder andere door de opwaartse beweging van kandidaten met een uitgesproken conservatief profiel zoals Herman Cain, Michele Bachmann, Rick Perry, Newt Gingrich en Rick Sanctorum. Dat is nu nog meer uitgesproken dan vier jaar geleden. Het label is dan ook niet verdwenen, maar de huidige kandidaten willen een ruimer publiek aanspreken. Zij gebruiken het anti-establismentlabel."

Wie zit er volgens u volgend jaar in het Witte Huis?
"Ik ben een wetenschapper, ik gok niet. Er zijn nog te veel onzekerheden omdat nu al te proberen voorspellen, meer nog dan anders. Ik heb tijdens deze presidentiële campagne al een dikke fout gemaakt. Ik heb toen Trump zijn kandidatuur stelde, gezegd dat hij zelf zijn grootste vijand is. Maar blijkbaar is hij tot nog toe zijn grootste vriend. Ik heb groot ongelijk gekregen, en met mij heel veel waarnemers. Ik ga geen tweede keer zoiets zeggen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234